ما امروز در جامعۀ خود به جای بهبود اوضاع بحران اقتصادی در دو وضعیت تورم رکودی و تورم تقاضایی ، و تلاش برای ایجاد تعادل و توازن در سیاست های انبساطی و انقباضی پولی ، سعی در واردات کالاهای متعدد اعم از ضروری و غیر ضروری داریم و مثلا برای تسلط بر بازار خودرو ، از روسیه قرار است اتومبیل وارد کنیم ! (با نهایی شدن همکاری‌های خودرویی دو کشور ، ورود محصولات شرکت آوتوواز خودروساز روس و مالک برند لادا به بازار خودروی ایران کلید خواهد خورد ) . (1)
برای درمان اوضاع نابه سامان اقتصادی ، واردات اصلا نسخۀ مناسبی نیست و قدر مسلم اوضاع را بحرانی تر و حساس تر نیز خواهد ساخت.

به جای افزایش ظرفیت اشتغال برای حل رکود ، در کشور ما افزایش و گسترش دایرۀ واردات از یک سو و افزایش تقاضای مردم ، موجب انبار و احتکار شدن کالاهای صنعتی و غیرصنعتی و حتی مواد غذایی در انبارهای کارخانه ها و مکان های امن برای سواستفاده کنندگان گردیده است ! که این امر موجب خوابیدن ادامۀ فعالیت تولید می گردد و دولت با پناه بردن به واردات بیشتر جهت جواب گویی به تقاضای مردم به افزایش بی رویۀ قیمت کالاهای مورد نیاز و کاهش قدرت خرید آنان مساعدت می نماید ، که نتیجۀ همۀ این موارد افزایش نارضایتی و خشم مردم می باشد.

برای حل بحران اقتصادی در شرایط مهار نشدنی کنونی ، شاید دو روش مناسب عبارت از : " حذف صفر پول و تغییر واحد پول کشور از ریال به تومان " باشد . رئیس جدید بانک مرکزی از هر دو مورد سخن گفته است و نتیجۀ جلسات سال 95 دولت را دوباره به جریان انداخته است . هنوز حمایت عملی از آن انجام نشده است و احتمال عملی شدن آن نیز ضعیف است . چون از دردسرهای پیش بینی نشدۀ بعدی واهمه هایی وجود دارد و حال شرح این دو اتفاق:

تحرکات اخیر بانک مرکزی در حذف صفر از واحد پول ایران

" بعد از کش ‌و قوس‌های فراوان برای حذف صفر از پول ملی ظاهراً بانک مرکزی به این نتیجه رسیده است که در جهت حذف ۴ صفر گام هایی را بردارد و این تصمیم اش را در طراحی ۵۰ هزار تومانی جدید تا حدودی عملیاتی کرده است. 17 آذر 95 خبری از دولت بیرون آمد مبنی بر این که "هیئت دولت در جلسه خود به ‌ریاست روحانی رئیس ‌جمهور ، ‏به ادامه بررسی پیشنهادهای کار گروه منتخب درباره " لایحه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران " ‏پرداخت و مواد دیگری از این لایحه را به تصویب رساند.‏
بر اساس موادی از این لایحه که به‌ تصویب هیئت وزیران رسید ، واحد پول ایران ، تومان و برابر با 10 ریال ‏تعیین شد. هر چند اعلام این خبر در روزهای نخست سر و صدای زیادی به‌ پا کرد ولی در ادامه با مسکوت ماندن ، طرح و عدم ارسال لایحه به مجلس شورای اسلامی ، از سر و صداها هم کاسته شد، چرا که تغییر واحد پول ایران از ریال به تومان پس از ارسال لایحه بانک مرکزی به مجلس و تصویب این بند در مجلس و تأیید آن توسط شورای نگهبان قانونی و قابل اجراست ولی هنوز خبری از طی این مراحل از سوی دولت نیست.

با رسانه ‌ای شدن تغییر واحد پول ملی به تومان البته رئیس کل وقت بانک مرکزی تأکید کرد که این طرح به ‌معنی حذف صفر نیست و فقط بناست واحد شمارش پول به تومان تغییر کند همان‌طور که در جامعه رایج است. در ظاهر از ایران ‌چک‌های جدید 50 هزار تومانی این نیت پیداست ، بانک مرکزی 4 صفر را کمرنگ کرده و با برجسته کردن 50 عملاً تومان را در این اسکناس‌ها زنده کرده است.
کشورهایی که اقتصاد آنها از تورم بالا رنج می‌برد و ارزش پول ملی آنها در سراشیب سقوط قرار گرفته بود، برای ساده‌تر شدن مبادلات اقتصادی و بازرگانی و همچنین کاهش هزینه چاپ اسکناس اقدام به حذف صفر یا صفرهایی از اسکناس‌ها کردند. عمده اقتصاددانان بر این عقیده‌اند که حذف صفر از اسکناس هیچ‌گونه تأثیری بر شاخص‌های اقتصادی و طرف عرضه و طرف تقاضا ندارد و بیشتر اثر روانی بر جامعه می‌گذارد.
داده‌های بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول حاکی از آن است که دست‌ کم 50 کشور جهان تاکنون اقدام به حذف صفر از پول ملی خود کرده‌اند که در برخی از این کشورها برای تکمیل چرخه روانی نسبت به تغییر نام واحد پول نیز اقدام شده است. بهترین نحوۀ تصمیم گیری مشورت و برخورد آرای موافق و مخالف است

عقاید و نظرات کارشناسان اقتصادی در خصوص حذف صفر از پول

"به ‌عقیده برخی از کارشناسان اقتصادی ، افزایش ظاهری قدرت پول ملی ، آسان‌سازی مبادلات ، محاسبات و خرید و فروش های مردم از اثرات قابل تحقق حذف صفرها است، اما برای حذف صفرها ارتقای شاخص های اقتصادی همچون افزایش تولید ، نرخ سرمایه‌گذاری ، آزادسازی های اقتصادی ، رفع انحصارات ، حضور بانک های خارجی در کشور ، حضور بی‌ قید و شرط سرمایه گذاران خارجی و غیره نیز باید انجام شود.
برخی اقتصاددانان معتقدند که حتی اگر دولت‌ها در زمینه کنترل و تثبیت تورم ، تعهدات نهادی و سیاستی قوی نداشته باشند، این امر نباید مانع از سیاست اصلاح پول و حذف صفر شود، چرا که ناکارآیی اسکناس و پول ملی در تسویه مبادلات اقتصادی خود می‌تواند منشأ آربیتراژ و اصطکاک قیمتی را مهیا کند ، چون اسکناس نمی‌تواند در تسویه مناسب مبادلات ، کارکرد خود را به خوبی ایفا کند.

اما دسته دیگری از اقتصاددانان تدوین و اجرای سیاست‌های تثبیت اقتصادی را به‌ عنوان امری لازم در سیاست اصلاح پولی مورد تأکید قرار می‌دهند ، در این مورد پیشی یا مقدم بودن سیاست‌های تثبیتی با اصلاح پول محل اختلاف است. اما قابل انکار نیست که ضریب موفقیت سیاست اصلاح پول ملی به میزان قابل‌ توجهی به لنگ کردن انتظارات تورمی فعالان بازار و ارائه این سیاست در قالب بسته بزرگ ‌تر سیاست غیرتورمی بستگی دارد. تجربه کشورهای دیگر نیز این موضوع را تأیید می‌کند. (2)

کشورهای موفق و ناموفق بعد حذف صفر از واحد پول ملی خود

آرژانتین و زیمبابوه ناموفق
موفقیت یا عدم موفقیت این کشورها به طرز چشمگیری به کنترل تورم پس از اجرای سیاست حذف صفر بستگی داشته است. سیاست‌های اصلاح پول ملی در دو کشور آرژانتین و زیمبابوه ، جزو تجربه‌های ناموفق به حساب می‌آید.
در آرژانتین ، دوره‌های حذف صفر با تورم‌های سالانه به‌ طور متوسط بالای چند صد در صد یا حتی هزاران درصد همراه بوده است. این کشور پس از حذف ۱۱ صفر از پول ملی خود طی سه‌‌ مرحله از ۱۹۸۴ تا ۱۹۹۶، واحد پول جدید خود ر ا" پزو " معرفی کرد و آن را به دلار آمریکا قفل کرد (در برابری یک به یک). اما پس از بحران سال ۲۰۰۲، در یک بحران عمیق مالی و بانکی گرفتار و دچار سقوط کامل اقتصادی شد.
زیمبابوه نیز در سه‌ مرحله اقدام به حذف ۲۵ صفر از پول ملی خود کرد. اما در این کشور نیز دوران گذار اصلاح پولی ، با تورم‌های بسیار سنگین همزمان شده بود. این کشور پس از به ‌کارگیری سیاست‌های مختلف پولی و شکست در اصلاح پولی، سرانجام در سال ۲۰۱۱ دلار و یورو را به‌ عنوان پول قانونی به رسمیت شناخت.

ترکیه موفق
اما در مقابل این دو کشو ر، ترکیه قرار می‌گیرد. ترکیه یک نمونه موفق از سیاست اصلاح پولی و حذف صفرهای زائد از اسکناس در گردش است که در سال ۲۰۰۵ دست به این اقدام زد. کشوری که مابین دهه ۷۰ تا ۹۰ میلادی ، تورم‌های بالاتر از ۱۰۰ درصد را نیز تجربه کرده بود، در سال ۲۰۰۵ با تدوین و اجرای سیاست تثبیت اقتصادی ، اقدام به حذف ۶ صفر از پول کرد و در یک دوره ۵ ساله، یک لیر جدید را جایگزین یک میلیون لیر قدیم کرد. اما در این دوره، تورم ترکیه کمتر از هر زمان دیگری در اقتصاد این کشور بود و باعث شد تا اهداف حذف صفر از واحد پول ملی تامین شود. (3)

برزیل رکورددار حذف صفر
"برزیل در دهه 60 و 70 میلادی به یکی از سنگین‌ترین تورم‌های آن زمان دچار شد. به گونه‌ای که پول ملی این کشور ماهانه 30 تا 40 درصد ارزش خود را از دست می‌داد. پیش از آن از سال 1930 تا 1942 پول ملی برزیل دو بار تغییر نام پیدا کرده بود. در سال 1967 میلادی برای اولین بار 3 صفر از پول ملی برزیل با نام Cruzeiro حذف و این پول به Cruzeiro Noro تبدیل شد. با این وجود برزیل نتوانست در کنترل تورم موفق عمل کند و تا سال 1981 تورم این کشور بار دیگر به 151 درصد رسید. در این میان بار دیگر سه صفر از پول ملی برزیل حذف شد. در سال 1989 بار دیگر تورم برزیل افزایش یافته و به هزار و 431 درصد رسید. در این هنگام بار دیگر دولت برزیل اقدام به حذف صفرهای بازگشته همراه با تغییر نام پول ملی کرد. در سال 1993 زمانی که تورم این کشور در مرز 2 هزار درصد قرار داشت بار دیگر حذف سه صفر اعمال شد. این بار دولت توانست در مهار تورم توفیقاتی کسب کند. با این حال برزیل همچنان یکی از گران‌ترین کشورهای آمریکای‌ لاتین به حساب می‌آید. از سال 1930 تاکنون طی شش مرحله 18 صفر از پول ملی برزیل حذف شده است و هشت بار نیز نام واحد پولی این کشور تغییر پیدا کرده است.

هلند، تجربه توسعه ‌یافته
بیماری هلندی اکنون واژه‌ای آشنا در ادبیات اقتصادی است. ورود منابع درآمدی غیر منتظره از محل استخراج گاز ، اقتصاد هلند را با تورم پیش‌بینی نشده‌ای در دهه 60 میلادی روبه‌رو کرد. دولت مجبور به چاپ اسکناس‌های درشت شد تا بتواند پاسخگوی نیاز مبادلات مردم باشد. در همین حال تورم نیز از مرز 100 درصد عبور کرد. البته این وضعیت در هلند چندان نپایید و دولت با اعمال سیاست شدید انقباضی در سیاست‌های پولی توانست حجم پول را کنترل کرده و به‌ همراه آن چهار صفر از اسکناس‌های این کشور حذف شد. هلند نمونه برجسته‌ای از جوابگو بودن سیاست حذف صفر از اسکناس در شرایطی است که این کار با اعمال دیگر سیاست‌های کنترل نقدینگی همراه باشد." (4)

تحمل بحران های عمیق اقتصادی تا کی ؟!

شاید امروز ما از حذف صفر پول کشور به دلیل ناتوانی در مدیریت احتمالات پیش بینی نشده واهمه داریم باید گفت که : اگر به احتمال زیاد حذف صفر پول باعث سقوط واحد پول ایران خواهد شد ، ادامۀ شرایط بحرانی اقتصادی حال نیز همین نتیجه را می تواند در بر داشته باشد.
بهترین نحوۀ تصمیم گیری مشورت و برخورد آرای موافق و مخالف است . هر فرد متخصص و کارشناس اقتصادی ، زاویۀ نگرش و بینش متفاوتی نسبت به مسایل اقتصادی دارد. در چندین نشست با دعوت از آنان و دقت در نظرات شان ، می توان به یک جمع بندی متعادل و منطقی دست یافت. مسلما چنین نشست ها انجام می گیرد ، اما چرا نتایج کاربردی به دست نمی آید ؟ زحمات کارشناسان باید مورد تدقیق نظر قرار بگیرد. ادامه چهار دهه ای شرایط بحرانی تورم با حاکمیت انواع متعدد آن در جامعه ، ثبات اقتصادی ایران را در مخاطره جدّی قرار داده است. تحمل بحران ، خود به وخامت اوضاع اقتصادی می افزاید و سایر بخش ها را نیز تحت تأثیر ناخوشایند خود قرار می دهد. فرهنگ و آموزش و حتی جامعه سه مقوله ای است که در این گریزگاه بلاتکلیفی ، سخت آسیب می بینند و به تزلزل محکوم می گردند. کوچک ترین نهاد اجتماعی یعنی خانواده و روابط اعضای آن در این آشفته بازار اقتصادی ، بیشترین و عمیق ترین آسیب ها را متحمل می گردند . آموزش در دو جایگاه اصلی خود یعنی مدارس و دانشگاه ، از تولید علم و عالِم باز می ماند . و همۀ این موارد به وابستگی شدید کشورمان به غیر منجر می گردد.
اقتصاد یعنی پذیرش ریسک پذیری . بدون چنین جسارتی ، گام برداشتن هرگز ممکن نخواهد شد و تا گام اول برداشته نشود از چون و چرای گام های متعاقب آن هرگز مطّلع نخواهیم شد. ما باید به تقارب و تضارب آرای اقتصاددانان کشور اهتمام ورزیم ، اعتماد نمائیم و قدرت اجرایی بدهیم . به قول مولوی :
هر کسی را بهر کاری ساختند
میل آن را در دلش انداختند
دست و پا بی میل جنبان کی شود
خار و خس بی آب و بادی کی رود

1) پایگاه خبری آفتاب - پشت پرده ورود خودرو روسی به ایران - کد خبر: ۵۷۸۴۷۶ - ۱۴ اسفند ۱۳۹۷.
2) خبرگزاری تسنیم - https://tn.ai/1913377 - ۱۲ دی ۱۳۹۷.
3) اقتصاد نیوز- کد خبر: ۲۶۰۹۶۴ ۱۳۹۷/۱۰/۱۷ - کدام کشورها در حذف صفر پولشان موفق بوده اند؟ آیا ایران شرایط حذف صفر را دارد؟
4) خبرگزاری تسنیم - https://tn.ai/1261359 - ۱۸ آذر ۱۳۹۵

---

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت داریداین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید">

در رابطه با مطالبات به حق معلمان ( کسب منزلت و معيشت از دست رفته  ) که در هفته گرامي داشت مقام معلم ، همه ساله پر رنگ تر و رسانه اي تر مي شود ، کارشناسان اعتقاد دارند :  

تا ساختار آموزش و پرورش اصلاح نشود ( سهم آموزش و پرورش در توليد ناخالص داخلي افزايش نيابد ) افزايش بودجه سمي و بهمن گونه  چاره ساز نمي باشد !

 

در اين رابطه گفت و گوي مجازي ذيل را دنبال مي کنيم  .

 

خلاصه قسمت هاي قبل : بخش دوم و بخش اول

بايد توجه کرد  که از 5 هزار 806 ميليون دلار يا 203 هزار و 200 ميليارد ريال ِ قسمت " و " تبصره 4 لايحه بودجه 1397 سهم برخي از نهاد هاي از اين تبصره  بشرح ذيل است :

34% به بهبود محيط زيست، آبخيزداري و ساماندهي پسماندهاي كل كشور تخصيص داده شده است . ( مقام اول )

22% به تقويت بنيه دفاعي اختصاص داده شده است .( مقام دوم ) ،

17%  به پاداش پايان خدمت بازنشتستگان آموزش و پرورش تخصيص داده شده است . ( در مقام سوم )

فقط  5% به طرح هاي آبياري تحت فشار، كم فشار و سامانه هاي نوين آبياري يا طرح هاي آبرساني روستايي و توسعه شبكه هاي آن اختصاص داده شده است .( مقام پنجم و ششم به صورت مشترک)

اعداد و ارقام  اين جدول و نمودار، نشان مي دهد که در بودجه سال 1397 به پاداش پايان خدمت بازنشتستگان آموزش و پرورش توجه جدي شده است .

 

بودجه آموزش و پرورش ، يک بودجه نوجومي در ابر چالش ِ بودجه سمي ِ سنواتي مي باشد !

پيش بيني لايحه بودجه کل کشور در سال 1398 ، برابر هفده میلیون و سی و دو هزار و سیصد و سی و دو میلیارد و دویست و هفتاد میلیون

( 270/332/032/17) ریال ، تقريبأ 37 برابر بودجه آموزش و پرورش در همين لايحه 1398 مي باشد .

وقتي ابر چالش بودجه سمي ، رشد مي کند ، سهم هر يک از ذينفعان هم با درصدي کم يا زياد ، رشد مي کند !

ولي نکته  مهم آنست که بودجه آموزش و پرورش در مقابل اکثر وزارت خانه ها از جمله دو وزارت خانه علوم ، تحقيقات و فن آوري ، بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي يک  ابر بودجه است !

مثلأ سهم  آموزش و پرورش  از بودجه ي عملکرد 1396 ، نسبت به وزارت ورزش و جوانان ، تقريبأ 10300 % بزرگتر مي باشد .

يعني بودجه آموزش و پرورش نسبت به بودجه وزارت ورزش و جوانان يک ابر بودجه است   .

توضيح آنکه از نظر کارشناسان يکي از هفت ابر چالش ِ جمهوري اسلامي ايران ،  ابر بودجه سمي آن است !

در ابر بودجه سمي ، افزايش بودجه آموزش و پرورش نيز يک چالش است !

 

قسمت سوم

سئوال کننده :

در مقدمه اين گفت و گو اشاره کرديد :

" در رابطه با مطالبات به حق معلمان ( کسب منزلت و معيشت از دست رفته  ) که در هفته گرامي داشت مقام معلم ، همه ساله پر رنگ تر و رسانه اي تر مي شود .  "

ولي حالا با  استدلال يک توده عظيم ِ برف ، توجيه مي کنيد که رشد 7 درصدي يا بدتر از آن 37 درصدي بودجه آموزش و پرورش در لايحه بودجه 1398 نسبت به مصوب بودجه 1397 و عملکرد بودجه 1396  يک توده عظيم ِ برف ، بسيار خطر ناک است !

معلوم شد که نبايد به قسم شما اعتماد کرد بلکه بايد به دُم خروس ِ نمايان شده توجه کرد !

 

پاسخ دهنده  :

شما عجولانه قضاوت کرديد .  

 

سئوال کننده :

با بازي ِ کلمات ، نمي توان خيانت به معلم را توجيه کرد !

 

پاسخ دهنده  :

شما عجولانه قضاوت کرديد و حالا هم عجولانه تر تهمت مي زنيد .  

 

سئوال کننده :

همه کارشناسان از توجه بيشتر به آموزش و پرورش سخن مي گويند ولي شما با انواع لطايف الحيل ، توجه به آموزش و پرورش را خطر ناک مي دانيد !

 

پاسخ دهنده  :

شما عجولانه قضاوت کرديد ، عجولانه تر تهمت زديد و حالا هم صراحتأ تحريف مي کنيد  .

 

سئوال کننده :

پاسخ شما در برابر ِ اين همه خيانت به معلم چيست ؟ از خودتان دفاع کنيد .

 

پاسخ دهنده  :

اولأ ديالوگ ( گفت و گو ) در يک رسانه با حضور در دادگاه و دفاع از اتهام تفاوت دارد.

 

سئوال کننده :

طفره نرويد و پاسخ بدهيد .

 

پاسخ دهنده  :

پاسخ بنده اين است که عجولانه قضاوت نکنيد ، عجولانه تر تهمت نزنيد ، صراحتأ تحريف نکنيد  و ...

 

سئوال کننده :

بيشتر توضيح دهيد تا معلمان بهتر قضاوت کنند !

 

   پاسخ دهنده  :

اطمينان خاطر دارم :

1. فرهنگيان فرهيخته با دقت،تأمل و با عشق به تارنماي وزين "  گروه صداي معلم " مراجعه مي کنند و بدون پيش داوري با نويسندگان اين تار نما به ديالوگ مي پردازند !

2. عدم تمرکز حضرتعالي هم به خاطر عشق و علاقه بيش از حد شما به فرهنگيان فرهيخته ( تعليم و تربيت دهندگان ِ آينده سازان کشور ) مي باشد !

سئوال کننده :

از تعارف کم کنيد و پاسخ دهيد .

 

   پاسخ دهنده  :

پاسخ حضرتعالي  را دادم :

1. با دقت، تأمل و با عشق به تا نماي وزين " گروه صداي معلم " مراجعه کنيد !

2. در مقدمه ، اشاره کرده ام :

در رابطه با مطالبات به حق معلمان ( کسب منزلت و معيشت از دست رفته  ) که در هفته گرامي داشت مقام معلم ، همه ساله پر رنگ تر و رسانه اي تر مي شود ، کارشناسان اعتقاد دارند :  

تا ساختار آموزش و پرورش اصلاح نشود ! ( سهم آموزش و پرورش در توليد ناخالص داخلي افزايش نيابد ! ) افزايش بودجه سمي و بهمن گونه  چاره ساز نمي باشد !

 

سئوال کننده :

ساختار آموزش و پرورش چه اشکالي دارد که بايد اصلاح شود ؟

 

   پاسخ دهنده  :

خوشبختانه از مسير فرعي و سنگلاخ ، به مسير اصلي گفت و گو باز گشتيم .

يکي ( فقط و فقط يکي )  از چالش هاي آموزش و پرورش توزيع نامتقارن و ناکارآمد ابر بودجه سنواتي آن مي باشد .

 

1. آيا توزيع ابر بودجه آموزش و پرورش متقارن ، موثر و کار آمد مي باشد ؟

سئوال کننده :

زير مجموعه هاي آموزش و پرورش که در جدول شماره 7 ( خلاصه بودجه دستگاه هاي اصلی و زیر مجموعه 1398 )  رديف شده اند کدامند؟

   پاسخ دهنده ( 2 )  :

در جدول شماره چهار ، زير مجموعه تابعه وزارت آموزش و پرورش ليست شده است .

جدول شماره چهار ، زير مجموعه هاي تابعه وزارت آموزش و پرورش

 

سئوال کننده :

چالش ِ توزيع نا همگون ِ بودجه آموزش و پرورش چيست ؟

 

   پاسخ دهنده ( 2 )  :

جهت کسب اطلاع از جزئيات  ِ بودجه دستگاه هاي زير مجموعه وزارت آموزش و پرورش باز هم به جدول شماره 7 ( خلاصه بودجه دستگاه هاي اصلی و زیر مجموعه 1398 ) لايحه بودجه 1398 کل کشور ،  مراجعه مي کنيم که اين اطلاعات در جدول شماره پنج اين گفت و گو تقديم مي گردد .

جدول شماره پنج ، جدول بودجه دستگاه هاي  زير مجموعه ي وزارت آموزش و پرورش (اعداد بر حسب ميليون ريال )

 

سئوال کننده :

اعداد ِ جدول ِ شماره پنج گوياي چه مطلبي است ؟

آيا با نمودار مي توانيد بيشتر توضيح دهيد ؟

 

   پاسخ دهنده ( 2 )  :

قابل ذکر است :

سه نمودار دايره اي بسيار گويا ولي هولناک از جدول ِ شماره پنج اين گفت و گو ، به دست مي آيد :

الف : نمودار شماره چهار (نمودار دايره اي ) بودجه عملکرد سال 1396

ب : نمودار شماره پنج ( نمودار دايره اي )  بودجه مصوب سال 1397

ج :  نمودار شماره شش ( نمودار دايره اي ) لايحه بودجه  سال 1398

 

سئوال کننده :

سه نمودار دايره اي شماره چهار ، پنچ و شش چه اطلاعاتي را بيان مي کنند ؟

 

   پاسخ دهنده ( 2 )  :

هريک را به طور جداگانه سئوال کنيد تا پاسخ جداگانه دريافت کنيد .

 

سئوال کننده :

الف : نمودار شماره چهار (نمودار دايره اي ) بودجه عملکرد سال 1396را توضيح دهيد .

 

   پاسخ دهنده ( 2 )  :

الف نمودار شماره چهار (نمودار دايره اي ) بودجه عملکرد سال 1396 در ذيل آمده است :

نمودار شماره چهار (نمودار دايره اي ) بودجه عملکرد سال 1396

(توجه :  به دليل کوچک سازي  نمودارشماره چهار ، از 13 زير مجموعه  جدول شماره پنج ، فقط پنج قسمت آن در سمت راست ِ نمودار نمايان شده است . )

همان طور که جدول شماره پنج و نمودار شماره چهار (نمودار دايره اي ) نشان مي دهد عملکرد بودجه آموزش و پرورش در سال 1396:

اولأ ، به  دو زير مجموعه  (کمک به صندوق ذخيره فرهنگيان و  خريد خدمات آموزشي در مناطق کمتر برخوردار )  بودجه صفر تعلق گرفته است !

ثانيأ ،  فقط و فقط 2%  از ابر بودجه آموزش و پرورش به   10 دستگاه زير مجموعه تعلق گرفته است ! به عبارت ديگر 98 % ابر بودجه آموزش و پرورش سهم ِ حقوق و مزاياي شده است .

خلاصه آنکه ، عملأ  ، همه بودجه جهت پرداخت ِ حقوق و مزايا ، بلعيده  مي شود و در واقع 10 دستگاه زير مجموعه ي آموزش و پرورش تعطيل مي باشند  !

لذا ، وقوع فاجعه هاي شين آباد و ... خارج از انتظار ِجامعه نمي باشد !

يعني  ، توسعه کمي وکيفي آموزش پيش دبستاني فراموش شده است !

به عبارت ديگر  ، براي وزارت آموزش وپرورش ، کیفیت فعالیت هاي آموزشی و پرورشی و توسعه بخشی به عدالت آموزشي معني ندارد !

در واقع ، طرح جامع ِ حمايت و ارتقاي پوشش تحصيلي مناطق محروم ، خيالي بيش نيست !

لذا ، ....

سئوال کننده :

ب  نمودار شماره پنج ( نمودار دايره اي )  بودجه مصوب سال 1397

ج  نمودار شماره شش ( نمودار دايره اي ) لايحه بودجه  سال 1398

را توضيح دهيد .

گفت و گو ادامه دارد .

 

منابع :

(1 ) تبصره 4 ، قسمت " و " لايحه بودجه سال 1397 كل كشور

( 2 ) جدول شماره 7 ( خلاصه بودجه دستگاه هاي اصلی و زیر مجموعه 1398 )

داستان من بدو آهو بدو ، زندگی زیر خط فقری بدو ، حکایت اصلی ماست. دولت ها سال ها تلاش کردند تا افزایش نرخ تورم را به افزایش حقوق فرهنگیان و کارگران وصل کنند و نوعی عذاب وجدان به آنان تزریق کنند. آنان هرگز به افزایش حقوق و مزایای سایر بخش ها و تأثیر آن بر این مهم اشاره ای نکرده اند. برای همین افزایش قطره ای حقوق آنان ، اول هر سال ، نمایشی گردید برای امیدواری های لحظه ای و ناامیدی های چند روز پس از آن .

بنا به گفتۀ مسئولان و کارشناسان اقتصادی عمده دلایل افزایش تورم در جامعه ، افزایش نرخ ارز ، افزایش واردات ، کاهش سطح تولید ، افزایش نرخ نفت و پرداخت نقدی یارانه است که ردّ پای کارگران و فرهنگیان در آن اصلا دیده نمی شود و عدم برقراری همترازی حقوق فرهنگیان با سایر سازمانها که از مطالبات اصلی آنان می باشد با بهانه های گوناگون از جمله تأثیر آن بر افزایش تورم ، تا به امروز به ثمر نرسیده است و شاید هم اصلا اراده و قصدی برای تحقق آن وجود ندارد.

افزایش هر سالۀ حقوق در وضعیت کنونی ، قادر به نجات این دو قشر زحمتکش جامعه از قعر چاهی که زیر خط فقر قرار دارد نیست. محرومیت این دو قشر علت تورم کشور نیست بلکه معلول بسیاری از عوامل دیگر از جمله خود تورم و نادیده گرفته شدن آنان است. در زیر با حقایق داستان نرخ تورم در ایران و دلایل تشدید بحران اقتصادی ، بیشتر آشنا می شویم. سرمنشأ آموزش و همچنین سرمایه های تولید کشور یعنی دو ستون اصلی جامعه ، در محرومیت اقتصادی که به محرومیت فرهنگی و اجتماعی و حتی سیاسی آنان نیز منجر می گردد ، به سر می برند

ترسی از اعلام افزایش ۴۵۰ درصدی قیمت یک کالا نداریم !
" پاسخ رئیس مرکز آمار به ابهام مردم درباره نرخ تورم : ترسی از اعلام افزایش ۴۵۰ درصدی قیمت یک کالا نداریم . رئیس مرکز آمار معتقد است آمار تورم نشان دهندۀ تغییرات قیمت مجموعه ‌ای از کالا‌ها به طور میانگین است و میزان گرانی کالا را نشان نمی‌ دهد. به گزارش خبرگزاری تسنیم ، امیدعلی پارسا رئیس مرکز آمار با بیان این که علت استفاده از 2 عدد برای اعلام تورم ، محاسبه بر مبنای دو فاصله زمانی است ، اظهار داشت: تغییر شاخص کل فروردین امسال نسبت به فروردین سال قبل ٥١,٤ درصد است و معنی آن این است که خانوار‌ها ٥١,٤ درصد بیشتر از فروردین پارسال برای خرید یک "مجموعه کالا و خدمات یکسان" پرداخت کرده اند، اما نرخ تورم در 12 ماه اخیر حدود 31 درصد است که البته رقم بالایی است.
رئیس مرکز آمار در عین حال افزود: البته ما نمی توانیم ادّعا کنیم که این رقم در همه نقاط کشور یکسان است ، چرا که ما به همه فروشگاه‌ها و یا مناطق مراجعه نکرده ایم ، بلکه بر اساس معیار‌ها و روش‌های علم آمار عمل کرده ایم و میانگین‌ها را محاسبه و ارائه کرده ایم." (1)

رقم واقعی خط فقر چقدر است ؟
" رسول خضری نماینده مردم پیرانشهر و سردشت و عضو کمیسیون اجتماعی مجلس با تأکید بر این که رقم خط فقر با توجه به نرخ تورم باید تغییر پیدا کند اظهار داشت: خط فقر را ۳ میلیون تومان تعریف کردند که به نظر من خط فقر الان با این وضعیت گرانی باید تغییر پیدا کند و من فکر می‌کنم خط فقر به ۵ میلیون در شهرستان‌ها و در تهران به ۱۰ میلیون نزدیک می‌شود و این واقعیت را باید بپذیریم . هرچند دولتمردان این خطوط را برای آرامش جامعه پایین ‌تر می‌آورند ، ولی آرامش جامعه را رفاه و جیب مردم تعیین می ‌کند نه حرف و گفتۀ مسئولان . ما اصرار داشتیم بسته حمایتی داده شود و اگر بشود هر ماه و اگر بودجه دولت نرسد تاریخی را تعریف کند که حداقل ۲ یا ۳ بار در بازده زمانی مختلف به مردم داده شود.
احمد میدری معاون رفاه وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی نیز گفته است : امروز ۱۸ تا ۳۵ درصد مردم زیر خط فقر هستند. " (2)
" رسول خضری ، نماینده مجلس دهم ضمن بیان این که امروز ارزش پول سوریه ، عراق و افغانستان از ارزش پول ما بیشتر است در حالی که ذخایر ارزی ما چندین برابر این کشورها است ، گفت: به اعتقاد من مشکل از مدیریت ناصحیح است و حواله دادن نابه سامانی ها به دشمن خارجی ، شانه خالی کردن از مسئولیت است.

وی تصریح کرد: من متأسفم بگویم در جریان نوسانات ارزی در کشور دولت بالای 200 هزار میلیارد تومان از جیب مردم درآمدزایی کرد. در مقابل ارزش پول مردم یک سوم شد و حداقل سه برابر فقیر تر شدند و نیمی از جامعه به زیر خط فقر سقوط کردند." (3)

دلایل اصلی افزایش تورم در ایران چیست؟
ابراهیم بهادرانی معاون بررسی های اقتصادی اتاق بازرگانی تهران در تشریح تورم ، چالش ها و راه حل های آن که به صورت گزارشی در بیست و نهمین نشست هیئت نمایندگان اتاق تهران ارائه شد ، اظهار داشت :
"افزایش نقدینگی اصلی ترین و مهمترین عامل تورم در ایران شناخته شده است . در بررسی چالش های تورم و راهکار و راه حل های آن در اتاق بازرگانی تهران دلایل متعددی بررسی شد که مهمترین آنها "افزایش نقدینگی و رکود در بخش تولید" کشور اشاره شد.
برای رفع موانع و بهبود فضای کسب و کار رسیدگی به بحث هایی مثل تورم ، اشتغال و رشد اقتصادی اولویت بیشتری دارد که در واقع تورم "به افزایش سطح عمومی قیمت ها و کاهش قدرت خرید پول " گفته می شود. تورم ، مداوم ، نامنظم و تشدید شونده است و به ندرت به سطح اولیه برمی گردد به طوری که از سال 1315 تاکنون کشور ما به طور دائم تورم داشته است.کاهش تورم به معنای کاهش قیمت ها نیست بلکه به معنای کاهش سرعت رشد قیمت ها است اما اگر تورم منفی شود به معنای کاهش متوسط قیمت ها است اگرچه ممکن است حتی قیمت برخی از کالاها هم افزایش پیدا کند.
در سال های 1321 تا 1323 به دلیل جنگ جهانی دوم بیشترین تورم در کشور ما رخ داد و شاخص تورم به 156 درصد رسید و بهترین سال مربوط به 1341 تا 1350 است که معدل سالیانه تورم به 1.7 درصد رسید.
افزایش قیمت نفت باعث شد تا تورم در کشور ما دو رقمی شود ، در بررسی تورم پس از انقلاب اسلامی در فاصله سالهای بین 1379 تا 1383 تورم 14.12 درصد بوده است که پایین ترین رقم در 34 سال گذشته هم بوده است و در فاصله سال های 1374 تا 1378 متوسط تورم 22.5 درصد بوده است و در سال 1374 تورم 49 درصد بوده که بالاترین نرخ پس از انقلاب را داشته است.
در تشریح انواع تورم باید گفت:
تورم پنهان به تورمی گفته می شود که قیمت ها در آن ثابت است اما کیفیت کالا و خدمات کاهش پیدا می کند،
در تورم خزنده که از نظر اقتصاددانان تورم مفیدی است در هر 10 سال 20 درصد تورم بالا می رود.
در تورم شتابان شاهد افزایش سریع قیمت ها هستیم
و در تورم سرکش که متأسفانه در کشور ما رخ می دهد تورم به بالای 50 درصد می رسد که این شرایط معمولا بعد از جنگ ها اتفاق می افتد.

تورم یک درصدی مفید است اما تورم بالای 10 درصد ایجاد مشکل و نارضایتی می کند و در تورم بالای 50 درصد نابه سامانی ایجاد شده و نارضایتی به اوج می رسد. کشور ما دچار بیماری رکود تورمی است . رکود تورمی به " افزایش عمومی قیمت ها در شرایط کاهش رشد اقتصادی گفته می شود " که متأسفانه اقتصاد ما به آن مبتلا است. " رسول خضری ، نماینده مجلس دهم ضمن بیان این که امروز ارزش پول سوریه ، عراق و افغانستان از ارزش پول ما بیشتر است در حالی که ذخایر ارزی ما چندین برابر این کشورها است ، گفت: به اعتقاد من مشکل از مدیریت ناصحیح است و حواله دادن نابه سامانی ها به دشمن خارجی ، شانه خالی کردن از مسئولیت است "
بدترین نوع مبارزه با تورم ، تزریق نقدینگی است ، اثرات رکود تورمی شامل از بین رفتن تمایل به خرید ، کاهش واردات مواد اولیه ، از دست رفتن رقابت تولید داخل با واردات و تعطیلی و نیمه تعطیلی واحدهای تولیدی است. استفاده از درآمد نفتی در بودجه باعث افزایش تورم می شود. کسری بودجه دولت و استقراض از سیستم بانکی باعث افزایش نقدینگی و افزایش تورم می شود که در برخی سال ها کسری بودجه دولت حتی به 85 درصد هم رسیده است. در سال 1388 دولت به نظام بانکی 36 هزار میلیارد تومان بدهکار بوده است که این رقم در سال 1389 به 55 هزار میلیارد تومان رسیده است و رشد 53 درصدی داشته است.
هزینه بودجه از سال 57 تا 87 به 363 برابر رسیده است. حجم نقدینگی از سال 60 تا سال 1389 به طور متوسط در هر سال 34.9 درصد رشد داشته است به طوری که حجم نقدینگی در سال1352 ، 52 میلیارد تومان بوده است و در سال89 ، 236 هزار میلیارد تومان شده است و در طول 37 سال گذشته 4 هزار و 564 برابر شده است.
مصرفی شدن باعث افزایش تورم می شود مثلا : مکالمه با تلفن در کشور ما 10 برابر میانگین جهانی ، مصرف نان شیرینی ، بنزین و شکر 6 برابر میانگین جهانی ، مصرف نوشابه 4 برابر میانگین جهانی و مصرف برق و گاز 3 برابر میانگین جهانی است.
در سال 1391 ، 42 هزار میلیارد تومان یارانه نقدی پرداخت شده است 14 هزار میلیارد تومان به صورت استقراض یا برداشت از بودجه بوده است و با توجه به سرعت گردش پول که 6/4 درصد است این میزان یارانه ، 64 هزار میلیارد تومان تقاضا در کشور ایجاد کرده است.
از سوی دیگر ، قاچاق و همچنین واردات باعث افزایش تورم می شود، در سال 1389 فقط 3 درصد کشف قاچاق صورت گرفته و همچنین رشد واردات در کشور باعث ضربه خوردن به تولید داخلی کشور و همچنین کاهش سرمایه گذاری شده است. در کشورهایی که واردات بالا است افزایش قیمت جهانی باعث تورم وارداتی می شود.

افزایش نرخ ارز نیز تورم زا است و باعث افزایش قیمت تمام شده و افزایش قیمت کالاهای وارداتی شده است. افزایش دستوری هزینه دستمزد نیروی کار باعث افزایش تورم می شود چرا که کارایی کارکنان متناسب با افزایش هزینه ها بالا نمی رود. رتبه کسب و کار در سال 2005 در بین 183 کشور برای کشور 113 و در سال 2012 ایران رتبه 144 در وضعیت کسب و کار در بین 183 کشور داشته است و در بین 15 کشور خاورمیانه و شمال آفریقا رتبه کشور ما 13 است به طوری که عربستان در دنیا رتبه 12 ، امارات رتبه 33 ، قطر رتبه 36 ، بحرین رتبه 38 و اردن رتبه 69 را دارد. هزینه سرمایه گذاری در کشور ما نسبت به 143 کشور دیگر گرانتر است. افزایش قیمت انرژی یکی از دلایل افزایش تورم است چرا که باعث افزایش هزینه های تولید می شود.

در بررسی دلایل تورم در ایران پژوهشی را که دکتر جلالی نائینی در سال 76 انجام داده است و این بررسی بین سال های 1372 تا 1385 صورت گرفته دلیل اصلی افزایش تورم ، افزایش حجم پول بوده است. همچنین در پژوهشی که 2 تن از کارشناسان صندوق بین المللی پول برای سال های بین 1369 تا 1380 انجام داده اند افزایش حجم نقدینگی دلیل اصلی تورم مشخص شده است و در پژوهش دیگری که در صندوق بین المللی پول انجام شده است و سال های بین 1384 تا 1386 مورد بررسی قرار گرفته است نقش پول در تورم ایران از بقیه شاخص ها مهم تر بوده است و اگر به رشد نقدینگی و تورم توجه داشته باشیم متوجه می شویم که بین این دو شاخص تناسب مستقیم وجود دارد.

راه حل های تورم
در تنظیم سیاست های مالی کشور باید از روش ارز بانک مرکزی جلوگیری شود، کسری بودجه از بین برود ، استقراض از سیستم بانکی از بین برود، جلوگیری از رشد غیرمتعادل هزینه ها در دولت صورت گیرد، کمک به اجرای قوانین در صندوق توسعه ملی صورت گرفته و برداشت از این صندوق در شرایط بحرانی باشد، از طولانی شدن پروژه های دولتی جلوگیری شود و از شروع پروژه ها بدون داشتن بودجه نیز خودداری به عمل آید. از دیگر راهکارها ، تنظیم سیاست های پولی است که می توان به کاهش حجم نقدینگی ، کاهش دستوری نرخ سود سپرده ها و کاهش رشد پول و چاپ اسکناس اشاره کرد. جلوگیری از واردات ، افزایش ریسک قاچاق ، رقابتی کردن تولید ، کاهش هزینه مبادله ، افزایش فضای امنیت اقتصادی ، اصلاح فضای کسب و کار ، تخصیص درآمدهای نفتی به سرمایه گذاری ، راهکارهای غیرنقدی یارانه ای ، افزایش کارایی کارکنان ، افزایش کارایی خدمات ، افزایش خودداری از تصمیمات غیرعلمی ، گسترش حضور بخش خصوصی در اقتصاد و اجرای پروژه ها در داخل کشور اشاره کرد. " (4)

عدم تعادل اقتصادی و بحران های حاکم بر اقتصاد کشور ، بیشترین آثار تخریبی را بر ارزش پول ملی و کاهش قدرت خرید اقشار محروم جامعه گذاشته است.

بسیار متأسف هستم که سرمنشأ آموزش و همچنین سرمایه های تولید کشور یعنی دو ستون اصلی جامعه ، در محرومیت اقتصادی که به محرومیت فرهنگی و اجتماعی و حتی سیاسی آنان نیز منجر می گردد ، به سر می برند.

به نظر شما مسئولان من معلم با این محرومیت خود چگونه اثری بر تارو پود دانش آموزان این سرزمین خواهم گذاشت ؟ یا بدون هر نوع انگیزه و انگیزشی چگونه کارکرد خود را به خوبی انجام خواهم داد و آیا الگوی مناسبی برای انتخاب شغل معلمی توسط آنان خواهم بود ؟ شمای مسئول ارشد کشور حاضرید فرزندتان یک معلم شود و فقط با حقوق زیر فقر آن زندگی کند؟ مگر معلمی شغل انبیا نیست ، مگر ارزش و منزلت معلمان والاتر از دیگر مشاغل نیست ؟ راستی دیدگاه شخصی اما واقعی شما نسبت به شغل معلمی چیست ؟!

1) https://tn.ai/1995235 ، سوم ارديبهشت ۱۳۹۸ ، خبرگزاری تسنیم .
2) خط فقر چند میلیون تومان است؟ گروه اقتصادی الف ، ۹ آذر ۱۳۹۷.
3) خانۀ ملت ، خبرگزاری مجلس شورای اسلامی ، دهم مرداد 1397.
4) دلایل اصلی افزایش تورم در ایران چیست؟ 17سپتامبر 2016 ، فصل نامۀ پژوهش های اقتصادی .

---

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

بر خروجي تار نماي خانه ملت مورخ 23 آبان 1397 آمده است ( 1 ) :

"نایب رئیس کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه تاسیس بانک فرهنگیان تنها راه جلوگیری از بروز مجدد تخلفات صندوق ذخیره فرهنگیان است."

جهت بررسي نظر اين نماينده محترم (نايب رئيس کميسيون مجلس شوراي اسلامي ) گفت و گوي مجازي ذيل را دنبال مي کنيم .

خلاصه قسمت هاي قبل :

 بدون تغيير ساختار ِ صندوق ذخيره فرهنگيان  ، بروز مجدد تخلفات گريز ناپذير است .

تنها راه جلوگیری از بروز مجدد تخلفات در صندوق ذخیره فرهنگیان تأسيس بانک فرهنگيان نيست. زيرا اگر در آينده ، بانک فرهنگيان ( همچون بانک سرمايه ) تخلف کند ؟ کدام موسسه را بايد تأسيس کنيم تا از بروز تخلفات در بانک فرهنگيان جلوگيري شود  ؟

 نگارنده مخالف بررسی بیشتر ِ روند تأسيس بانک فرهنگيان  در کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس نيستم .

تاسيس بانک فرهنگيان يک موضوع جداگانه است که در گفت و گوي ديگري مي توان آن را بررسي کرد ! ( تا ببينيم دست پخت کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس چيست ؟ )

پيچيده بودن صندوق ذخيره فرهنگيان روي ديگر سکه ي بروز تخلفات متعدد در اين صندوق مي باشد !

به باور نگارنده ، صندوق ذخيره با نام موسسه ولي با عمکرد شرکت ، شروع به فعاليت نموده  است که با اصلاح ساختار و تغييرات جزيي در اساسنامه ، مي تواند فعاليتش را ادامه دهد .

محدود شدن به يک راه ِ حل ، خطاي استراتژيک است ولي اگر بخواهيم به مهمترين راه ِ حل ها  اشاره کنيم ، مي توان گفت که مهمترين  راه ِ حل ِ جلوگيري از بروز مجدد تخلفات صندوق ذخیره فرهنگیان تابيدن  نور به همه زواياي اين شرکت تو در تو مي باشد .

صندوق سرمايه گذاري ، نهاد مالي است که منابع ِ خرد از تعدادي سرمايه گذار را  اخذ کرده سپس تحت يک مديريت واحد ، اقدام به سرمايه گذاري مي کند . سود حاصل از فعاليت هاي مدير صندوق ، بين تمام سرمايه گذاران به نسبت سرمايه هر فرد ، تقسيم مي شود .

ممکن است 900 هزار معلم  وارد يک صندوق سرمايه گذاري شوند . اين افراد معمولأ افرادي هستند که به دلايل مختلف از جمله عدم وجود وقت و فرصت لازم ويا بنا به دلايل ديگر ، امکان مديريت مستقل سرمايه خود راندارند .

 از نظر ساختار ، بين سيستم هاي مدرن مثل ِ صندوق هاي قابل معامله در بازارهاي مالی با سيستم هاي کهن مثل ِ تعاوني ها و صندوق ذخيره فرهنگيان تفاوت بسيار ماهوي وجود دارد .

صندوق هاي قابل معامله، براي اولین بار در سال 1993 و توسط بورس اوراق بهادار آمریکا، به خاطر سـادگی ساختار و کم هزینه بودن مورد توجه قرار گرفتند.

در اين صندوق ها ، سرمایه گذاران می توانند از همه تکنیک هاي معاملاتی رایج در بازار سهام در معاملات سهام صندوق هاي قابل معامله استفاده کنند.

ويژگي هاي بارز اين صندوق ها عبارتند از :

شفافيت سهام و معاملات ، سرعت و سهولت معامله  ، ریسک سرمایه گذاري را براي عموم به میـزان قابل توجهی کاهش می دهد .

به فرهنگياني که آشنا به مفاهيم بورس و فرا بورس نمي باشند (سرمایه گذاران غیر حرفه اي ) توصیه می شود با نگاه بلنـد مـدت (خریـد و نگهـداري سهام ) در صـندوق هـاي مذکور وارد شوند.مانند صندوق ذخيره فرهنگيان که سهام داران  از بدوˏعضويت تا زمان خروج يا بازنشستگي فقط سهام دار مي باشند .

شفافيت سهام و معاملات در صندوق هاي قابل معامله در بورس ، به گونه اي  است که همه روزه هر 900 هزار فرهنگي مي توانند

هريک دقيقه يک بار  ، ارزش خالص دارايي هاي خود راکنترل کنند برعکس شرکت ها که بازرسان ، سالانه ميزان ِ سود وزيان را  گزارش مي کنند .

با توجه به ساختار پيچيده و تو در توي صندوق ذخيره ، اتخاذ ساختاري شفاف چاره ساز مي باشد .

در قانون هاي برنامه توسعه دوم ، سوم ، چهارم و ششم تبصره 63 قانون برنامه دوم به انحاي مختلف تکرار شده است ولي در قانون برنامه پنجم توسعه ، فرهنگيان مورد بي مهري مسئولين قرار مي گيرند ؛ در نتيجه سهم دولت به صندوق ذخيره فرهنگيان  طي شش سال ( 1390 لغايت 1395 )  اجراي برنامه پنجم توسعه پرداخت نشده است  .

قانون تشکيل حساب پس انداز کارکنان دولت قانوني است که اثر دائمي يا بلند مدت دارد ؛ تا زماني که مجلس اين قانون را ملغي نکند ، آثار اين قانون در هر ماه ، تأکيد مي کنم در هر ماه  براي همه ، تأکيد مي کنم براي همه ديگر کارکنان دولت باقي و جاري مي باشد .

در فرهنگ عموم مردم ايران ، پس انداز ريسک کمتر نسبت به  سرمايه گذاري دارد ! هر چند که سرمايه گذاري در شرکت هاي سودآور منافع بيشتري دارد !

دولت طبق قانون دائمي هر ماه سهم ِ ديگر کارکنان را واريز کرده  و ديگر کارکنان از سود ِ سهم دولت در همان ماه هم بهره مند شده اند !

 ولي اگر قانون موقت به دولت اجازه بدهد ، هر سال فقط و فقط سهم فرهنگيان عضو صندوق ذخيره ، پرداخت مي شود  لذا فرهنگيان عضو صندوق از بهره ماهيانه سهم دولت هم ، بي نصيب مي شوند .

متأسفانه تا کنون ، براي حقوق ِ تضيع شده فرهنگيان در قانون برنامه توسعه پنجم ، هيچ خروجي از مجلس نداشته ايم .

ولي خوشبختانه مسئولين صندوق ذخيره فرهنگيان در سال هاي اخير ، اقدام نموده اند که بارقه هاي اميدي نمايان است .

305 میلیارد تومان بابت معوقات سال‌های  ۹۰ تا ۹۲ گرفته بودیم که به‌تدریج داده می‌شود و بخشی هم پرداخت‌ شده است .

۶۳۴ میلیارد تومان باقی‌مانده که باید برویم و به استناد این رأی از دولت مطالبه کنیم.

وقتي اين تبعيض فاحش و آشکار شده برطرف مي شود که تبصره 63 قانون برنامه توسعه دوم از قانون موقت به قانون دائمي يا بلند مدت تبديل شود ! ( هم چون قانون تشکيل حساب پس انداز کارکنان دولت )

قسمت چهارم :

پرسش کننده :

آيا "بارقه اميدي" در اين زمينه وجود دارد ؟

 

پاسخ دهنده :

چون به بحث مهم ِ" بارقه اميد" اشاره کرديد ، اجازه مي خواهم ، روي موضوع  ِ مهم "بارقه اميد " کمي تمرکز کنيم .

توجه به " بارقه اميد " از اهميت ِ پرسش حضرتعالي کمتر نيست .

 

پرسش کننده :

نظر شما در باره " بارقه اميد " چيست ؟

 

پاسخ دهنده :

این روزها مساله ی فساد و ضرورت مقابله با آن نقل محافل مختلف، از نخبگان تــا عامه ی جامعه اســت. در واقع کمتر مفهومی را می شناسیم که این چنین دغدغه ی مشترک اقشار مختلف شده باشد. دلیل این فضای شکل گرفته چیست؟ آیا فساد در ســالهای گذشــته افزایش یافته و یا حساسیتها نسبت آن بیشتر شده است؟ و از این پرسشها مهمتر آن که راه مقابله با فساد چیست؟ برای پاســخ به پرســش چرایی افزایش حساسیت عمومی، می توان به شاخص ادراک فساد مراجعه کرد.

 

پرسش کننده :

شاخص ادراک فساد ، چه ارتباطي به " بارقه اميد " دارد ؟

 

پاسخ دهنده :

در سايه بررسي شاخص ادراک فساد به " بارقه اميد " هم اشاره مي شود .

 

پرسش کننده :

شاخص فساد از نظر ِ سازمان بین الملی شــفافیتTI  چيست  ؟

 

پاسخ دهنده  ( 7 ) و ( 8 )  :

"شفافیت بین الملل با جمع‌آوری نظرات کارشناسان سازمان‌هایی مثل بانک جهانی، بانک توسعه آفریقا و بنیاد آلمانی برتلسمان Bertelsmann به هر یک از کشورها از 100 نمره می دهد." ( 7 )

کشورهایی که نمره‌های بالاتری دارند از شفافیت بیشتر و فساد کمتر برخوردارند. ( 7 ) "افزایش حساسیت جامعه نسبت به مساله ی فساد، بیش از هر عاملی به تغییر نگاه مردم به این موضــوع باز می گردد که خود ناشــی از عواملی چون گسترش ارتباطات و افزایش اطلاعات؛ خدشه به امید مردم که موجب افزایش خشم عمومی شده به نحوی که در آخرین ارزیابی گالوپ در سال ۲۰۱۷ ایرانیان عصبانی ترین مردم دنیا شناخته شده ِ اند !"

"سازمان شفافیت بین الملل هشدار داد امتیاز کشورهای بیشتری به جای بهبود نسبت به سال پیش، کاهش یافت و یک چرخه معیوب میان فساد، توزیع نابرابر قدرت در جامعه و توزیع نابرابر ثروت ایجاد کرد." ( 8 )

 

"شفافیت بین الملل که در برلین مستقر است، دولتها را به افزایش اصلاحات ساختاری برای مقابله با فساد فراخواند." ( 8 )

 

"طبق گزارش این سازمان، چنین اصلاحاتی باید شامل افشای دارایی‌ها از جمله ثبت عمومی کسانی که صاحب شرکت هستند و مجازات کسانی باشد که به جابه جایی پول فاسد بین مرزها کمک می کنند، باشد." ( 8 ) آیا فساد در ســالهای گذشــته افزایش یافته و یا حساسیتها نسبت آن بیشتر شده است؟

 

پرسش کننده :

از نظر ِ سازمان بین الملی شــفافیتTI  رتبه ايران در شاخص فساد چقدر است ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 )  :

"به گزارش ایسپا به نقل از سازمان بین الملی شــفافیت TI  ،  نمره شاخص فساد ایران در ســالهای اخیر ، روند به نسبت رو به بهبودی داشته است. " ( 9 )

"بر این اساس ایران در سال 2012 نمره 28 و رتبه 133(در میان 174کشور)، در سال 2013 نمره 2۵ و رتبه 1۴۴ ،در ســال 201۴ نمره 27 و رتبه 136 ،در سال 201۵ نمره 27 و رتبه 130 ،در سال 2016 نمره 29 و رتبه 131 را تجربه کرده و در آخرین آمار مربوط به سال ۲۰۱۷ ،شاخص ادراک کشورمان نسبت به فساد توانست با کسب نمره 30 در جایگاه 130 در میان 180 کشور جهان بایستد. " ( 9 )

جدول ذيل روند بهبود طي سال ها هاي 2013 يا 1392 الي 2017 يا 1396 را نمايان مي کند !

جدول رتبه شفافيت ايران از 2012 الي 2017

براي درک بهتر بهبود شفافيت در ايران مي توانيدبه نمودار ستوني ذيل مراجعه نماييد که از سال 1391 تا سال 1392 متاسفانه سه پله سقوط کرده ايم ولي خوشبختانه از سال 1392 الي  1396 بهبود تدريجي نمايان است !

نمودار ستوني مقايسه ي شفافيت در ايران ، بين سال هاي 2012 الي 2017

پرسش کننده :

مي خواهيد نتيجه گيري کنيد که در سايه بهبود شفافيت در ايران ، اميد در بين مردم ايران افزايش يافته است !

 

پاسخ دهنده :

خير ، متأسفانه شواهد نشان مي دهد که نا اميدي در بين مردم بيشتر شده است !

 

پرسش کننده :

 مگر ممکن است پس از بهبود شفافيت ، نااميدي افزايش يافته باشد ؟ !

 

پاسخ دهنده ( 9 ) و ( 10 )  :

"افزایش حساسیت جامعه نسبت به مساله ی فساد، بیش از هر عاملی به تغییر نگاه مردم به این موضــوع باز می گردد که خود ناشــی از عواملی چون گسترش ارتباطات و افزایش اطلاعات؛ خدشه به امید مردم که موجب افزایش خشم عمومی شده به نحوی که در آخرین ارزیابی گالوپ در سال ۲۰۱۷ ایرانیان عصبانی ترین مردم دنیا شناخته شده ِ اند !" ( 9 )

يا :

تار نماي خبري تحليلي الف به نقل از سعيد نمکي وزير بهداشت آورده است :

" متاسفانه ایران یکی از جوامع افسرده در دنیا است، زیرا برنامه‌های مفرح زا برای مردم نداریم . "  ( 10 )

 

پرسش کننده :

برخلاف ِ نظر  عموم ِ مردم و کارشناسان ، شما مي گويد :

به دليل ِ گسترش ارتباطات و افزایش اطلاعات، مردم نا اميد شده ، خشم عمومی افزايش يافته و مردم ايران افسرده ترين مردم دنيا شده اند ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) و ( 10 ) :

افزايش خشم عمومي يا افسروده شدن مردم ، دلايل بسياري دارد .

فقط و فقط يکي از دلايل آن چنين است :

تبليغات جناحي جهت تخريب رقيب ،  ناآگاهي مردم  عادي از شناسايي خبر صحيح از خبر جعلي ، منجر به گسترش و رواج شايعه مي شود !

قابل ذکر است :

رواج شايعه با جريان آزاد ِ اطلاعات تفاوت اساسي و ماهوي دارد !

در ماهنامه هم افزا ( ماهنامه داخلي موسسه صندوق ذخيره فرهنگيان و شرکت هاي تابعه ) بهمن و اسفند 96 شفافیت مقابل فساد آمده است ( 9 )  :

" رواج شــایعه به دلیل ضعف رسانه های رسمی و افزایش مرجعیت شبکه های مجازی است. " ( 9 )

"برای مقابله با این معضل، چه معضل فساد اقتصادی و اداری ِ و چه معضل فساد دروغ و شایعه، یکی از اصلی ترین راهکارها اعمال شفافیت اســت. شــفافیت یکی از اصول هشتگانه حکمروایی خوب و به معنی جریــان آزاد اطلاعات و قابلیت دسترسی سهل و آســان به آن برای همگان است. همچنین شــفافیت را می توان آگاهی افراد جامعه از چگونگی اتخاذ و اجرای تصمیمات دانست. در چنین شــرایطی، رسانه های گروهی و شــهروندان و ذینفعان به راحتی قــادر به تجزیه و تحلیل و نقد سیاستهای اتخاذ شده در نظام تصمیم گیری و اجرایی کشور خواهند بود . " ( 9 )

"با اعمال این اصل اســت که می توان به برخــی اصول دیگر حکمروایی خــوب همچون حاکمیت قانون، پاسخگویی و حقوق برابر شهروندان (عدالت) دست یازید. " ( 9 )

نمکي وزير بهداشت در همان تار نماي خبري تحليلي الف مي گويد  (10 ):

" توسعه یافتگی از طریق رسانه‌های پویا و مطالبه گر حاصل می‌شود. " ( 10 )

 "رسانه‌های توسعه یافته‌ای باید داشته باشیم که جامعه را به سمت وفاق و همدلی ببرد. " ( 10 )

پرسش کننده :

مگر رسانه ها به عنوان رکن چهارم دموکراسي با تاباندن نور به زواياي گوناگون صندوق ذخيره فرهنگيان نمي توانند مانع بروز و ظهور فساد در اين مجموعه باشند ؟

 

پاسخ دهنده :

رسانه ها  به عنوان رکن چهارم دموکراسي ، يکي از راه هاي مبارزه با فساد مي باشند  ولي ضرورت ِ  اصلاح ِ ساختارِ صندوق ذخيره فرهنگيان ، نبايد فراموش شود .

 

پرسش کننده :

بدون توجه به تبليغات جناحي ، آيا در صندوق ذخيره فرهنگيان "بارقه اميدي"نمايان است ؟

 

گفت و گو ادامه دارد .

منابع :

( 1 ) صفحه اصلی » وب سرویس- خانه ملت » 

( 2 ) اقتصادنیوز: موضوع تاسیس بانک فرهنگیان با رای نمایندگان مجلس به کمیسیون برنامه و بودجه ارجاع شد.

( 3 ) قسمت سوم و قسمت پاياني بررسي صندوق ذخيره فرهنگيان در تارنماي وزين "صداي معلم "

( 4 ) خبرگزاري دانشجويان ايران ايسنا

با تصویب مجلس گزارش تفحص از صندوق ذخیره فرهنگیان به قوه قضائیه ارجاع شد.

( 5 ) قانون تشکيل حساب پس انداز کارکنان دولت اجراء سال 1377

( 6 ) تارنماي ِخبر وان : دیوان عدالت به پرداخت معوقات دولت به صندوق ذخیره فرهنگیان رای داد .

http://www.iribnews.ir/fa/news/1479826/%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%B8-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84

( 8 ) طلا نيوز

( 9 ) ماهنامه هم افزا ( ماهنامه داخلي موسسه صندوق ذخيره فرهنگيان و شرکت هاي تابعه ) بهمن و اسفند 96 شفافیت مقابل فساد

(10 ) تارنماي جامعه خبري تحليلي الف : وزیر بهداشت، ایران یکی از جوامع افسرده در دنیا است. گروه اجتماعی الف، ۲۵اسفند ۱۳۹۷، ۱۱:۲۹

خلاصه از قبل

ریچاد نیفیو طراح تحریم های دولت اوباما گفته بود :

اگر اصلاح اقتصادی در ایران صورت بگیرد تحریم ها بی اثر یا کم اثر می‌شود ! 

معضلات زیست محیطی ، اصلاح ِ ساختار بانکی ، صندوق های بازنشستگی ، معضل کم آبی، .... و بودجه های سمی از ابر چالش های اقتصاد ایران است .

از  حقیر بپذیرید که تاکنون ( نگارش اين گفت و گو ) تبلیغ ِ تحریم موثر تر از خود تحریم ها بوده است !

دستیار ویژه سابق ِ رئیس‌جمهوری در امور اقتصادی معتقد است که اقتصاد ایران اسیر یک توهم در سطح سیاست‌گذار و جامعه شده است. توهمی که دولت خود را متصدی تمام امور اقتصادی می‌داند و جامعه ارائه منابع ارزان از سمت دولت را یک وظیفه بدیهی می‌داند؛ غافل از اینکه همین رویکرد سبب مخارج افراطی دولت و مصرف بی‌رویه جامعه شده است. مسعود نیلی رفع این تمرین اجتماعی غلط ۷۰ ساله را از ضروریات اقتصاد کشور می‌داند. 

آنچه عمیقاً به آن نیاز داریم تداوم عقلانیت اما با اراده قوی برای « تغییر ساختارهای موجود » اقتصاد کشور است. دستیابی به نتایج ارزشمند موجود نوید آن را می دهد که می توان از زمان باقیمانده حسن استفاده کرد و آینده بهتر را رقم زد و کاری کرد که سال ۱۴۰۰ آغازی مبارک بر قرنی جدید با خطاهای کمتر برای اقتصاد ایران باشد.

 همان طور که در بالا اشاره شد ، میزان تأثیر گذاری تحریم‌ها به میزان بیماری اقتصاد ایران بستگی دارد .

برای کاهش اثرات تحریم‌ها باید اصلاحات اقتصادی را دنبال کنیم .

اجرای این اصلاحات با بیم و امیدها همراه است .

 از برخی سیاست‌مداران تصمیم ساز و تصمیم‌گیر ِ پوپولیست که می‌خواهند به زور پل بسازند ! بايد ترسيد !

کسري بودجه و عدم توجه ِ سياستمداران به محدوديت منابع ، مهمترین چالش اقتصادی ایران است .

تلاش نافرجام روحاني براي پائين نگهداشتن قيمت ارز همچون دولت ِ " معجزه هزاره سوم " خطاي استراتژيک بود که نتايج يکساني داشت !

 به زور پائين نگهداشتن نرخ ارز ، جهت کنترل تورم ، يک سياست مختوم به شکست است .

واقعیت اقتصاد ایران از رشد‌های بالای نقدینگی فراتر از نیاز اقتصاد حکایت دارد و به همین دلیل نیز ایران جزو معدود کشورهایی است که برای مدت طولانی تورم‌های بالا را تداوم بخشیده است.

سه قلم حاتم بخشي دولت ، بيش از 21 درصد بودجه عمومي دولت در سال 97 مي شود !

اکنون نرخ تورم در حال افزایش است و انتشار پول به افزایش بیشتر این تورم دامن خواهد زد. باید حواسمان باشد که تبعات انتشار پول در این دوره بیشتر از گذشته خواهد بود، چون میزان نقدینگی در مقایسه با گذشته افزایش یافته است. زمانی که پول منتشر می‌کنیم، به صورت تکاثری نقدینگی گسترش پیدا می‌کند و افزایش نقدینگی به معنای افزایش بی‌ثباتی در اقتصاد کلان است. نقدینگی بالا اقتصاد را از ثبات خارج خواهد کرد و در شرایط متلاطم و بی‌ثبات اقتصادی، اساسا نقدینگی به سمت بخش تولید نمی‌شود.

رشد نقدینگی باید متناسب با رشد اقتصاد باشد. نقدینگی سال‌هاست در کشور ما رشد کرده و این نقدینگی بالا حتما بانک مرکزی را مجبور می‌کند که پول بیشتری منتشر کند.

صندوق بین‌المللی پول در تازه‌ترین گزارش خود پیش بینی کرده رشد تولید ناخالص داخلی ایران در سال جاری میلادی (۲۰۱۸) به منفی ۱.۵ درصد و در سال آینده میلادی (۲۰۱۹) به منفی ۳.۶ درصد برسد.

بودجه در تنگناي احتمالي پيش روي اقتصاد ايران در سال 1398 مي تواند اثر دوگانه اي بر اقتصاد داشته باشد.

تدوين ارقام بودجه نيازمند تعيين مختصه صحيح و پيش بيني درست از اثر سياست هاي بودجه اي بر اقتصاد است.

با فرض فروش 2/ 1 ميليون بشكه نفت در روز ميزان درآمد دولت از محل فروش نفت در سال آينده حدود 12 درصد در مقايسه با رقم منعكس داده شده در بودجه دولت در سال جاري كاهش خواهد يافت.

اين تغيير به معناي كاهش 14 هزار ميليارد تومان از منابع دولت است.

انتخابات متغيرهاي بودجه اي در شرايط فعلي به انتخابي سخت تبديل شده است كه مي تواند حاوي اثرات متناقضي باشد. در شرايطي كه منابع مالي دولت با انقباض روبه‎ رو شده اند، دولت بايد ضمن كاهش هزينه هاي غيرضروري، منابع بودجه اي را در جهت ايجاد بيشترين كارآيي تخصيص دهد؛ هدفمندكردن يارانه ها، كاهش انحراف در نقطه اصابت برنامه هاي حمايتي، همكاري بين قوه اي براي مبارزه با فساد و تشخيص مساله اولويت دار از بين مهار تورم و تحريك اقتصاد از جمله ضرورت هايي است كه مي تواند از طريق افزايش كارآيي، كاهش منابع عمومي دولت را جبران كند. تدوين بودجه در شرايط چالش برانگيز همان طور از يك سو مي تواند به نقطه تشديد بحران تبديل شود و از سوي ديگر مي تواند نقطه پايان بسياري از رفتارها و سياست هاي سوء مالي باشد، اتفاقي كه در سال  1999 در هندوستان (بر خلاف تجربه ابتدايي دهه 90) و با فاصله كمي از آن در تركيه رخ داد و نتيجه آن كاهش كسري بودجه دولت، توسعه ابزارهاي تامين مالي عمومي و قاعده مند شد.

شما بايد جعبه اي را در نظر بگيريد که دو ورودي «سطح مخارج» و «ترکیب مخارج» دارد  و سه خروجی آن يا سه هدف عمده آن تنظيم ِ «رشد اقتصادی»، «توزیع درآمد» و «تولید کالاها و خدمات عمومی» مي باشد .

مطابق شکل ذيل :

وظايف دولت عبارتند از :

در وهله اول دولت کالاها و خدمات عمومی ضروری جامعه را که بخش خصوصی تمایل به تولید آنها نداشته عرضه می‌کند.

در وهله دوم، سطح و ترکیب مخارج خود را به نحوی تعیین می‌کند که چرخه‌های تجاری را کنترل و رشد اقتصادی را تقویت کند.

در وهله سوم، دولت در تلاش است تا بودجه به نحوی توزیع و طراحی شود که اقشار آسیب‌پذیر جامعه حمایت شوند.

 

لازم است دولت به جای پرداختن به اموری که وظیفه ذاتی در قبال آن ندارد، بر ماموریت‌های اصلی مانند توسعه زیرساخت‌ها، بهبود کیفیت بهداشت عمومی و آموزش پایه، امنیت، تحقیقات پایه، تامین اجتماعی، حفاظت محیط‌ زیست، بهبود حکمرانی، بهبود محیط کسب و کار و نظایر آن متمرکز شود.

البته لازم به تاکید است که همزمان با کاهش تعهدات غیرمرتبط و تمرکز دولت بر وظایف اصلی، لازم است اصلاحاتی مانند افزایش بهره ‌وری دستگاه‌های اجرایی، کاهش بنگاه‌ داری و تصد یگری دولت در اقتصاد و حذف ماموریت‌های موازی نیز به اجرا درآید.

قسمت ششم ( قسمت پاياني ) :

 

پرسش کننده :

چگونه مي توان مقاله پل کروگمن را مطالعه کرد  ؟

 

پاسخ دهنده ( 13 ) :

به همت بابک صحراگرد ( مترجم اين مقاله )،  در روزنامه دنیای اقتصاد سه شنبه 18 دي ماه 1397 شماره 4517   مي توانيد مقاله پل کروگمن در نيورک تايمز را تحت عنوان ِ خطاي تطابق با چرخه بخوانيد . تا به اهميت ِ توجه جدي به بودجه هاي ضروري مانند بودجه سلامت جامعه ، آموزش و پرورش ، تغذیه کودکان و... از يک سو و عدم کاهش ماليات ثروتمندان از سوي ديگر ، پي ببريد !( 13 )  

 

پرسش کننده :

احتمالأ  پل کروگمن ، طرفدار ِ توجه جدي به بودجه هاي ضروري مانند بودجه سلامت جامعه است ؟

پاسخ دهنده ( 13 ) :

پل کروگمن با مقدمه ي توجه به بيمه سلامت  اين مقاله را آغاز مي کند :

"روز سه‌شنبه، «نانسی پلوسی» بار دیگر چکش ریاست مجلس نمایندگان در آمریکا را به دست گرفت. این تغییر را می‌توان جایگزین بهترین سخنگوی دهه‌های اخیر مجلس نمایندگان به جای یکی از بدترین‌ها دانست. نانسی پلوسی چه در زمینه اعطای بیمه سلامت به حدود ۲۰ میلیون آمریکایی و چه در واگذار نشدن امنیت ملی به بخش خصوصی، یکی از اثرگذارترین افراد بود. "

 

پرسش کننده :

دل نگراني  ِ پل کروگمن در رابطه با بودجه چيست ؟

 

پاسخ دهنده ( 13 ) :

پل کروگمن مي گويد :

خبرها نشان می‌دهد که در روزهای اخیر با توجه به قانون ِ  PAYGO برخی از دموکرات‌های پیشرو با برخی از اقدامات اولیه رئیس جدید مجلس نمایندگان مخالفت کردنده اند . "بررسی اعداد و ارقام لایحه بودجه ۹۸ نشان می‌دهد کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی حدودا ۵/ ۱۹۱ میلیارد تومان بوده که به نسبت قانون بودجه ۹۷ با کاهش ۲۶ درصدی رو‌به‌رو بوده است. مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان، سازمان برنامه و بودجه، دادگستری، وزارت ارشاد و نهاد ریاست‌جمهوری ۶ ارگانی هستند که در مجموع ۵/ ۱۹۱ میلیارد تومان ردیف بودجه کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی را در اختیار دارند."

 

پرسش کننده :

قانون ِ  PAYGO چيست   ؟

 

پاسخ دهنده ( 13 ) :

طبق ِ  قانون بودجه‌ای PAYGO ، همزمان با افزایش هزینه‌های یک ردیف بودجه‌ای خاص (برای مثال هزینه سلامت)، دولت این اجازه را دارد که این اعتبارات را از محل سهم بودجه‌ای سایر ردیف‌های بودجه‌ای یا افزایش کسری بودجه جبران کند. به‌طور معمول مصارف بودجه‌ای اولویت‌دار قابلیت تامین اعتبار از طریق PAYGO دارند.

 

پرسش کننده :

اين قانون که مفيد است ! علت نگراني چيست ؟

 

پاسخ دهنده :

پل کروگمن ،  نگران ِ همگرايي برخي  دموکرات هاي معتقد به دليل کاهش ِ کسر بودجه با جمهوري خواهان مخالف  ِ بودجه هاي ضروري مثل سلامت و آموزش و پرورش است !

 

پرسش کننده :

يعني  پل کروگمن نگران است  که جمهور خواهان در سايه همگرايي با برخي از دموکرات ها ( که راهنماي چپ مي زند  ولي به راست مي پيچند ! ) با شعار کاهش ِ کسر بودجه ، سهم ِ بودجه سلامت جامعه يا آموزش و پرورش را کم کنند ؟

 

پاسخ دهنده :

آيا تعبير شما در مورد برخي دموکرات ها ( که راهنماي چپ مي زند  ولي به راست مي پيچند ! ) ، صحيح است ؟ يا خير ؟ اطلاعي ندارم !

ولي مي دانم :

پل کروگمن ،  نگران ِ حذف ِ بودجه هاي ضروري مثل سلامت و آموزش و پرورش است !

همانطور که قبلأ اشاره شد ، ترکيب و اجزاي مناسب ِ بودجه مهم تر از سطح بودجه است .

با توجه به مخالفت هاي دولت ِ ترامپ ، با بودجه سلامت ِ جامعه و خطر حذف يا کاهش اين بودجه ِ لازم و ضروري ، پل کروگمن نگران است با سوء استفاده از قانون ِ  PAYGO از بودجه سلامت جامعه يا آموزش و پرورش کسر شود و به رديف بودجه هاي غير ضروري افزوده شود ! 

وي نگراني خود را چنين بيان مي کند :

"مساله این است که مجلس نمایندگان به دنبال تصویب قانونی است که به دولت این اجازه را می‌دهد کمبود اعتبار برخی از ردیف‌های بودجه‌ای را از طریق کاهش بودجه اختصاص داده شده به سایر ردیف‌ها یا از طریق کسری بودجه جبران کند.

 

پرسش کننده :

به عبارت ديگر ، پل کروگمن نگران است که دموکرات ها  در سايه توجه بيش از اندازه به سطح مخارج ( کسري بودجه ) ، ترکيب مخارج ( توجه به سلامت جامعه و آموزش و پرورش ) را به فراموشي بسپارند ؟

 

پاسخ دهنده ( 13 )

پل کروگمن  مي گويد :

"آن‌چیزی که بیشتر از تصویب یا تصویب نشدن این طرح اهمیت دارد، سیگنال‌هایی است که منعکس‌کننده طرز فکر برخی از دموکرات‌ها درباره کسری بودجه ‌است؛ کسری بودجه مهم‌ترین اولویت این سیاست‌گذاران است و سایر اهداف بودجه‌ای در ذیل تراز بودجه قرار می‌گیرد. "

 

پرسش کننده :

يعني سياست گذاران آمريکايي هم اشتباه مي کنند و فقط به ميزان بودجه توجه مي کنند و به موضوع مهم تر ، ترکيب بودجه بي توجه هستند ؟

 

پاسخ دهنده :

بله ، نگراني پل کروگمن در اين مقاله گوياي اين اشتباه ِ بزرگ ِ برخي از اعضاي  ِ مجلس نمايندگان آمريکا مي باشد !

 

پرسش کننده :

به نظر ِ پل کروگمن   حتي در شرايطي که رکود اقتصادي آمريکا را تهديد مي کند ، کدام بخش هاي از بودجه نبايد فداي بخش هاي ديگر آن شود ؟

 

پاسخ دهنده ( 13 ) :

" اینکه اقتصاد آمریکا در حال حاضر در فاصله از رکود قرار گرفته و نرخ بیکاری به رقم کم‌ سابقه ۴ درصد رسیده ‌است ادعای قابل قبولی است. اما از سوی دیگر باید توجه کرد که اقتصاد آمریکا در معرض رکودی قرار دارد که دیر یا زود نشانه‌های آن بروز خواهد کرد. افزون بر این برخی از هزینه‌های دولت حتی در شرایطی که اقتصاد در محدوده اشتغال کامل قرار دارد نیز قابل اجتناب نخواهد بود. برای مثال هزینه‌ای که دولت آمریکا صرف بهبود زیرساخت‌های در حال استهلاک می‌کند، هزینه‌ای که صرف آموزش می‌شود و هزینه‌ای که دولت صرف بهبود سلامت شهروندان می‌کند.هزینه‌هایی که پیامدهای آن در بلندمدت و حتی گاهی به شکل پولی بروز پیدا می‌کند. بنابراین در هر شرایطی این هزینه‌ها باید حضور پررنگی در بودجه دولت داشته‌باشند."

ايشان به صراحت مي گويد :

"آیا باید سیاست‌گذاران از اینکه افزایش هزینه برای تعمیر شبکه فاضلاب یا بهبود وضعیت تغذیه کودکان بر نرخ‌های بهره به بهای افزایش حداقلی کسری بودجه یا افزایش ناچیز نرخ بهره ، نگران باشند؟  "

 

پرسش کننده :

نگراني اصلي پل کروگمن چيست ؟ از کدام دو گروه ِ ذيل ، بيشتر نگران است ؟

1. سياست گذاران دموکرات که بدون توجه به اهميت حياتي ترکيب بودجه ، شعار کنترل کسري بودجه را سر مي دهند !

يا

2. سياست گذاران جمهوري خواه که به بهانه کسري بودجه ، قصد ِ کاهش مالیات، به نفع دهک‌های پر درآمد و ثروتمند را دارند ؛ به عبارت ديگر مي خواهند با کاهش ِ بودجه سلامت جامعه ، ثروتمندان را از پرداخت ماليات معاف کنند !

 

پاسخ دهنده  :

پل کروگمن  کمتر نگران ِ سياست گذاران دموکرات  ، با شعار کنترل کسري بودجه ( بدون توجه به اهميت حياتي ترکيب بودجه ) مي باشد .

زيرا دموکرات‌ها در سال‌های گذشته قانون «بیمه سلامت مقرون به‌صرفه» را اجرایی کردند که تامین هزینه‌های آن با افزایش مالیات و کاهش هزینه سایر ردیف‌های بودجه‌ای همراه بود.

پل کروگمن بيشتر نگران ِ کاهش مالیات، به نفع دهک‌های پر درآمدی ثروتمندتر است !

او مي گويد ( 13 ) :

"نگاه به رویکرد مالی دولت آمریکا در دهه‌های اخیر نشان می‌دهد که هر گاه دموکرات‌ها در آمریکا بر سر کار آمده‌اند مساله تعادل بخشی به بودجه دولت اهمیت پیدا کرده ‌است. این در حالی است که جمهوری‌خواهان همواره تلاش داشته‌اند با استفاده از ابزارهایی مانند کاهش مالیات، به نفع دهک‌های درآمدی ثروتمندتر عمل کنند."

 

پرسش کننده :

ثروتمندان و طرفداران آنان در مجلس نمايندگان ، با طرح شعار ِ مخالفت باکسري بودجه ، عوام فريبانه تلاش مي کنند با حفظ ظاهر ( حمايت از قانون ِ PAYGO ) در عمل ، مستکبران يا دهک هاي فوق ِثروتمند را معاف از ماليات نمايند !

به نظر ِ پل کروگمن  نمايندگان ِ طرفدار ِ ثروتمندان که  عوام فريبانه با پرچم ِ کسري بودجه با گسترش سلامت در جامعه مخالفت مي کنند! ، وقتي با پيشنهاد ِکاهش ماليات ها ( به نفع ثروتمندان ) مواجه مي شوند ؛ چه واکنشي نشان مي دهند  ؟

 

پاسخ دهنده ( 13 ) :

"برخی از تجربیات گذشته نشان می‌دهد که در خیلی از مواقع ، آنهایی که به نفع کاهش کسری بودجه دولت رای می‌دهند، در صورت به دست گرفتن قدرت اهمیت وسواس‌گونه برای مساله تراز بودجه دولت قائل نیستند. "

وي در ادامه مي گويد :

"برخي از منتقدان به کسري بودجه ، به پيشنهاد ِ کاهش شدید مالیات‌ها «هیچ» واکنشي نشان نمي دهند !  گویی این منتقدان بیش از آنچه نگران کسری بودجه دولت باشند به دنبال کاهش هزینه‌های رفاهی دولت مي باشند ! " 

 

پرسش کننده :

پس در مجلس نمايندگان آمريکا هم عوام فريبان در قالب مخالفت با کسري بودجه از پرداخت ماليات هاي قانوني طفره مي روند !

 

پاسخ دهنده ( 13 ) :

دموکرات‌ها در سال‌های گذشته قانون «بیمه سلامت مقرون به‌صرفه» را اجرایی کردند که تامین هزینه‌های آن با افزایش مالیات و کاهش هزینه سایر ردیف‌های بودجه‌ای همراه بود. نکته جالب اینکه در آغاز تصویب این طرح نیز «کسری بودجه» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نقدهای مخالفان مطرح بود. اما تجربه نشان داده ‌است بسیاری از این نگرانی‌ها بیش از آنکه ناظر بر کاهش یا افزایش کسری بودجه باشد به دنبال کاهش هزینه‌های رفاهی دولت‌ها هستند و اثری بر واقعیت زمان حال ندارد. برای مثال کسری بودجه نقشی محوری در «گفتمان بلت‌وی» در دوره ریاست‌جمهوری اوباما داشت. طی این دوره راه‌حل‌های ارائه‌شده در ترس و لرز ثبت اعداد قرمز در ترازنامه مالی دولت، هر روز ادعا می‌کردند که کسری بودجه عمیق و مخرب فراخواهد رسید؛ مگر اینکه دولت از سایر هزینه‌های خود در رابطه با هزینه سلامت و هزینه‌های رفاهی بکاهد. اما پاسخ همین منتقدان به کاهش شدید مالیات‌ها «هیچ» بود. گویی این منتقدان بیش از آنچه نگران کسری بودجه دولت باشند به دنبال کاهش هزینه‌های رفاهی دولت بودند. 

 

پرسش کننده :

پيشنهاد  ِ پل کروگمن  به قانون گذاران براي ترکيب صحيح ِ منابع و مخارج  چيست ؟

 

پاسخ دهنده ( 13 ) :

  البته نقدکردن وسواس دموکرات‌ها به تعادل بودجه لزوما به معنای تشویق به کسری بودجه نیست، بلکه در مواردی مانند افزایش هزینه‌های سلامت که نتیجه آن افزایش قابل توجه هزینه‌ها در عین نبودن منبع جایگزین است، قانون‌گذاران باید این سوال را از خود بپرسند که آیا منبع یا جایگزینی برای تامین هزینه تصمیماتشان وجود دارد یا خیر.

 

پرسش کننده :

در قسمت چهارم اين گفت و گو در پاسخ به پرسش اول گفتيد :

1. با توجه به محدودیت‌های سمت منابع در سال آینده، دولت لازم است «سطح»، «ترکیب» و «کارآیی» بودجه را به نحوی انتخاب کند که به ترکیب هدفمندی از توزیع درآمد و رشد اقتصادی دست یابد.

2. در حالی بودجه سال آتی به مرحله تصویب نزدیک می‌شود که اقتصاد ایران به مراتب نیاز بیشتری به تنظیم یک بودجه هدفمند و اهرمی دارد.

3. دولت در تعیین ارقام لایحه بودجه با یک تابع هدف بودجه‌ای مواجه است که ورودی آن «سطح مخارج» و «ترکیب مخارج» بوده و خروجی آن سه هدف عمده «رشد اقتصادی»، «توزیع درآمد» و «تولید کالاها و خدمات عمومی» است.

در آن زمان درک خوبي از اين سه جمله نداشتم ! ولي طي پاسخ هاي بعدي با مفاهيم ترکیب مخارج» ، «رشد اقتصادی»، «توزیع درآمد» و «تولید کالاها و خدمات عمومی» بيشتر آشنا شدم لذا حالا با توجه به فهم خودم ، مي خواهم در دو موضوع بسيار مهم که در بيان شما مغفول مانده است بپردازم .

 

پاسخ دهنده :

باکمال ميل مشتاق ِ اظهار نظر شما هستم .

 

پرسش کننده :

1. در علم اقتصاد براي دريافت ماليات مي گويند :

ماهي گير ، صيد هاي کوچک را به دريا بر مي گراند تا درآينده ( در سايه رشد ماهي هاي کوچک ) صيد بهتري داشته باشد ! از نظر ماهي گير صيد فقط ، ماهي بزرگ مي باشد !

در بودجه سال 98 ميزان ماليات و معافيت هاي مالياتي مهم است  ولي مهمتر از آن ترکيب ماليات و معافيت هاي مالياتي است !

اميد است نمايندگان محترم مجلس به اين مهم توجه جدي داشته باشند :

1. حجم دريافت ِ ماليات از بنگاه هاي کوچک ،کمتر و ميزان معافيت آنان از ماليات بيشتر شود .

2. حجم دريافت ِ ماليات از بنگاه هاي بزرگ  ، بيشتر و ميزان معافيت آنان از ماليات کمتر شود .

تا هم شاهد کم کردن اثر تحريم ها شويم .

هم شاهد رشد اقتصادي با تکيه کمتر به درآمد هاي نفتي باشيم .

 

پاسخ دهنده :

با اغماض ، نظر شما صحيح مي باشد .

اصلاح سيستم مالياتي و شفاف سازي مصارف بودجه نکته قابل توجهي است .

 

پرسش کننده :

حالا که بحث  مهم ِ اصلاح ِ مالياتي و شفاف سازي در مصارف بودجه را مطرح کرديد ؛ به ياد ِ موضوع ِ  " بودجه در اختيار " و غير شفاف بودن مصرف آن افتادم .

نظر شما در مورد اين نوع رديف هاي بودجه که هیچ گونه نظارتی روی تخصیص آنها وجود ندارد چيست ؟

 

پاسخ دهنده : (14 )

روزنامه دنياي اقتصاد چهار شنبه 3 بهمن 1397 شماره 4530 در مقاله ي صرفه‌جویی در کمک‌های نامعلوم به بررسي اين کمک هاي نامعلوم پرداخته است :

"بررسی اعداد و ارقام لایحه بودجه ۹۸ نشان می‌دهد کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی حدودا ۵/ ۱۹۱ میلیارد تومان بوده که به نسبت قانون بودجه ۹۷ با کاهش ۲۶ درصدی رو‌به‌رو بوده است. مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان، سازمان برنامه و بودجه، دادگستری، وزارت ارشاد و نهاد ریاست‌جمهوری ۶ ارگانی هستند که در مجموع ۵/ ۱۹۱ میلیارد تومان ردیف بودجه کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی را در اختیار دارند."

"یکی از قسمت‌هایی که در بودجه کشور با ابهاماتی مواجه است، ردیف بودجه کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی برخی از نهادها و موسسات دولتی است که شامل مبلغ قابل‌توجهی است. بودجه‌ای که هیچ گونه نظارتی روی تخصیص آنها وجود ندارد و مدیران هر گونه که صلاح بدانند، آن را به اشخاص حقیقی و حقوقی اختصاص می‌دهند و امکان انحراف در تخصیص این بودجه‌ها بسیار بالاست.  "

"اگرچه مقایسه بودجه در نظر گرفته شده برای کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی در لایحه بودجه ۹۸ و عملکرد بودجه ۹۷ کاهش قابل‌ملاحظه‌ای داشته است، اما عدم‌شفافیت در مورد این ردیف هزینه‌ای با هدف اصلی بودجه‌نویسی که شفافیت در هزینه‌های دولت است مغایرت دارد. بودجه کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی که از آن به‌عنوان بودجه در اختیار نیز نامبرده می‌شود بودجه‌ای است که در اختیار مدیران برخی از ارگان‌ها و نهادها قرار می‌گیرد و به نوعی بودجه مدیریتی محسوب می‌شود. در نتیجه نحوه تخصیص آن به صلاحدید مدیر مربوطه بستگی دارد و دیوان محاسبات نمی‌تواند نظارتی بر تخصیص آن داشته باشد. به‌نظر می‌رسد لازم است در سال‌های آتی شفاف‌سازی در مورد نحوه استفاده از بودجه در اختیار صورت گیرد تا علاوه‌بر اینکه از فساد جلوگیری شود، شبهات پیرامون این موضوع نیز برطرف شود."

 

پرسش کننده :

نظرتان در مورد بودجه آموزش و پرورش چيست ؟ پل کروگمن ،  نگران ِ حذف ِ بودجه هاي ضروري مثل سلامت و آموزش و پرورش است !

 

پاسخ دهنده :

در قسمت هاي قبل از اهميت توجه نمايدگان محترم به بودجه ضروري و مفيد ( مانند سلامت جامعه و آموزش و پروش و ... ) بسيار سخن گفته شد .

خوشبختانه نمايندگان محترم مجلس ، يک درصد از درآمد ِ شرکت ها و بانک ها را به آموزش و پرورش اختصاص داده اند.

اين نشانه بسيار خوبي از توجه به آموزش و پرورش است و لازم است از نمايندگان محترم مجلس  قدر داني کنم .

ولي :

به قول برخي کارشناسان اگر بودجه آموزش و پرورش چند برابر هم شود ولي اصلاح ساختار در آموزش و پرورش صورت نگيرد مشکلات همچنان باقي خواهد ماند !

جامعه تصميم سازان و تصميم گيران ايران ( همه قوا ، نهاد و مسئولين محترم ، نهادهاي مدني به عنوان حلقه واسط بين مردم و مسئولين ، رسانه ها به عنوان رکن چهارم دموکراسي و... ) بايد احساس مسئوليت کنند !

زيرا ؛

براي اصلاح ساختار آموزش و پرورش نياز به عزم ملي داريم  !

 

پرسش کننده :

الهیار ترکمن گفته :

" در یک فرایند خوب برای ایجاد تعادل بین هزینه‌های پرسنلی و غیرپرسنلی حرکت می کنیم: "

 

پاسخ دهنده :

اصلاح ساختار آموزش و پرورش بسيار فراتر از اين فرمايشات و اين اقدامات کوچک مي باشد .

 

پرسش کننده :

از پاسخ طفره نرويد !

الهیار ترکمن گفته :

"زمانی 98 درصد بودجه آموزش و پرورش برای هزینه‌های پرسنلی بود که هم اکنون وضعیت قدری بهبود یافته و 94 درصد بودجه به اعتبارات پرسنلی و 6 درصد به سایر هزینه‌ها تخصیص می‌یابد."

اين فرآيند را چگونه ارزيابي مي کنيد ؟

 

پاسخ دهنده :

اين فرآيند لازم است ولي کافي نيست ! ( اين اقدام ِ اصلاحي مفيد و قابل قدر داني است ولي جابه جايي کاهي از کوه مشکلات است ! )

به نمودار ذيل توجه کنيد . سهم برخي از اجزاي بودجه آموزش و پرورش در لايحه بودجه 1398 تقريبأ صفر درصد است .

نمودار دايره اي مقايسه ي سهم اجزاي بودجه آموزش و پرورش در لايحه بودجه 1398

 

پرسش کننده :

نا متوازن بودن ِ بودجه آموزش و پرورش در نمودار فوق زياد مشخص نمي باشد .

 

پاسخ دهنده :

به نمودار ميله اي ذيل توجه کنيد تا متوجه شويد که عملأ بودجه آموزش و پرورش استان ها ( هزينه جاري ) ، خود نمايي مي کند و عزمي براي اصلاح ساختار آموزش و پرورش نمايان نيست .

 

 

نمودار ستوني مقايسه ي سهم اجزاي بودجه آموزش و پرورش در لايحه بودجه 1398

پرسش کننده :

براي متوازن کردن بودجه آموزش و پرورش چه بايد کرد ؟ تا در آينده : دولت در تعیین ارقام لایحه بودجه با یک تابع هدف بودجه‌ای مواجه است که ورودی آن «سطح مخارج» و «ترکیب مخارج» بوده و خروجی آن سه هدف عمده «رشد اقتصادی»، «توزیع درآمد» و «تولید کالاها و خدمات عمومی» است

الف -  شاهد ِ آتش سوزي و... در مدارس کشور نباشيم ؟

ب  - شاهد ِ تعليم و تربيت ... در مدارس کشور باشيم ؟

 

پاسخ دهنده :

بايد در سايه تعامل بين اصولگرايان ، اصلاح طلبان ، معتدل ها ، مستقل ها و ... با بهره گيري از دو بال ِ پرواز :  

الف - نهادهاي مدني بعنوان حلقه واسط بين مردم و مسئولين

ب - رسانه ها به عنوان رکن چهارم دموکراسي

جهت حصول ِ تو سعه پايدار ، پرچمي را برافرازيم که  پزشکان ، پرستاران ، وکلا ، مهندسان ، کارمندان ، کارگران ، کشاورزان ، محققان ، تجار ، صنعتگران و... را جهت اصلاح ساختار آموزش و پرورش ترغيب نمايد .

زيرا ورودي آموزش و پرورش بزرگترين سرمايه هاي آحاد جامعه ( فرزندان ِ مردم ) مي باشند و خروجي آموزش و پرورش بزرگترين سرمايه هاي اجتماعي جامعه ( نيروي کار جامعه ) مي باشند .

براي اصلاح بودجه آموزش و پرورش بايد سهم آموزش و پرورش در توليد ناخالص داخلي افزايش يابد تا سهم آموزش و پرورش از  توليد ناخالص داخلي افزايش يابد .

آموزش و پرورش به معلمان حرفه اي نيازمنداست  که توسط يک نهاد مدني مستقل " سازمان نظام معلمی " ارزيابي و رتبه بندي شوند !

تا شاهد جايگزيني هر ليسانس و فوق ليسانس در هر رسته اي از آموزش و پرورش ، به عنوان معلم نباشيم .

 

پايان گفت و گو

بخش پیشین

منابع :

( 1 ) روایت مسعود نیلی از چگونگی پیدایش و رشد ابر چالش‌های اقتصاد ایران روزنامه دنیای اقتصاد شماره ۴۱۳۴ مورخ ۲۲ شهریور ۱۳۹۶

( 2 ) دکتر تیمور رحمانی مقاله معمای رشد و کمبود نقدینگی : روزنامه دنياي اقتصاد شماره 4503 منتشره در روز يک شنبه 2 دِي 1397

( 3 ) تارنماي سرپوش اقتصادي ، دوم مهر 1396 ، بحران ٤١ هزار ميليارد تومانی صندوق‌های ورشكسته

( 4 ) تارنماي تابناک ، 8 بهمن 1396 ، هر ایرانی چقدر بابت بدهی موسسات پرداخت کرد؟

( 5 ) تارنماي مشرق ، 14 مهر 1395 ، میزان یارانه پرداختی سالانه در کشور چقدر است؟

( 6 ) تارنماي دارايان ، سه شنبه 14 فرودين 1397، متن کامل قانون بودجه ۱۳۹۷ کل کشور

( 7 ) دانشنامه آزاد ويکي پديا

( 8 ) تارنماي خبر آنلاين ، 4 مرداد 97 ، کسری بودجه چگونه جبران خواهد شد؟

( 9 ) روزنامه دنياي اقتصاد ، سه شنبه 4 دي 97 شماره 4505 ، جهت يابي اقتصاد با بودجه 98

( 10 ) روزنامه دنياي اقتصاد شماره ۴۴۹۶ تجربه کشورهای عضو « OECD » بررسی شد .حذف خطای مداخله در بودجه

( 11 ) روزنامه دنياي اقتصاد يک شنبه 16 دي 1397 شماره 4515

سر مقاله : آیا مشکل دولت کمبود منابع است؟

( 12 ) روزنامه دنياي اقتصاد سه شنبه 18 دي ماه 1397 شماره 4517 سر مقاله اهرم بودجه در اقتصاد به قلم دکتر اصغر شاهمرادي

( 13 ) روزنامه دنیای اقتصاد سه شنبه 18 دي ماه 1397 شماره مقاله پل کروگمن ، تحت عنوان ِ خطاي تطابق با چرخه

( 14 ) روزنامه دنياي اقتصاد چهار شنبه3 بهمن 1397 شماره 4530 صرفه‌جویی در کمک‌های نامعلوم

خلاصه از قبل

ریچاد نیفیو طراح تحریم های دولت اوباما گفته بود :

اگر اصلاح اقتصادی در ایران صورت بگیرد تحریم ها بی اثر یا کم اثر می‌شود ! 

معضلات زیست محیطی ، اصلاح ِ ساختار بانکی ، صندوق های بازنشستگی ، معضل کم آبی، .... و بودجه های سمی از ابر چالش های اقتصاد ایران است .

از  حقیر بپذیرید که تاکنون ( نگارش اين گفت و گو ) تبلیغ ِ تحریم موثر تر از خود تحریم ها بوده است !

دستیار ویژه سابق ِ رئیس‌جمهوری در امور اقتصادی معتقد است که اقتصاد ایران اسیر یک توهم در سطح سیاست‌گذار و جامعه شده است. توهمی که دولت خود را متصدی تمام امور اقتصادی می‌داند و جامعه ارائه منابع ارزان از سمت دولت را یک وظیفه بدیهی می‌داند؛ غافل از اینکه همین رویکرد سبب مخارج افراطی دولت و مصرف بی‌رویه جامعه شده است. مسعود نیلی رفع این تمرین اجتماعی غلط ۷۰ ساله را از ضروریات اقتصاد کشور می‌داند. 

آنچه عمیقاً به آن نیاز داریم تداوم عقلانیت اما با اراده قوی برای « تغییر ساختارهای موجود » اقتصاد کشور است. دستیابی به نتایج ارزشمند موجود نوید آن را می دهد که می توان از زمان باقیمانده حسن استفاده کرد و آینده بهتر را رقم زد و کاری کرد که سال ۱۴۰۰ آغازی مبارک بر قرنی جدید با خطاهای کمتر برای اقتصاد ایران باشد.

 همان طور که در بالا اشاره شد ، میزان تأثیر گذاری تحریم‌ها به میزان بیماری اقتصاد ایران بستگی دارد .

برای کاهش اثرات تحریم‌ها باید اصلاحات اقتصادی را دنبال کنیم .

اجرای این اصلاحات با بیم و امید ها همراه است .

 از برخی سیاست‌مداران تصمیم ساز و تصمیم‌گیر ِ پوپولیست که می‌خواهند به زور پل بسازند ! بايد ترسيد !

کسري بودجه و عدم توجه ِ سياستمداران به محدوديت منابع ، مهمترین چالش اقتصادی ایران است .

تلاش نافرجام روحاني براي پائين نگهداشتن قيمت ارز همچون دولت ِ " معجزه هزاره سوم " خطاي استراتژيک بود که نتايج يکساني داشت !

 به زور پائين نگهداشتن نرخ ارز ، جهت کنترل تورم ، يک سياست مختوم به شکست است .

واقعیت اقتصاد ایران از رشد‌های بالای نقدینگی فراتر از نیاز اقتصاد حکایت دارد و به همین دلیل نیز ایران جزو معدود کشورهایی است که برای مدت طولانی تورم‌های بالا را تداوم بخشیده است.

سه قلم حاتم بخشي دولت ، بيش از 21 درصد بودجه عمومي دولت در سال 97 مي شود !

اکنون نرخ تورم در حال افزایش است و انتشار پول به افزایش بیشتر این تورم دامن خواهد زد. باید حواسمان باشد که تبعات انتشار پول در این دوره بیشتر از گذشته خواهد بود، چون میزان نقدینگی در مقایسه با گذشته افزایش یافته است. زمانی که پول منتشر می‌کنیم، به صورت تکاثری نقدینگی گسترش پیدا می‌کند و افزایش نقدینگی به معنای افزایش بی‌ثباتی در اقتصاد کلان است. نقدینگی بالا اقتصاد را از ثبات خارج خواهد کرد و در شرایط متلاطم و بی‌ثبات اقتصادی، اساسا نقدینگی به سمت بخش تولید نمی‌شود.

رشد نقدینگی باید متناسب با رشد اقتصاد باشد. نقدینگی سال‌هاست در کشور ما رشد کرده و این نقدینگی بالا حتما بانک مرکزی را مجبور می‌کند که پول بیشتری منتشر کند.

صندوق بین‌المللی پول در تازه‌ترین گزارش خود پیش بینی کرده رشد تولید ناخالص داخلی ایران در سال جاری میلادی (۲۰۱۸) به منفی ۱.۵ درصد و در سال آینده میلادی (۲۰۱۹) به منفی ۳.۶ درصد برسد.

بودجه در تنگناي احتمالي پيش روي اقتصاد ايران در سال 1398 مي تواند اثر دوگانه اي بر اقتصاد داشته باشد.

تدوين ارقام بودجه نيازمند تعيين مختصه صحيح و پيش بيني درست از اثر سياست هاي بودجه اي بر اقتصاد است.

با فرض فروش 2/ 1 ميليون بشكه نفت در روز ميزان درآمد دولت از محل فروش نفت در سال آينده حدود 12 درصد در مقايسه با رقم منعكس داده شده در بودجه دولت در سال جاري كاهش خواهد يافت.

اين تغيير به معناي كاهش 14 هزار ميليارد تومان از منابع دولت است.

انتخابات متغيرهاي بودجه اي در شرايط فعلي به انتخابي سخت تبديل شده است كه مي تواند حاوي اثرات متناقضي باشد. در شرايطي كه منابع مالي دولت با انقباض روبه‎ رو شده اند، دولت بايد ضمن كاهش هزينه هاي غيرضروري، منابع بودجه اي را در جهت ايجاد بيشترين كارآيي تخصيص دهد؛ هدفمندكردن يارانه ها، كاهش انحراف در نقطه اصابت برنامه هاي حمايتي، همكاري بين قوه اي براي مبارزه با فساد و تشخيص مساله اولويت دار از بين مهار تورم و تحريك اقتصاد از جمله ضرورت هايي است كه مي تواند از طريق افزايش كارآيي، كاهش منابع عمومي دولت را جبران كند. تدوين بودجه در شرايط چالش برانگيز همانطور از يك سو مي تواند به نقطه تشديد بحران تبديل شود و از سوي ديگر مي تواند نقطه پايان بسياري از رفتارها و سياست هاي سوء مالي باشد، اتفاقي كه در سال  1999 در هندوستان (بر خلاف تجربه ابتدايي دهه 90) و با فاصله كمي از آن در تركيه رخ داد و نتيجه آن كاهش كسري بودجه دولت، توسعه ابزارهاي تامين مالي عمومي و قاعده مند شد.

 

قسمت چهارم

توضيح :

با توجه به اينکه لايحه بودجه 1398 تقديم مجلس محترم شده است . از نمايندگان محترم انتظار مي رود به وظايف قانوني خود عمل کنند و با توجه به نظر کارشناسان اين لايحه  را بررسي و تصويب نمايند .

از آنجائي که مطالب مورد ِ استفاده از منابع ذيل ،  عمدتأ قبل از تقديم لايحه 98 به مجلس تنظيم شده است ، وظايف  ِتعريف شده براي دولت در اين متن ، به عهده نمايندگان محترم مجلس مي باشد .

حقير به دليل تعهد به متن و امانتداري در منابع مورد استفاده کلمه " دولت " را به "مجلس " تغيير ندادم .

 

پرسش کننده :

«سطح»، «ترکیب» و «کارآیی» بودجه را بيشتر توضيح دهيد .

 

پاسخ دهنده ( 10 )  :

با توجه به محدودیت‌های سمت منابع در سال آینده، دولت لازم است «سطح»، «ترکیب» و «کارآیی» بودجه را به نحوی انتخاب کند که به ترکیب هدفمندی از توزیع درآمد و رشد اقتصادی دست یابد.

در حالی بودجه سال آتی به مرحله تصویب نزدیک می‌شود که اقتصاد ایران به مراتب نیاز بیشتری به تنظیم یک بودجه هدفمند و اهرمی دارد.

دولت در تعیین ارقام لایحه بودجه با یک تابع هدف بودجه‌ای مواجه است که ورودی آن «سطح مخارج» و «ترکیب مخارج» بوده و خروجی آن سه هدف عمده «رشد اقتصادی»، «توزیع درآمد» و «تولید کالاها و خدمات عمومی» است.

 

پرسش کننده :

تابع هدف بودجه اي را بيشتر توضيح دهيد .

 

پاسخ دهنده   :

شما بايد جعبه اي را در نظر بگيريد که دو ورودي «سطح مخارج» و «ترکیب مخارج» دارد  و سه خروجی آن يا سه هدف عمده آن تنظيم ِ «رشد اقتصادی»، «توزیع درآمد» و «تولید کالاها و خدمات عمومی» مي باشد .

مطابق شکل ذيل :

پرسش کننده :

يعني اگر تعيين سطح مخارج ، مثلأ به ميزان 333 هزار ميليارد تومان مهم باشد ، تعين ترکيب اين مخارج از اهميت بيشتري برخود دار است !

اگر هم سطح مخارج  و هم ترکيب مخارج به درستي و علمي تعيين شود با رشد اقتصادي مواجه مي شويم ، مستضعف ، مستضعف تر نمي شود!

و اگر سطح مخارج  يا ترکيب مخارج به صورت پوپوليستي ( براي خريد رأي در انتخابات پيش رو  ) تعيين شود مستضعف ، مستضعف تر مي شود .

 

پاسخ دهنده   :

با اغماض به برخي از پيچيدگي هاي علم اقتصاد ، نتيجه گيري شما صحيح مي باشد . عمدتا یارانه‌ها شرکت‌های دارای بهره‌وری پایین را بر شرکت‌های خلاق مسلط می‌کند

از شما اجازه مي خواهم  :

بيان ِ مستضعف ، مستضعف تر نمي شودرا چنين تصحيح کنم :

اگر سياستمداران به زور پل نسازند ، فشار اقتصادي بر دوش اقشار آسيب پذير بيشتر نمي شود !

يا

بيان ِ مستضعف ، مستضعف تر مي شود  !

را چنين تصحيح کنم :

وقتي سياستمداران به زور پل مي سازند ، فشار اقتصادي بر دوش اقشار آسيب پذير بيشتر مي شود !

 

پرسش کننده :

1. دولت سالانه بيش از 42 هزار ميليار تومان صرف ِ پرداخت ِ يارانه نقدی و غیرنقدی مي کند .

اگر اين يارانه ها واقعأ هدفمند بود ( شامل همه ملت نمي شد ! ) و فقط اقشار آسيب پذير و حمايت از توليد و خدمات را هدف مي گرفت ( ترکيب مخارج دولت پوپوليستي نبود ! ) فشار اقتصادي بر دوش اقشار آسيب پذير بيشتر نمي شد و شاهد ِ رشد اقتصادي (بدون تکيه به نفت ) بوديم .

پرداخت پوپوليستي يارانه ي  نقدي ( 45500 تومان به هر ايراني ) ترکيب مناسبي براي هدفمند کردن يارانه ها نيست ، به خصوص وقتي از بخش توليد و خدمات ، حمايت نمي شود ،به همين دليل طي اين چند سال فشار اقتصادي بر دوش اقشار آسيب پذير بيشتر شده است .

2. فروش بنزين به قيمت هر ليتر فقط 1000 تومان

اولأ مجلسيان با يک اقدام پوپوليستي در تصويب بودجه سال ِ  97 پيشنهاد افزايش قيمت حامل هاي انرژي را حذف نمودند و قيمت هر ليتر بنزين را 1000 تومان ( ارزانتر از آب ) ثابت نگه داشتند !

ثانيأ در لايحه بودجه 98 ، دولت عقب نشيني کرده در يک اقدام پوپوليستي تر از مجلس ، قيمت هر ليتر بنزين را همان 1000 تومان پيشنهاد داده است .

جاي بسي تعجب است که کارشناسان برنامه و بودجه که در سال گذشته به افزايش قيمت بنزين باور داشتند، امسال به ثابت نگهداشتن قيمت آن نظر دارند !

خبرگزاري فارس 30 آبان 1397 نوشت :

سود بیش از ۳۷ هزار میلیارد تومانی قاچاقچیان سوخت
 
به طور میانگین روزانه 10 میلیون لیتر بنزین از کشور به دلیل اختلاف قیمت با کشور های همسایه قاچاق می شود.

آيا اين عقب نشيني دولت اقدامي پوپوليستي نيست که مستضعف را مستضعف تر مي کند يا به قول شما ، فشار اقتصادي بر دوش اقشار آسيب پذير بيشتر مي کند.

و مستکبر را مستکبر تر مي کند !

 

پاسخ دهنده  :

با اغماض نتيجه گيري  شما را مي توان پذيرفت .

 

پرسش کننده :

اگر مجلس در تصويب بودجه 98 ،  در تابع هدف بودجه ، کارکردهای رشد و بازتوزیعی بودجه را مد ِ نظر قرار ندهد با چه چالشي مواجه مي شويم ؟

 

پاسخ دهنده ( 10 )  :

درخصوص اقتصاد ایران، با توجه به اینکه پیش‌بینی می‌شود در سال آینده درآمدهای بودجه با محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها روبه‌رو شود، تعریف ِ صحيح ِ تابع ِ هدف  ( تنظيم بودجه‌ای هدفمند) از سوی سیاست‌گذار ضروری است.

اگر تابع هدفی هدفمند و متناسب ، تعیین شود انتظار می‌رود اثر تحریم‌ها خنثی شده و دولت نقش موثرتری داشته باشد .

اما در صورتی که دولت در تابع هدف خود کارکردهای رشد و بازتوزیعی بودجه را ارزیابی نکند انتظار نمی‌رود بودجه دولت نقش مثبتی در شرایط تحریم ایفا کند.

 

پرسش کننده :

وظايف دولت در ارائه کالاها و خدمات عمومی ضروری جامعه، رشد اقتصادی و حمایت  از اقشار آسیب‌پذیر جامعه چيست ؟

 

پاسخ دهنده ( 10 )  :

وظايف دولت عبارتند از :

در وهله اول دولت کالاها و خدمات عمومی ضروری جامعه را که بخش خصوصی تمایل به تولید آنها نداشته عرضه می‌کند.

در وهله دوم، سطح و ترکیب مخارج خود را به نحوی تعیین می‌کند که چرخه‌های تجاری را کنترل و رشد اقتصادی را تقویت کند.

در وهله سوم، دولت در تلاش است تا بودجه به نحوی توزیع و طراحی شود که اقشار آسیب‌پذیر جامعه حمایت شوند.

دولت به منظور دستیابی به این اهداف از سه ابزار «سطح مخارج»، «کارآیی مخارج» و «ترکیب مخارج» استفاده می‌کند .

 

پرسش کننده :

با ذکر مثال توضيح دهيد .

 

پاسخ دهنده ( 10 )  :

به‌عنوان مثال مخارج دولت در زمینه آموزش، سرمایه انسانی در بلندمدت را تقویت کرده و بهره‌وری کل اقتصاد را بهبود می‌بخشد. در سمت مقابل مخارج در حوزه سلامت با توجه به اینکه سلامت اقشار آسیب‌پذیر جامعه را نشانه می‌گیرد اثر بیشتری روی توزیع درآمد دارد. بنابراین هنگام بودجه‌ریزی، دولت با استفاده از ابزار در دسترس خود باید مکانیزمی را طراحی کند که به ترکیب مشخصی از اهداف سه‌گانه «رشد اقتصادی»، «توزیع درآمد» و «تامین کالاهای عمومی» دست یابد.

به عبارت دیگر دولت هنگام بودجه‌ریزی با «تابع هدفی» مواجه است که بسته به کیفیت برنامه‌ریزی خروجی متفاوتی از رفاه اجتماعی به همراه داشته باشد. تابع هدفی که با توجه به سطح درآمد، لازم است هم کالاهای عمومی را برای اقتصاد فراهم کند، هم رشد اقتصادی را با تمرکز بر کارآیی تقویت کند و هم ترکیب مخارج در زمینه‌های مختلف را به نحوی ارائه دهد که توزیع درآمد بهبود یابد.

 

پرسش کننده :

دولت چگونه رشد اقتصادي و سطح تولید سالانه را تغییر مي دهد ؟

 

پاسخ دهنده ( 10 )  :

بر مبنای تئوری‌های اقتصادی، سطح مخارج دولت از دو کانال «تحریک تقاضا» و «تحریک تولید» رشد اقتصادی را تحریک می‌کند. به‌طوری که افزایش مخارج دولت، درآمد قابل تصرف جامعه را افزایش داده تقاضای آحاد اقتصادی برای مصرف کالاها و خدمات را افزایش می‌دهد. از طرفی، با توجه به اینکه دولت به‌طور مستقیم در ارزش افزوده بخشی از کالاها و خدمات نقش دارد، با تغییر مخارج خود به‌طور مستقیم می‌تواند سطح تولید سالانه را تغییر دهد.

 

پرسش کننده :

آيا بر اي اين مباحث ِ تئوري مثال ِ عملي هم وجود دارد ؟

 

پاسخ دهنده :

بودجه کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه ي اقتصادی ( OECD ) - Organisation for Economic Co-operation and Development

مثال خوبي در اين رابطه مي باشد .

 

پرسش کننده :

سازمان همکاری و توسعه ي اقتصادی ( OECD )

Organisation for Economic Co-operation and Development چيست ؟ چند عضو دارد ؟

 

پاسخ دهنده :

در ويکي پديا آمده است :

Organisation for Economic Co-operation and Development سازمانی است بین‌المللی، دارای ۳۵ عضو، که اعضای آن متعهد به اصول دموکراسی و اقتصاد آزاد هستند. این سازمان به تعبیری عمده‌ترین سازمان بین‌المللی تصمیم‌گیرندهي اقتصادی است. مقرّ اصلی این سازمان در شهر پاریس است.  )

 

پرسش کننده :

حداقل ، حداکثر و متوسط درصد ِاختصاص ِ از تولید ناخالص داخلی سالانه اين 35 کشور که صرف عرضه کالاها و خدمات عمومی مي شود چقدر است ؟

 

پاسخ دهنده ( 10 ) :

به‌طور متوسط حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی سالانه خود را صرف عرضه کالاها و خدمات عمومی می‌کنند. در بین کشورهای مذکور، شیلی با ثبت ۲۵ درصد کمترین نسبت از تولید سالانه داخلی خود را صرف مخارج کالاها و خدمات عمومی می‌کند. در طرف مقابل فنلاند و فرانسه با حدود ۵۵ درصد بیشترین سهم از تولید خود را صرف مخارج می‌کنند.

لطفأ به نمودار ذيل توجه نماييد .

نمودار ميله اي ِ نسبت مخارج دولت به توليد ناخالص داخلي در کشور هاي OECD

 

پرسش کننده :

اثر مخارج دولت بر روی رشد اقتصادی در بین کشورهای OECD به چه متغیرهایي  بستگی دارد ؟ مجلسيان با يک اقدام پوپوليستي در تصويب بودجه سال ِ  97 پيشنهاد افزايش قيمت حامل هاي انرژي را حذف نمودند و قيمت هر ليتر بنزين را 1000 تومان ( ارزانتر از آب ) ثابت نگه داشتند !

 

پاسخ دهنده : (10 )

بررسی‌ها نشان می‌دهد اثر مخارج دولت روی رشد اقتصادی در بین کشورهای OECD به ۴ متغیر «اندازه دولت»، «انباشت اولیه سرمایه»، «ترکیب و نوع مخارج» و «شرایط سمت عرضه» بستگی دارد.

 

پرسش کننده :

نقش اندازه دولت در تأثير ِ افزايش مخارج ِ دولت روي رشد اقتصادي را توضيح دهيد .

 

پاسخ دهنده : (10 )

1. در کشورهایی که دولت حجم پایینی از اقتصاد را در کنترل دارند ، افزایش مخارج ، رشد اقتصادی را به میزان بیشتری تحریک مي کند .

2. در طرف مقابل، بین کشورهای مذکور هرچه اندازه دولت بزرگ‌تر بوده  افزایش مخارج ، اثر کمتری روی رشد اقتصادی داشته است .

با این وجود برخی ویژگی‌های ساختاری اقتصادی باعث شده تا در برخی کشورهای با حجم دولت بزرگ، اثر منفی را خنثی کرده است.

به‌عنوان مثال در سوئد، با وجود حجم بالای دولت، اعتماد اجتماعی به دولت باعث شده تا افزایش مخارج رشد اقتصادی را تقویت کند.

 

پرسش کننده :

انباشت اولیه سرمایه چه اثری روی رشد اقتصادی دارد ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

انباشت اولیه سرمایه دومین متغیری است که کارآیی مخارج دولت را مشخص مي کند .

1. هرچه حجم انباشت سرمایه اولیه در اقتصاد بیشتر باشد ، کارآیی مخارج دولت نیز کمتر مي شود .

2. به عبارت دیگر، با توجه به اصل «بازدهی نزولی سرمایه»، مخارج دولت در کشورهای با انباشت پایین سرمایه اثر بیشتری روی رشد اقتصادی دارد .

 

پرسش کننده :

«ترکیب و نوع مخارج» چه اثری روی رشد اقتصادی دارد ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

«ترکیب و نوع مخارج» سومین متغیری است که کارآیی مخارج دولت را مشخص مي کند .

«ترکیب و نوع مخارج» نیز نقش قابل‌توجهی در کارآیی مخارج دولت در بین کشورهای OECD دارد . به‌طوری که به‌طور متوسط مخارج دولت در بخش سرمایه‌گذاری و عمرانی نسبت به مخارج جاری با شدت بیشتری تولید را تحریک مي کند .

 

پرسش کننده :

يعني  مخارج دولت در بخش سرمایه‌گذاری و عمران با شدت بیشتری تولید را تحریک مي کند ؟

پس در ترکيب مخارج ، بايد به بخش سرمایه‌گذاری و عمران ( نسبت به مخارج جاري ) توجه بيشتري شود !

 

پاسخ دهنده : (10 )

بله . البته کیفیت اثر مخارج سرمایه‌گذاری در کشورهای مذکور به منبع تامین مخارج مورد نظر ، نيز بستگی دارد .

1. اگر منابع مالی مخارج عمرانی از منبع کاهش مخارج جاری تامین شده باشد، بیشترین اثر مثبت را روی رشد اقتصادی خواهد داشت  .

2. اما در صورتی که دولت مخارج عمرانی را از طریق منابع درآمدی جدید تامین کرده باشد، اثر کمتری روی رشد اقتصادی خواهد داشت .

قابل ذکر است که در بین کشورهای OECD، یک درصد رشد در سهم مخارج سرمایه‌گذاری از سایر مخارج دولت، سطح تولید اقتصادی بلندمدت را حدود ۵ درصد افزایش داده است.

 

پرسش کننده :

نوع و ترکيب ِ مخارج عمرانی چه اثري روی رشد اقتصادی دارد ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

به نکته مهمي اشاره کرديد :

نوع و ترکيب ِ مخارج عمرانی هم اثر متفاوتی روی رشد اقتصادی دارد .

1. هرچه مخارج عمرانی در زمینه «تحقیق و توسعه» تخصيص داده شود ، رشد اقتصادی به میزان بیشتری از کانال بهبود ِ بهره‌وری حاصل مي شود .

2. در طرف مقابل ، اگر مخارج سرمایه‌گذاری در پروژه‌های بزرگ دولتی که بخش خصوصی قابلیت ورود  به آن را دارد، تزريق شود ، افزایش مخارج عمرانی نیز رشد اقتصادی را محقق نمي کند .

 

پرسش کننده :

آيا همواره افزايش مخارج جاری از جانب افزایش تقاضا ، تولید را تحریک مي کند ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

چهارمین عاملی که اثر سطح مخارج دولت روی رشد اقتصادی را در بین کشورهای OECD تعیین می‌کند شرایط سطح تولید است.

1. اگر اقتصاد کلان از محدودیت سمت عرضه رنج می‌برد، افزایش مخارج جاری از جانب افزایش تقاضا نه‌تنها تولید را تحریک نمي کند  بلکه به میزان بیشتری تورم را افزایش مي دهد .

2. در صورتی که سطح تولید اقتصاد محدودیت نداشته باشد ، افزایش مخارج جاری ، اثر مثبتی روی رشد اقتصادی خواهد داشت  .

 

پرسش کننده :

وقتي سطح ِ مخارج سالانه دولت در بودجه مشخص شد ! توزيع بهينه اين مخارج چه اهميتي دارد ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

توزیع بهینه مخارج ؛ بعد از تعیین سطح مخارج سالانه، دولت با این سوال مواجه است که مخارج خود را با چه مکانیزم توزیعی بین زمینه‌های مختلف تخصیص دهد که بیشترین اثرات رفاهی و موثرترین اثر بازتوزیعی را به همراه داشته باشد.

 

پرسش کننده :

ترکيب ِ مخارج دولت شامل چه گروه هایي مي شود ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

در یک دسته‌بندی اجزای مخارج دولت را می‌توان به گروه هاي مختلف «آموزش»، «سلامت»، «جبران رفاه بازنشستگان و سالمندان»، «بیماری‌های خاص و ناتوانی»، «پرداخت‌های جبران بیکاری»، «جبران رفاه خانواده‌ها و کودکان»، «یارانه»، «سرمایه‌گذاری»، «سایر مخارج» و «پرداخت‌های بهره‌ای» تفکیک کرد.

با توجه به اینکه زمینه‌های مختلف مخارج اثرات متفاوتی روی رشد اقتصادی و بازتوزیع درآمد دارد، تعیین هدفمند توزیع مخارج نقش مهمی روی اثر نهایی مخارج دولت در اقتصاد دارد.

 

پرسش کننده :

آيا تمامي گروه هاي مخارج فوق را مي توان در دو يا چند بخش کوچک تر ، تقسيم بندي کنيم ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

بله ؛ اجزای مخارج گروه هاي فوق را بسته به اثر آنها روی رشد اقتصادی می‌توان به دو گروه «بهره‌ور یا Productive» و «غیر بهره‌ور یا Unproductive» تقسیم کرد.

 

پرسش کننده :

زير مجموعه ي مخارج بهره‌ور و مخارج غیربهره‌ور کدامند؟

 

پاسخ دهنده (10 ) :

1. اجزای بهره‌ور آن دسته از مخارجی بوده که به‌طور مستقیم در تابع تولید حضور دارند.

به‌عنوان مثال ؛ مخارج در زمینه آموزش، سرمایه انسانی و مخارج در زیرساخت‌ها سطح سرمایه فیزیکی را افزایش می‌دهند که هر دو به‌طور مستقیم در تابع تولید اجتماعی حضور دارند، بنابراین این دو گروه در زمره گروه مخارج بهره‌ور قرار می‌گیرند.

 

2. در طرف مقابل مخارج غیربهره‌ور مانند مخارج سلامت و جبران رفاه بازنشستگان در تابع تولید حضور ندارند.

 

بررسی‌ها نشان می‌دهد کشورهای OECD بین مخارج «بهره‌ور» و «غیره‌بهره‌ور» عمدتا متمایل به دسته دوم بوده‌اند به‌طوری که حجم قابل‌توجهی از مخارج سالانه این کشور‌ها صرف زمینه‌های رفاه‌محور مانند «تامین رفاه اجتماعی»، «جبران رفاه بازنشستگان و سالمندان»، «حمایت بیماری‌های خاص و ناتوانی»، «پرداخت‌های جبران بیکاری»، «جبران رفاه خانواده‌ها و کودکان» شده است و سهم مخارج تولید‌محور در این کشورها پایین بوده است. به‌طوری که در این کشورها سهم مخارج «آموزش» و «عمرانی» که سرمایه انسانی و فیزیکی را تقویت می‌کنند به‌طور متوسط حدود ۲۰ درصد از مخارج بوده است.

به عبارت دیگر، دولت در این کشورها نقش خود را در بخش‌های تولیدی که نیاز به بهره‌وری بالا داشته کمرنگ و زمینه را برای ورود بخش خصوصی فراهم کرده است. در طرف مقابل، مخارج سالانه خود را صرف تامین رفاه اقشار آسیب‌پذیر کرده است.

 

پرسش کننده :

اثر مخارج دولت روی توزیع درآمد چگونه است ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

بررسی تجربه کشورهای OECD نشان می‌دهد زمینه‌های مختلف مخارج دولت اثر متفاوتی روی توزیع درآمد در جامعه داشته است. اثر مخارج دولت روی توزیع درآمد را می‌توان به دو دسته مستقیم و غیرمستقیم تقسیم کرد.

1. در دسته مستقیم مخارج دولت به‌طور مستقیم درآمد قابل تصرف افراد را با ایجاد شغل یا حمایت‌های مالی مستقیم تغییر می‌دهد.

2. در حالت غیرمستقیم، مخارج دولت ابتدا سطح رشد اقتصادی و متعاقبا توزیع درآمد را تغییر می‌دهد. به‌عنوان مثال، مخارج دولت، آموزش سرمایه انسانی و بهره‌وری اقشار ضعیف را بهبود می‌دهد و در بلندمدت نقش آن‌ها را در اقتصاد تقویت می‌کند.

 

پرسش کننده :

1. مخارج بودجه‌ای دولت براي تامین رفاه بازنشستگان چه اثري در رشد اقتصادي دارد ؟

2. مخارج بودجه‌ای دولت براي تامین رفاه بازنشستگان چه تغييري در توزيع درآمد بين اقشار جامعه ايجاد مي کند ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

بررسی‌ها حاکی از آن است که :

1. مخارج بودجه‌ای دولت روی تامین رفاه بازنشستگان ، اثر منفی قابل ملاحظه‌ای روی رشد اقتصادی دارد .

2. مخارج بودجه‌ای دولت براي تامین رفاه بازنشستگان ، توزیع درآمد را بین قشرهای جامعه تغییر نداده است.

به همین دلیل در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته مخارج بازنشستگی از کانال بودجه خارج می‌شود و در قالب حمایت دولتی در قالبی خارج از بودجه یا از طریق خود صندوق‌های بازنشستگی تامین می‌شود.

بررسی‌ها همچنین نشان می‌دهد یک درصد افزایش سهم مخارج بازنشستگی از مخارج کل، تولید بلندمدت را حدود ۲ درصد در کشورهای مذکور کاهش داده است.

البته سیاست تعیین سن بازنشستگی و همین‌طور تغییر هرم سنی جمعیت اثر قابل ملاحظه‌ای روی اثر مخارج بازنشستگی بر رشد و توزیع درآمد داشته است.

هر چه نوسانات هرم سنی بیشتری بوده، مخارج دولت اثر  ِمثبت ِ کمتری روی رشد اقتصادی داشته است.

 

پرسش کننده :

یارانه‌های دولتی چه اثري بر رشد اقتصادي و چه تأثيري در اصلاح ِ نابرابري توزيع درآمدها دارد ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

بررسی تجربه کشورهای OECD نشان می‌دهد افزایش یارانه‌های دولتی اثر منفی روی رشد اقتصادی داشته است.

درخصوص اثر یارانه‌ها روی رشد اقتصادی، یارانه‌ها عمدتا با انحراف تخصیص منابع و کاهش رقابت اثر منفی روی رشد اقتصادی داشته‌اند .

برای مثال، یارانه‌های تخصیص داده‌شده روی تحقیق و توسعه ممکن است پروژه‌هایی را تامین مالی کند که بازدهی کمتری نسبت به سایر پروژه‌ها دارند یا به دلیل رانت‌های بالقوه، منجر به ایجاد پروژه‌هایی خارج از حوزه تحقیق و توسعه به جای پروژه‌های تحقیق و توسعه شوند.

یارانه‌ها در صنایع در حال افول، مانند کشاورزی منجر به پیدایش شرکت‌های با بهره‌وری پایین شده و بازتوزیع منابع را به تعویق انداخته است.

به علاوه، در کشورهای مورد بررسی، گروه‌های ذی‌نفوذ اثرگذاری یارانه‌ها را تحت تاثیر قرار داده‌اند. به‌طوری که یک درصد افزایش سهم یارانه‌ها تولید بلندمدت را حدود ۷ درصد کاهش داده است.

مهم‌ترین دلیل این است که عمدتا یارانه‌ها شرکت‌های دارای بهره‌وری پایین را بر شرکت‌های خلاق مسلط می‌کند.

 

پرسش کننده :

آيا يارانه ها نابرابری توزیع درآمد را کاهش مي دهد ؟

 

پاسخ دهنده ( 10 ) :

درخصوص اثر یارانه‌ها و مخارج پرداختی رفاهی، در صورتی که یارانه‌ها به درستی به هدف اصابت کنند، با توجه به اینکه درآمد سرانه اقشار ضعیف را نشانه می‌گیرد، توزیع درآمد را برابرتر می‌کند.

 

پرسش کننده :

ترکيب يارانه پرداختي ، چه اثرات مثبت و منفي در کاهش نابرابري دارد ؟

 

پاسخ دهنده : ( 10 )

درخصوص اثر یارانه‌ها روی نابرابری درآمد دو دسته یارانه وجود دارد:

1. برخی یارانه‌ها که به درستی به هدف اصابت می‌کنند به این دلیل که اثر فزاینده روی اقشار ضعیف دارند نابرابری را کاهش می‌دهند .

مانند يارانه بهزيستي در ايران ( اين  مثال از طرف نگارانده مطرح شده است . )

سایر مخارج مانند جبران رفاه خانواده‌ها و کودکان به این دلیل که سطح درآمد قابل تصرف این گروه را نشانه می‌گیرد نابرابری را کاهش می‌دهد.

2. برخی یارانه‌های دیگر که به دلایل مختلف متمایل به اقشار پردرآمد جامعه است نابرابری را افزایش می‌دهند.

ماننده پرداخت يارانه نقدي به همه از جمله اقشار پر درآمد و پرداخت ِ یارانه در بخش انرژی به ویژه بنزین در این گروه قرار دارد.

براي درک بهتر موضوعات بيان شده در بالا ، به نمودار دايره اي ترکيب مخارج اوليه دولت براي گروه ِ کشور هاي  OECD توجه کنيد !

نمودار ترکيب مخارج اوليه دولت براي گروه کشورهاي OECD

 

پرسش کننده :

بنابراین دولت هنگام برنامه‌ریزی بودجه‌ای با تابع هدفی از بودجه مواجه است که می‌تواند نتایج رفاهی مختلفی به همراه داشته باشد.

شدت ِ اثرگذاری سیاست مالی دولت به چه عواملي بستگي دارد ؟

 

پاسخ دهنده : (10 )

شدت اثرگذاری سیاست مالی دولت بسته به برنامه‌ریزی و شناخت دولت از کارکردها، مشخصات و میزان اثرگذاری اجزای بودجه دارد .

در صورتی که دولت شرایط زمانی حاکم بر اقتصاد کلان را بهتر ارزیابی کند به احتمال بیشتری اثر سیاست مالی روی رشد اقتصادی را محقق می‌سازد. به‌علاوه، در صورتی که دولت کارکردهای اجزای مختلف بودجه را بهتر بشناسد، مخارج سالانه خود را با ترکیب بهتری توزیع کرده منابع جامعه را با شدت بیشتری تضمین خواهد کرد.

بررسی تجربه کشورهای OECD نشان می‌دهد این کشورها در بلندمدت عمدتا از نقش «رشد» بودجه فاصله گرفته و عمدتا به «نقش رفاهی» بودجه متمایل شده‌اند تا فضای تولید را برای بخش خصوصی فراهم کنند.

 

پرسش کننده :

با توجه به تحريم ها ، تابع هدف بودجه 98 چه ويژگي بايد داشته باشد ؟

 

گفت و گو ادامه دارد .

بخش سوم

منابع :

( 1 ) روایت مسعود نیلی از چگونگی پیدایش و رشد ابر چالش‌های اقتصاد ایران روزنامه دنیای اقتصاد شماره ۴۱۳۴ مورخ ۲۲ شهریور ۱۳۹۶

( 2 ) دکتر تیمور رحمانی مقاله معمای رشد و کمبود نقدینگی : روزنامه دنياي اقتصاد شماره 4503 منتشره در روز يک شنبه 2 دِي 1397

( 3 ) تارنماي سرپوش اقتصادي ، دوم مهر 1396 ، بحران ٤١ هزار ميليارد تومانی صندوق‌های ورشكسته

( 4 ) تارنماي تابناک ، 8 بهمن 1396 ، هر ایرانی چقدر بابت بدهی موسسات پرداخت کرد؟

( 5 ) تارنماي مشرق ، 14 مهر 1395 ، میزان یارانه پرداختی سالانه در کشور چقدر است؟

( 6 ) تار نماي دارايان ، سه شنبه 14 فرودين 1397، متن کامل قانون بودجه ۱۳۹۷ کل کشور

( 7 ) دانشنامه آزاد ويکي پديا

( 8 ) تارنماي خبر آنلاين ، 4 مرداد 97 ، کسری بودجه چگونه جبران خواهد شد؟

( 9 ) روزنامه دنياي اقتصاد ، سه شنبه 4 دي 97 شماره 4505 ، جهت يابي اقتصاد با بودجه 98

( 10 ) روزنامه دنياي اقتصاد شماره ۴۴۹۶ تجربه کشورهای عضو « OECD » بررسی شد .حذف خطای مداخله در بودجه

---

آموزش و پرورش سهم زيادي از بودجه كشور ندارد و اين ميزان درمان كننده‌ بسياري از دردهاي مزمن در آموزش و پرورش نيست.آموزش و پرورش نياز به بسيج همگاني دارد تا صاحب نظران ،كارشناسان و فعالان اقتصادي و آموزشي با توجه به امكانات انساني و فيزيكي آموزش و پرورش دست به ايده‌پردازي و خلاقيت بزنند و تا حدودي چالش‌هاي مالي را مديريت كنند.

خلاصه از قبل

ریچاد نیفیو طراح تحریم های دولت اوباما گفته بود :

اگر اصلاح اقتصادی در ایران صورت بگیرد تحریم ها بی اثر یا کم اثر می‌شود ! 

معضلات زیست محیطی ، اصلاح ِ ساختار بانکی ، صندوق های بازنشستگی ، معضل کم آبی، .... و بودجه های سمی از ابر چالش های اقتصاد ایران است .

از  حقیر بپذیرید که تاکنون ( نگارش اين گفت و گو ) تبلیغ ِ تحریم موثر تر از خود تحریم ها بوده است !

دستیار ویژه سابق ِ رئیس‌جمهوری در امور اقتصادی معتقد است که اقتصاد ایران اسیر یک توهم در سطح سیاست‌گذار و جامعه شده است. توهمی که دولت خود را متصدی تمام امور اقتصادی می‌داند و جامعه ارائه منابع ارزان از سمت دولت را یک وظیفه بدیهی می‌داند؛ غافل از اینکه همین رویکرد سبب مخارج افراطی دولت و مصرف بی‌رویه جامعه شده است. مسعود نیلی رفع این تمرین اجتماعی غلط ۷۰ ساله را از ضروریات اقتصاد کشور می‌داند. 

آنچه عمیقاً به آن نیاز داریم تداوم عقلانیت اما با اراده قوی برای « تغییر ساختارهای موجود » اقتصاد کشور است. دستیابی به نتایج ارزشمند موجود نوید آن را می دهد که می توان از زمان باقیمانده حسن استفاده کرد و آینده بهتر را رقم زد و کاری کرد که سال ۱۴۰۰ آغازی مبارک بر قرنی جدید با خطاهای کمتر برای اقتصاد ایران باشد.

 همان طور که در بالا اشاره شد ، میزان تأثیر گذاری تحریم‌ها به میزان بیماری اقتصاد ایران بستگی دارد .

برای کاهش اثرات تحریم‌ها باید اصلاحات اقتصادی را دنبال کنیم .

اجرای این اصلاحات با بیم و امیدها همراه است .

 از برخی سیاست‌مداران تصمیم ساز و تصمیم‌گیر ِ پوپولیست که می‌خواهند به زور پل بسازند ! بايد ترسيد !

کسري بودجه و عدم توجه ِ سياستمداران به محدوديت منابع ، مهمترین چالش اقتصادی ایران است .

تلاش نافرجام روحاني براي پائين نگهداشتن قيمت ارز همچون دولت ِ " معجزه هزاره سوم " خطاي استراتژيک بود که نتايج يکساني داشت !

 به زور پائين نگهداشتن نرخ ارز ، جهت کنترل تورم ، يک سياست مختوم به شکست است .

واقعیت اقتصاد ایران از رشد‌های بالای نقدینگی فراتر از نیاز اقتصاد حکایت دارد و به همین دلیل نیز ایران جزو معدود کشورهایی است که برای مدت طولانی تورم‌های بالا را تداوم بخشیده است.

سه قلم حاتم بخشي دولت ، بيش از 21 درصد بودجه عمومي دولت در سال 97 مي شود !

اکنون نرخ تورم در حال افزایش است و انتشار پول به افزایش بیشتر این تورم دامن خواهد زد. باید حواسمان باشد که تبعات انتشار پول در این دوره بیشتر از گذشته خواهد بود، چون میزان نقدینگی در مقایسه با گذشته افزایش یافته است. زمانی که پول منتشر می‌کنیم، به صورت تکاثری نقدینگی گسترش پیدا می‌کند و افزایش نقدینگی به معنای افزایش بی‌ثباتی در اقتصاد کلان است. نقدینگی بالا اقتصاد را از ثبات خارج خواهد کرد و در شرایط متلاطم و بی‌ثبات اقتصادی، اساسا نقدینگی به سمت بخش تولید نمی‌شود.

رشد نقدینگی باید متناسب با رشد اقتصاد باشد. نقدینگی سال‌هاست در کشور ما رشد کرده و این نقدینگی بالا حتما بانک مرکزی را مجبور می‌کند که پول بیشتری منتشر کند.

 

قسمت سوم :

پرسش کننده :

نظر نهادهاي بين المللي در رابطه با احتمال بروز بيماري سخت و صعب العلاج رکود تورمي چيست ؟

 

پاسخ دهنده  :

صندوق بین‌المللی پول در تازه‌ترین گزارش خود به وضعیت اقتصادی کشورهای خاورمیانه از جمله ایران و همچنین آسیای میانه پرداخته است.

در بخشی از این گزارش که با عنوان "چشم انداز اقتصادی منطقه‌ای" منتشر شده تورم ایران در سال ۲۰۱۸ میلادی ۲۹.۶ درصد پیش بینی شده؛ این رقم برای سال ۲۰۱۹ میلادی ۳۴.۱ درصد تخمین زده شده است.

این سازمان همچنین پیش بینی کرده رشد تولید ناخالص داخلی ایران در سال جاری میلادی (۲۰۱۸) به منفی ۱.۵ درصد و در سال آینده میلادی (۲۰۱۹) به منفی ۳.۶ درصد برسد. طي دهه اول قرن بيست ويكم، «هوگو چاوز» به شيوه «هلي كوپتري» در حال توزيع منابع حاصل از نفت براي افزايش رفاه شهروندان ونزوئلايي بود. اين رويكرد از يكسو باعث افزايش انتظارات عمومي از بودجه شده بود و از سوي ديگر دست دولت را در مواجهه با شوك هاي خارجي بسته نگه مي داشت

 

پرسش کننده :

تجربه موفق و ناموفق ديگر کشورها در مواجه با بحران هاي اقتصادي چيست ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

بررسي تجربه بين المللي نشان مي دهد كه سياست هاي بودجه اي در شرايط شبه بحراني مي تواند به چرخشگاه اقتصاد تبديل شود. در حالي كه اشتباه در تعيين مختصات فازي اقتصاد و اتخاذ رويكرد انقباضي پيش از ورود آمريكا به ركود بزرگ و تداوم سياست هاي ولخرجانه برخلاف انقباض منابع در ايتاليا و ونزوئلا باعث تشديد بحران در اقتصاد اين كشورها شد، كشورهايي مانند تركيه و هندوستان در شرايط بحراني بودجه را به اهرمي براي عبور از تنگه بحران اقتصادي تبديل كردند.

 

پرسش کننده :

چگونه ايران مي تواند از اين گردنه (بحران اقتصادي ) به سلامت عبور کند ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

بودجه در تنگناي احتمالي پيش روي اقتصاد ايران در سال 1398 مي تواند اثر دوگانه اي بر اقتصاد داشته باشد. با توجه به انقباض در منابع بودجه دولت  بايد در تدوين و تخصيص ارقام بودجه به نحوي عمل كند كه هم منابع كمتري اتلاف شود و هم مصارف بودجه اي انحراف چنداني از نقطه بهينه كارآيي نداشته باشد.

در چنين شرايطي بودجه مي تواند به اهرمي براي مقابله با تنگناي ناشي از تحريم در اقتصاد ايران بدل شود.

 

پرسش کننده :

کدام بودجه ؟

بودجه انقباضي ؟ يا بودجه انبساطي ؟

براي عبور از بحران کنوني کارساز است ؟

 

پاسخ دهنده  :

اقتصاد ايران در آستانه سقوط به رکود تورمي يا بيماري صعب العلاج اقتصادي مي باشد !

فقط و فقط انتخاب بودجه انقباضي يا بودجه انبساطي کارساز نيست !

مشکل پيچيده تر از آن است که راهکار ِ مناسب  فقط اتخاذ ِ بودجه انقباضي باشد !

بايد با دقت تجربيات جهاني را تحليل کرد تا راه حل مناسب و بدون خطا و لغزش انتخاب شود تا به رشد و شکوفايي اقتصادي برسيم ! در غير اين صورت در سايه لغزش ، بحران اقتصادي سختي ( بيماري صعب العلاج ِ رکود ِ تورمي ) را تجربه خواهيم کرد !

 

پرسش کننده :

1. خطر بودجه انقباضي چيست ؟ به هنگام وضعيت بد اقتصادي مردم به دليل خويي كه پيدا مي كنند، كمتر پول خرج مي كنند و اين باعث كاهش تقاضا و به دنبال آن كاهش مصرف و افزايش بيكاري و كاهش توليد ملي مي شود

2. خطر بودجه انبساطي چيست ؟

3. راه ِ حل ِ صحيح کدام است ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

1. به نظر مي رسد علاوه بر نفت ساير حوزه هاي درآمدي دولت با انقباض همراه خواهد شد. رويكرد انقباضي در شرايط فعلي مي تواند عامل تشديد ركود پيش بيني شده براي اقتصاد ايران باشد.

 

2. در سوي مقابل نيز انبساط بودجه اي در شرايط تنگناي درآمدي، مي تواند با فشار بر پايه پولي، بر نرخ صعود قيمت ها بيفزايد.

 

3. بنابراين تدوين ارقام بودجه نيازمند تعيين مختصه صحيح و پيش بيني درست از اثر سياست هاي بودجه اي بر اقتصاد است.

 

پرسش کننده :

با توجه به حساسيت فوق ، تجربيات ناموفق جهاني را مشخص کنيد .

پاسخ دهنده ( 9 ) :

بررسي تجربيات جهاني نشان مي دهد كه اتخاذ رويكرد اشتباه در تدوين بودجه، مي تواند به منزله تبديل شرايط نامطلوب اقتصادي به يك بحران همه جانبه باشد.

1. ركود عميق دهه 1930 در اثر سياست هاي انقباضي "هربرت هوفر"

2. بحران بدهي در ايتاليا

3. فلاكت اقتصادي ناشي از رويكرد پوپوليستي «چاوزيست ها» در ونزوئلا

نمونه هايي از اثرگذاري رويكرد بودجه اي بر تعميق بحران هاي اقتصادي است.

 

پرسش کننده :

با توجه به حساسيت فوق ، تجربيات موفق جهاني را مشخص کنيد .

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

كشورهايي مانند تركيه و هند در اوج بحران اقتصادي با درك صحيح از سياست مالي متناسب با شرايط ، از بودجه به عنوان اهرمي براي كاهش عمق بحران و اصلاح رفتار و رويه هاي مالي دولت استفاده كردند.

 

پرسش کننده :

پس از خروج ترامپ از برجام ، بودجه سال جاري با چه چالشي مواجه شد ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

بخش عمده اي از درآمدهاي دولت از محل فروش نفت تامين مي شود. اگرچه طي دهه گذشته سهم ماليات از منابع بودجه اي دولت افزايش يافته است، اما كماكان حدود 30 درصد از منابع عمومي بودجه دولت از محل فروش نفت تامين مي شود.

پيش بيني قانون گذاران در زمان تصويب بودجه سال جاري اين بود كه دولت در سال جاري رقمي در حدود 110 هزار ميليارد تومان از محل فروش نفت درآمد به دست خواهد آورد.

سال گذشته در زمان تصويب بودجه، پيش بيني مي شد كه ايران در سال جاري روزانه معادل 2/ 2 ميليون بشكه در روز خواهد فروخت. در نتيجه با توجه به نرخ تسعير ارز ( نرخ ِ تبديل ارز به ريال )  و سهم 45 درصدي دولت از فروش نفت درآمد 110 هزارميليارد توماني از محل فروش نفت پيش بيني شد.

با خروج ترامپ از برجام معادلات بودجه اي تغيير كرده و با توجه به كاهش ميزان فروش نفت ايران در نيمه دوم سال جاري و مطابق با قانون بودجه سال جاري بخشي از منابع تخصيص داده شده به صندوق ذخيره ارزي نيز به دولت اختصاص داده شده است.

مي توان سه متغير نفتي، يعني ميزان فروش نفت، قيمت نفت در بازارهاي جهاني و نرخ تسعير ارز را مهم ترين متغيرها در تخمين بودجه نفتي دولت دانست.

 

پرسش کننده :

پيش بيني منابع بودجه ، دولت را مجبور به کدام بودجه مي کند ! چالش اين بودجه چيست ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

با فرض فروش 2/ 1 ميليون بشكه نفت در روز ميزان درآمد دولت از محل فروش نفت در سال آينده حدود 12 درصد در مقايسه با رقم منعكس داده شده در بودجه دولت در سال جاري كاهش خواهد يافت.

اين تغيير به معناي كاهش 14 هزار ميليارد تومان از منابع دولت است.

كاهشي كه احتمالا دولت را مجبور به اتخاذ رويكردي انقباضي در دخل و خرج خواهد كرد. اما كاهش هزينه هاي جاري به عنوان هسته سخت هزينه هاي دولت، مي تواند با هزينه هاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي همراه باشد. بنابراين دولت در اتخاذ سياست هاي انقباضي بايد با احتياط عمل كند.

 

پرسش کننده :

آيا در شرايط بحراني علاوه بر اتخاذ ِ سياست انقباضي ، ميزان و ترکيب منابع و مصارف دولت مهم مي باشد؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

بررسي تجربيات جهاني نشان مي دهد كه در شرايط شبه بحراني اشتباه در انتخاب ميزان و تركيب منابع و مصارف دولت، مي تواند به عميق تر شدن عمق بحران منجر شود.

نکته بسيار مهم آنست که در سوي ديگر با تشديد تحريم ها بخش غير نفتي ( اقتصاد ايران ) نيز در معرض شوك قرار خواهد گرفت.

پرسش کننده :

پيش بيني بانك جهاني براي  سال آينده در بخش اقتصاد ِ غيرنفتي ايران چيست ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

همان طور که قبلأ هم اشاره شد :

بر مبناي پيش بيني بانك جهاني در سال آينده بخش غيرنفتي ايران كه طي دو سال اخير رشد اقتصادي مثبت را پشت سر گذاشته بود، با بازگشت تحريم ها بار ديگر وارد فاز ركودي خواهد شد. اين نهاد بين المللي پيش بيني كرده است كه اين بخش از اقتصاد ايران در سال آينده حدود 2 درصد كوچك تر خواهد شد. در نتيجه آلترناتيو درآمدهاي نفتي يعني درآمدهاي مالياتي نيز در سال آينده تحت تاثير تحريم ها به احتمال زياد در مقايسه با سال جاري كاهش خواهد يافت.

 

پرسش کننده :

يعني هر دو بخش درآمد زايي بودجه ( درآمد هاي نفتي و درآمد هاي غير نفتي ) با کاهش مواجه هستند ؟ يعني تأمين مخارج دولت بحران زا مي باشد ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

هر دو بخش عمده سمت عرضه بودجه در سال آتي با محدوديت هايي روبه رو هستند كه دست دولت را براي تامين تقاضاي بودجه مي بندد. به خصوص اينكه سمت تقاضا نيز طي ماه هاي اخير و در اثر متغيرهاي سياسي با شوك روبه رو شده است. بنابراين به نظر مي رسد سرگيجه بودجه اي يكي از مهم ترين اثرات جانبي شوك وارد شده به اقتصاد ايران است كه هزينه سياسي و اقتصادي بسياري از انتخاب هاي ممكن در رابطه با دخل و خرج بودجه را افزايش داده است.

 

پرسش کننده :

آيا مي توان گفت :

در شرايطي كه دولت آلترناتيوي به جز بازار پول براي تامين كسري بودجه خود ندارد ، کسري بودجه مي تواند به عنوان تهديدكننده ثبات اقتصادي عمل كند؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

مي توان ادعا كرد كه مخارج جاري و عمراني به عنوان ابزارهاي سياست مالي بر متغيرهاي كلان اقتصادي مانند توليد ناخالص داخلي، سرمايه گذاري كل و مصرف خصوصي اثر فزاينده اي دارد. از سوي ديگر سلطه سياست هاي مالي بر سياست هاي پولي، به خصوص در شرايطي كه دولت آلترناتيوي به جز بازار پول براي تامين كسري بودجه خود ندارد با اثرگذاري بر پايه پولي و در نتيجه تورم، مي تواند به عنوان تهديدكننده ثبات اقتصادي عمل كند. بنابراين يك سوي تصميمات بودجه اي اثر آمار و ارقام بر رشد اقتصادي و سوي ديگر آن اثر بي ثبات كننده آن است.

 

پرسش کننده :

تازه متوجه منظور شما شدم که در پاسخ چند سئوال قبل گفتيد :

بررسي تجربيات جهاني نشان مي دهد كه در شرايط شبه بحراني اشتباه در انتخاب ميزان و تركيب منابع و مصارف دولت، مي تواند به عميق تر شدن عمق بحران منجر شود.

پاسخ دهنده ( 9 ) :

بله ؛ در شرايط شبه بحراني ميزان و ترکيب منابع و مصارف بسيار مهم مي باشد !

بحران ناشي از بودجه در ايتاليا، ركود ناشي از سياست هاي مالي در دهه 1930 در آمريكا و ابربحران ناشي از رويكرد سخاوتمندانه دولت ونزوئلا در تدوين بودجه و بحران ناشي از سياست هاي مالي در دهه 1980 هندوستان را مي توان نمونه هايي از اين بحران ها دانست.

 

پرسش کننده :

ركود ناشي از سياست هاي مالي ( انقباضي ) در دهه 1930 در آمريكا چگونه شکل گرفت   ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

در دهه 1930، اقتصاد آمريكا گرفتار عميق ترين ركود طي يك قرن اخير شد. طي سال هاي ابتدايي دهه 1930 نرخ تورم در آمريكا به بيش از 15 درصد رسيده بود. در سال 1931 فدرال رزرو تصميم گرفت با افزايش نرخ بهره و جذب بخشي از نقدينگي شيب صعود قيمت ها را كندتر كند. به موازات اين تصميم دولت آمريكا نيز تصميم گرفت كه در سال 1930 مخارج دولتي را با هدف مشابهي كاهش دهد. اما اين دو تصميم انقباضي، در آستانه ورود اقتصاد آمريكا به شرايط ركودي، نه تنها كمكي به اقتصاد آمريكا نكرد بلكه باعث شكل گيري بحراني شد كه تبعات آن تا بيش از يك دهه بر چهره اقتصاد جهان قابل مشاهده بود. تصميم سياست گذاران وقت آمريكا در ترسيم سياست هاي مالي انقباضي چنان اثري بر تعميق ركود داشت كه برخي از اقتصاددانان اين سياست هاي انقباضي را به عنوان مهم ترين عامل تشديد ركود در آمريكا معرفي كردند.

 

نکته مهم و قابل توجه آنست که :

به هنگام وضعيت بد اقتصادي مردم به دليل خويي كه پيدا مي كنند، كمتر پول خرج مي كنند و اين باعث كاهش تقاضا و به دنبال آن كاهش مصرف و افزايش بيكاري و كاهش توليد ملي مي شود.

در دوره ركود بزرگ ، سياست هاي مالي دولت نقش زيادي در جهت اينرسي اقتصاد دارد.

 

پرسش کننده :

تجربه جهاني ِ دست و دلبازي و سياست هاي انبساطي در شرايط شبه بحراني که به ظاهر به نفع مردم است ولي  عملأ به ضرر مردم تمام مي شود ، چگونه متضعف را مستضعف تر کرد  ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

بر خلاف آمريكا كه اتخاذ سياست هاي مالي انقباضي باعث شكل گيري شرايط ركودي در اقتصاد شد، دست و دلبازي دولت هاي ونزوئلا، ايتاليا و هندوستان در تدوين ارقام بودجه باعث تشديد شرايط بحراني در اقتصاد اين كشورها بود. بسياري از اقتصاددان ها بحران مالي دهه 1990 هندوستان را نتيجه تداوم سياست هاي ولخرجانه اين كشور در دهه 1990 مي دانند. ماموريت «دولت رفاه» در ايتاليا در دو دهه گذشته نيز مهم ترين عامل بروز بحران بدهي در ايتاليا طي سال هاي اخير بوده است. بحراني كه دامنه هاي آن وضعيت اقتصادي ساير كشورهاي اروپايي را نيز تحت تاثير قرار داد.

 

پرسش کننده :

عريان ترين شاهد اثرگذاري اشتباهات سياست گذاران مالي در بي ثباتي اقتصاد در چه کشوري نمايان شد ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

شايد بتوان گفت عريان ترين شاهد اثرگذاري اشتباهات سياست گذاران مالي در بي ثباتي اقتصاد را بتوان در تجربه دهه گذشته ونزوئلا جست وجو كرد.

اين كشور در دهه 1960 سهمي 10 درصدي در توليد نفت خام جهان داشت. درآمد سرانه شهروندان ونزوئلايي در اين سال ها بيشتر از دو برابر همسايگان خود يعني برزيل و كلمبيا بود.

در دهه 1960 متنوع سازي اقتصاد براي فرار از نفرين منابع در دستوركار سياست گذاران ونزوئلا بود، اما با صعود بي سابقه قيمت نفت در دهه 1970 اين هدف در سايه دلارهاي سرشار نفتي گم شد.

پرسش کننده :

سياست دولت ونزوئلا در دوران وفور درآمدهاي نفتي چه بود ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

در وفور درآمدهاي نفتي ونزوئلا براي سال ها يكي از بهترين كشورهاي آمريكاي جنوبي از نظر شاخص هاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي بود. طي سال هاي 1970 تا 2010 وضعيت مطلوب اقتصادي در اين كشور باعث تشديد هزينه هاي رفاهي در بودجه شده بود. دولت هاي وقت ونزوئلا چنان دست ودلباز بودند كه در پاره اي از اين دوره چهل ساله، روزانه صدها هزار بشكه نفت خام با نرخ ترجيحي يا حتي به صورت رايگان در اختيار كوبا مي گذاشتند.

طي دهه اول قرن بيست ويكم، «هوگو چاوز» به شيوه «هلي كوپتري» در حال توزيع منابع حاصل از نفت براي افزايش رفاه شهروندان ونزوئلايي بود. اين رويكرد از يكسو باعث افزايش انتظارات عمومي از بودجه شده بود و از سوي ديگر دست دولت را در مواجهه با شوك هاي خارجي بسته نگه مي داشت. سياست هاي پوپوليستي چاوز در دهه ابتدايي درظاهر موفقيت آميز بود. طبق آمار بانك جهاني، در مدت حدود يك دهه و نيم، نرخ فقر در ونزوئلا از حدود 50 درصد به حدود 30 درصد كاهش يافت. نرخ نابرابري، بر مبناي ضريب جيني، از 49/ 0 به حدود 40/ 0 كاهش يافت. اما اين سياست ها يك روي مخرب نيز داشت كه تا سال ها ، پشت درآمد سرشار نفتي پنهان شده بود.

 

پرسش کننده :

سياست دولت ونزوئلا در دوران کمبود ِ درآمدهاي نفتي چه بود ؟ كاهشي كه احتمالا دولت را مجبور به اتخاذ رويكردي انقباضي در دخل و خرج خواهد كرد. اما كاهش هزينه هاي جاري به عنوان هسته سخت هزينه هاي دولت، مي تواند با هزينه هاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي همراه باشد. بنابراين دولت در اتخاذ سياست هاي انقباضي بايد با احتياط عمل كند

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

با وقوع شرايط ركودي در سال 2013 قصه اقتصاد ونزوئلا به كلي تغيير كرد.

با كاهش شديد قيمت نفت در سال 2014 دست ِ دولت ونزوئلا در تداوم سياست هاي رفاه محور ، بسته تر از قبل شد.

پوپوليست هاي حاكم بر اين كشور بدون توجه به اين وضعيت كماكان هزينه هاي رفاهي بالايي را در ارقام بودجه تدوين مي كرند. هزينه اين امكانات رفاهي نيز در نبود آلترناتيو، از طريق چاپ پول تامين مي شد. (با استمرار كاهش قيمت نفت در ميانه سال 2016، شوك وارد شده به اقتصاد اين كشور پردامنه تر شد.)

 

پرسش کننده :

نتيجه تداوم سياست هاي پوپوليستي  دولت ونزوئلا ( حمايت ِ ظاهري و شعاري از اقشار آسيب پذير ) آيا مستضعف را مستضعف تر کرد ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

در يك روند فرساينده، همزمان با كاهش توليد ناخالص داخلي، ميزان عرضه پول در اين كشور در يك روند نمايي  ( تصاعدي ) افزايش پيدا مي كرد.

نتيجه تداوم چنين وضعيتي قابل پيش بيني بود؛ ثبت عميق ترين ركود قرن جاري و ركوردشكني مداوم اين كشور در ثبت ارقام نجومي در كارنامه تورم. در اين بين «چاوزيست هاي» حاكم بر اين كشور نيز به جاي گرفتن انگشت اشاره به سمت عامل اصلي وضعيت اقتصادي ونزوئلا، نوسانات اقتصادي در اين كشور را به «توطئه بيگانگان» نسبت مي دادند. در نتيجه اين روند فرساينده همواره در تداوم بود، تا جايي كه نرخ تورم در اقتصاد اين كشور به بيش از يك ميليون درصد رسيد.

 

پرسش کننده :

در حال ِ حاضر وضعيت مردم ونزوئلا چگونه است ؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

براي درك تصوير فعلي شهروندان ونزوئلا مي توان اين توصيف از وزير برنامه ريزي اين كشور را از نظر گذراند:

«در حال حاضر تعداد قتل عمد روزانه در اين كشور، از نرخ مرگ و مير شهروندان عراقي در جنگ با آمريكا بيشتر است.»

 

پرسش کننده :

براي آنکه سرنوشت ِ مردم ِ ونزوئلا را نداشته باشيم چه بايد کرد ؟

 

پاسخ دهنده  :

به نظر برخي از کارشناسان ، اقتصاد ايران در حال حاضر بر سر دو راهي قرار دارد:

1. سقوط و دنبال روي از ونزوئلا

2. اصلاح ساختار اقتصادي و دنبال روي از ترکيه و يا هندوستان در سال 1999  

 

پرسش کننده :

1. آيا در تصويب قانون ِ بودجه 1398 ، از طريق افزايش كارآيي، مي توان كاهش منابع عمومي دولت را جبران كرد؟

2. بين قوه اي براي مبارزه با فساد و تشخيص مساله اولويت دار از بين مهار تورم و تحريك چه اهميتي دارد؟

 

پاسخ دهنده ( 9 ) :

انتخابات متغيرهاي بودجه اي در شرايط فعلي به انتخابي سخت تبديل شده است كه مي تواند حاوي اثرات متناقضي باشد. در شرايطي كه منابع مالي دولت با انقباض روبه‎ رو شده اند، دولت بايد ضمن كاهش هزينه هاي غيرضروري، منابع بودجه اي را در جهت ايجاد بيشترين كارآيي تخصيص دهد؛ هدفمندكردن يارانه ها، كاهش انحراف در نقطه اصابت برنامه هاي حمايتي، همكاري بين قوه اي براي مبارزه با فساد و تشخيص مساله اولويت دار از بين مهار تورم و تحريك اقتصاد از جمله ضرورت هايي است كه مي تواند از طريق افزايش كارآيي، كاهش منابع عمومي دولت را جبران كند. تدوين بودجه در شرايط چالش برانگيز همانطور از يك سو مي تواند به نقطه تشديد بحران تبديل شود و از سوي ديگر مي تواند نقطه پايان بسياري از رفتارها و سياست هاي سوء مالي باشد، اتفاقي كه در سال  1999 در هندوستان (بر خلاف تجربه ابتدايي دهه 90) و با فاصله كمي از آن در تركيه رخ داد و نتيجه آن كاهش كسري بودجه دولت، توسعه ابزارهاي تامين مالي عمومي و قاعده مند شد .

 

پرسش کننده :

«سطح»، «ترکیب» و «کارآیی» بودجه را بيشتر توضيح دهيد .

 

گفت و گو ادامه دارد .

بخش دوم

منابع :

( 1 ) روایت مسعود نیلی از چگونگی پیدایش و رشد ابر چالش‌های اقتصاد ایران روزنامه دنیای اقتصاد شماره ۴۱۳۴ مورخ ۲۲ شهریور ۱۳۹۶

( 2 ) دکتر تیمور رحمانی مقاله معمای رشد و کمبود نقدینگی : روزنامه دنياي اقتصاد شماره 4503 منتشره در روز يک شنبه 2 دِي 1397

( 3 ) تار نماي سرپوش اقتصادي ، دوم مهر 1396 ، بحران ٤١ هزار ميليارد تومانی صندوق‌های ورشكسته

( 4 ) تارنماي تابناک ، 8 بهمن 1396 ، هر ایرانی چقدر بابت بدهی موسسات پرداخت کرد؟

( 5 ) تار نماي مشرق ، 14 مهر 1395 ، میزان یارانه پرداختی سالانه در کشور چقدر است؟

( 6 ) تارنماي دارايان ، سه شنبه 14 فرودين 1397، متن کامل قانون بودجه ۱۳۹۷ کل کشور

( 7 ) دانشنامه آزاد ويکي پديا

( 8 ) تارنماي خبر آنلاين ، 4 مرداد 97 ، کسری بودجه چگونه جبران خواهد شد

( 9 ) روزنامه دنياي اقتصاد ، سه شنبه 4 دي 97 شماره 4505 ، جهت يابي اقتصاد با بودجه 98

 

---

خلاصه از قبل

ریچاد نیفیو طراح تحریم های دولت اوباما گفته بود :

اگر اصلاح اقتصادی در ایران صورت بگیرد تحریم ها بی اثر یا کم اثر می‌شود ! 

معضلات زیست محیطی ، اصلاح ِ ساختار بانکی ، صندوق های بازنشستگی ، معضل کم آبی، .... و بودجه های سمی از ابر چالش های اقتصاد ایران است .

از  حقیر بپذیرید که تاکنون ( نگارش اين گفت و گو ) تبلیغ ِ تحریم موثرتر از خود تحریم ها بوده است !

دستیار ویژه سابق ِ رئیس‌جمهوری در امور اقتصادی معتقد است که اقتصاد ایران اسیر یک توهم در سطح سیاست‌گذار و جامعه شده است. توهمی که دولت خود را متصدی تمام امور اقتصادی می‌داند و جامعه ارائه منابع ارزان از سمت دولت را یک وظیفه بدیهی می‌داند؛ غافل از اینکه همین رویکرد سبب مخارج افراطی دولت و مصرف بی‌رویه جامعه شده است. مسعود نیلی رفع این تمرین اجتماعی غلط ۷۰ ساله را از ضروریات اقتصاد کشور می‌داند. 

آنچه عمیقاً به آن نیاز داریم تداوم عقلانیت اما با اراده قوی برای « تغییر ساختارهای موجود » اقتصاد کشور است. دستیابی به نتایج ارزشمند موجود نوید آن را می­ دهد که می­ توان از زمان باقیمانده حسن استفاده کرد و آینده بهتر را رقم زد و کاری کرد که سال ۱۴۰۰ آغازی مبارک بر قرنی جدید با خطاهای کمتر برای اقتصاد ایران باشد.

 همان طور که در بالا اشاره شد ، میزان تأثیر گذاری تحریم‌ها به میزان بیماری اقتصاد ایران بستگی دارد .

برای کاهش اثرات تحریم‌ها باید اصلاحات اقتصادی را دنبال کنیم .

اجرای این اصلاحات با بیم و امیدها همراه است .

 از برخی سیاست‌مداران تصمیم ساز و تصمیم‌گیر ِ پوپولیست که می‌خواهند به زور پل بسازند ! بايد ترسيد !

کسري بودجه و عدم توجه ِ سياستمداران به محدوديت منابع ، مهمترین چالش اقتصادی ایران است .

تلاش نافرجام روحاني براي پائين نگهداشتن قيمت ارز همچون دولت ِ " معجزه هزاره سوم " خطاي استراتژيک بود که نتايج يکساني داشت !

 به زور پائين نگهداشتن نرخ ارز ، جهت کنترل تورم ، يک سياست مختوم به شکست است .

واقعیت اقتصاد ایران از رشد‌های بالای نقدینگی فراتر از نیاز اقتصاد حکایت دارد و به همین دلیل نیز ایران جزو معدود کشورهایی است که برای مدت طولانی تورم‌های بالا را تداوم بخشیده است. با توجه به مبهم بودن آینده اقتصاد، دولت باید نسبت به نتایج سیاست‌هایی که اتخاذ می‌کند، بسیار دقت کند. در شرایطی که اعمال مجدد تحریم‌ها باعث شده است نرخ ارز افزایش قابل توجهی داشته باشد و این انتظار وجود دارد کاهش صادرات نفت به کاهش رشد اقتصادی و محدودیت بیشتر بر بودجه دولت منجر شود، اجرای یک سیاست پولی انبساطی تنها به آشفته‌تر شدن محیط کلان اقتصادی منجر می‌شود

 

قسمت دوم :

پرسش کننده :

مسعود نیلی ، "رفع این تمرین اجتماعی غلط ۷۰ ساله را از ضروریات اقتصاد کشور می‌داند. "

تيمور رحماني از 58 سال نرخ تورم حدود ۹۵/ ۱۴ درصد پرده بر مي دارد و مي گويد :

"بنابراین واقعیت اقتصاد ایران از رشد‌های بالای نقدینگی فراتر از نیاز اقتصاد حکایت دارد و به همین دلیل نیز ایران جزو معدود کشورهایی است که برای مدت طولانی تورم‌های بالا را تداوم بخشیده است."

رابطه بين کسري بودجه و تورم کمر شکن چيست؟

 

پاسخ دهنده :

بهتر از قبل از بررسي رابطه بين کسري بودجه و افزايش نقدينگي ، به :

الف - ويژگي هاي هزينه دولت ها

ب - عوامل افزايش نقدينگي ( صندوق هاي بازنشستگي ، موسسات مالي و اعتباري  غير مجاز و پرداخت يارانه نقدي و غير نقدي)

بپردازيم .

 

پرسش کننده :

ويژگي هاي هزينه دولت ها چيست ؟

 

پاسخ دهنده :

در ویکی‌پدیا، دانشنامه ي آزاد آمده است :

اقتصاد بخش عمومی شامل ۲ قسمت عمده است:

1. مالیه عمومی؛ که این بخش مربوط به درآمدهای دولت می‌باشد.
2.  هزینه‌های دولت؛ که این بخش به تحلیل هزینه‌های دولت از منظر اثباتی و دستوری می‌پردازد.

مخارج عمومی در اقتصاد بخش عمومی، شامل کلیه مخارج دولت در خصوص فعالیتها، در سطوح مختلف (مرکزی، ایالتی و محلی) می‌شود.

در مورد هزینه‌های بخش عمومی چند نکته قابل تأمل است:

اول داشتن توجیه اقتصادی است، این هزینه‌ها باید در راستای گسترش رفاه، کارایی و توانمندی شهروندان مصرف شده باشند.

دوم آنکه تلاش دولت‌ها در اجرای هزینه‌های مربوطه باید حفظ توازن بین کارایی و عدالت اجتماعی باشد.

سوم آنکه اولویت دادن به هزینه سرمایه‌گذاری و عمرانی نسبت به هزینه‌های جاری از اهمیت خاصی برخوردار است.

چهارم؛ چگونگی تأمین مالی هزینه‌ها، به ویژه تأمین کسری احتمالی آن، از حساسیت قابل توجهی برخوردار است. استقراض از بانک مرکزی برای تأمین کسری بودجه به‌طور جدی مشکل آفرین است.

 

پرسش کننده :

 درسايه حمايت از صندوق هاي بازنشستگي ، ميزان ِنقدينگي چگونه افزايش يافته است ؟

پاسخ دهنده ( 3 )  :

رقم كمك دولت به صندوق‌هاي بازنشستگي و بيمه‌هاي اجتماعي نيز هر سال بيشتر مي‌شود به طوري كه در بودجه سال 96 مبلغ ِ ٤١ هزار ميليارد تومان كمك با ١٠ درصد افزايش در بودجه ٩٦ پيش‌بيني شده بود .

واكاوي چگونگي تحميل ِ بار ٤١ هزار ميليارد توماني صندوق‌ها ، از ماجرايي حكايت دارد كه يك سر تقصيرها را به دولت و سر ديگر را به مجلس وصل مي‌كند.در چهار دهه گذشته بيش از ٢٨ قانون و اصلاحيه براي خدمات بازنشستگي در دولت و مجلس‌هاي مختلف تصويب شده كه سرجمع ٤٠٠ هزار ميليارد تومان بار مالي بر دوش صندوق‌ها گذاشته است، بدون آنكه براي اين قوانين، محلي جهت جبران بار تحميل شده پيش‌بيني شود.

 

پرسش کننده :

خط اعتباری دولت برای بازپرداخت بدهی موسسات مالی و اعتباری غیر مجاز چقدر بوده است ؟

 

پاسخ دهنده : ( 4 )

ورشکستگی موسسات مالی و اعتباری غیر مجاز از مشهد، با آغاز بحران موسسه میزان آغاز شد. این موسسه تسهیلات کلانی را به شرکت پدیده شاندیز پرداخت کرده بود، شرکتی که خود با فروش خارج از بورس سهام، بحرانی جدی را برای سهامدارانش رقم زد.

سایت خبرآنلاین در مطلبی به موضوع موسسات مالی و اعتباری پرداخته و نوشته است ۸۰ میلیون ایرانی هر یک،۱۴۳ هزار و ۷۵۰ تومان از بدهی موسسات مالی غیرمجاز را می‌پردازند.

در این مطلب به قلم زهرا علی‌اکبری آمده است: بر اساس اعلام رئیس جمهوری، دولت تاکنون ۱۱ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان خط اعتباری برای بازپرداخت بدهی موسسات مالی و اعتباری غیر مجاز هزینه کرده است؛ اما بررسی‌ها نشان می‌دهد این رقم هنوز تکافوی تمامی بدهی‌ها را نداده و این روند ادامه دار خواهد بود.

 

پرسش کننده :

میزان یارانه پرداختی سالانه در کشور چقدر است؟

 

پاسخ دهنده : ( 5 )

دولت سالانه بيش از 42 هزار ميليارد تومان صرف ِ پرداخت ِ يارانه نقدی و غیرنقدی مي کند .

 

پرسش کننده :

اين سه قلم کمي کمتر از 100 هزار ميليارد تومان مي شود ! اين رقم چند درصد بودجه عمومي دولت در قانون بودجه 1397 است ؟

 

پاسخ دهنده  ( 6 ) :

در تار نماي دارايان ، سه شنبه 14 فرودين 1397، متن کامل قانون بودجه ۱۳۹۷ کل کشور بودجه عمومي دولت کمي بيشتر از 443 هزار ميليارد تومان ذکر شده است .

که جمع سه قلم حاتم بخشي دولت ، بيش از 21 درصد بودجه عمومي دولت در سال 97 مي شود !

اين حجم بزرگ ِ نقدينگي ، تورم زا بوده دودش به چشم اقشار آسيب پذير مي رود .

 

پرسش کننده :

با مفهوم افزايش نقدينگي واثر تورمي آن آشنا شديم. تعريف کسر بودجه چيست ؟ راه هاي تأمين کسر بودجه چيست ؟

 

پاسخ دهنده (7 )  :

کسری بودجه (به انگلیسی: Deficit) هنگامی رخ می‌دهد که دولت (و یا هر نهاد دیگری) بیش از درآمد خود پول خرج کند. در برابر کسری بودجه، مازاد بودجه وجود دارد. به کسری بودجه انباشته شده طی چند سال بدهی دولت گفته می‌شود. تأمین کسری بودجه معمولاً از طریق استقراض داخلی یا خارجی انجام می‌شود.

عدم کنترل و ساماندهی صحیح هزینه‌ها و درامدهایی دولت منجر به ایجاد کسری بودجه می‌شود. برای محاسبه میزان کسری بودجه در اقتصاد ایران، اختلاف بین درآمدها و پرداخت‌های دولت اندازه‌گیری می‌شود. درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز، مالیات‌ها، فروش ارز، انحصارها و مالکیت دولت، فروش کالاها و خدمات، بهره دریافتی بابت وام‌های پرداختی دولت به خارج و غیره جزء درآمدهای دولت محسوب می‌شود.

راه‌های تأمین کسری بودجه

استقراض از نظام بانکی

تأمین کسری بودجه از طریق استقراض از نظام بانکی به معنای افزایش نقدینگی و به دنبال آن افزایش نرخ تورم خواهد بود. در ایران عمده‌ترین راه تأمین کسری بودجه، استقراض از نظام بانکی است.

انتشار اوراق بهادار

روی آوردن دولت به چاپ و انتشار اوراق بهادار (استقراض داخلی) به معنای افزایش تقاضای دولت برای اعتبارات است که اولین تأثیر آن در بازار پولی، افزایش نرخ بهره و به دنبال آن کاهش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است. اما کاهش سرمایه‌گذاری در کشور ما بیشتر به دلیل استقراض دولت از بانکها و کاهش قدرت استقراض بانک ها به بخش خصوصی جهت سرمایه‌گذاری می‌باشد. روند نرخ بهره در ایران بیشتر حالت دستوری است.

استقراض از خارج از کشور

تأمین کسری بودجه از طریق منابع خارجی می‌تواند منجر به کسری در حساب جاری شود.

 

پرسش کننده :

چرا دولت ها مجبور به انتشار پول بدون پشتوانه مي شوند ؟

 

پاسخ دهنده ( 8 ) :

در طول چند دهه گذشته وقتي که دولت‌ها نتوانند سقف معینی از فروش نفت به دست آورند، يا وصول مالیات با مشکل مواجه شود  و تحرک اقتصاد کمتر شود، دولت‌ها به ناچار به سمت و سوی چاپ پول رفته‌اند. راهکاری قدیمی که همه دولت‌ها به خوبی می‌دانستند تبعات منفی بسیاری برای اقتصاد به ارمغان خواهد آورد، اما به ناچار در روزهای بی‌پولی اقتصاد، چاپ پول را تجربه کرده‌اند.

از قدیم گفته‌اند که کمتر دولتی بر سر کار بوده که قدرت چاپ اسکناس را در اختیار داشته و از آن سوءاستفاده نکرده باشد. سوءاستفاده دولت از قدرت چاپ پول به عنوان ابزاری برای تامین مالی هزینه‌های خود، نتیجه‌ای جز تورم بالا و بی‌ثباتی اقتصاد نداشته است. 

 

پرسش کننده :

نقش استقلال بانک مرکزی به عنوان اداره کننده ساسيت پولي کشور چيست ؟

پاسخ دهنده ( 8 ) :

اصول دموکراتیک به عنوان یک کارگزار از حاکمیت، از بانک مرکزی می‌خواهد که در تعقیب اهداف تعیین‌شده‌اش پاسخ‌گو باشد، به مردم و نمایندگان آنها پاسخ‌گو بوده و سیاست‌های خود را به صورت شفاف ارائه دهد. بانک مرکزی نهادی ملی و مستقل است که اداره‌کننده سیاست‌های پولی یک کشور است، سیستم بانکی یا بازار پول را تنظیم می‌کند و خدمات مالی ارائه می‌دهد. اهداف آن تثبیت پول ملی، کاهش نرخ بیکاری و کنترل تورم است. بدین جهت استقلال بانک مرکزی در دل آن آمده است. به عبارتی، اگر بانکی که قرار است وظایف بانک مرکزی را انجام دهد که شامل تثبیت پول ملی یا همان کنترل تورم و کاهش بیکاری و اجراکننده سیاست‌های پولی است، استقلال لازم را نداشته باشد، از حوزه تعریف جامع یک بانک مرکزی خارج می‌شود.

به این مفهوم که اگر بانک مرکزی استقلال کافی را نداشته باشد، دیگر بانک مرکزی واقعی نیست و به نوعی قلک دولت خواهد بود. دولت تدبیر و امید بارها اعلام کرده بود که به بانک مرکزی به چشم قلک نگاه نخواهد کرد، اما این روزها زیاد شنیده می‌شود که دولت از این خط قرمز عبور کرده است. برخی کارشناسان می‌گویند بانک مرکزی طی سه، چهار سال اخیر اقدام به افزایش پایه پولی کرده است.

 

پرسش کننده :

آيا دولت روحاني هم پول بدون پشتوانه چاپ کرده است ؟ رقم كمك دولت به صندوق‌هاي بازنشستگي و بيمه‌هاي اجتماعي نيز هر سال بيشتر مي‌شود به طوري كه در بودجه سال 96 مبلغ ِ ٤١ هزار ميليارد تومان كمك با ١٠ درصد افزايش در بودجه ٩٦ پيش‌بيني شده بود

 

پاسخ دهنده ( 8 ) :

ظاهرا دولت در سال گذشته 20 درصد پول جدید منتشر کرده که یا به خواسته دولت بوده یا از سر اجبار برای جبران کسری ذخیره بانک‌ها و یا جمع و جور کردن مشکلات موسسات مالی و اعتباری. اما این‌ها همه ماجرا نیست. نگرانی بزرگ دیگری در راه است و آن، دور جدید تحریم‌های بین‌المللی است. تحریم‌هایی که بسیاری معتقدند سخت‌تر از گذشته خواهد بود.

 

پرسش کننده :

چرا بايد سياست مداران در اتخاذ سیاست‌ها دقت کنند ؟

پاسخ دهنده ( 8 ) :

 با توجه به مبهم بودن آینده اقتصاد، دولت باید نسبت به نتایج سیاست‌هایی که اتخاذ می‌کند، بسیار دقت کند. در شرایطی که اعمال مجدد تحریم‌ها باعث شده است نرخ ارز افزایش قابل توجهی داشته باشد و این انتظار وجود دارد کاهش صادرات نفت به کاهش رشد اقتصادی و محدودیت بیشتر بر بودجه دولت منجر شود، اجرای یک سیاست پولی انبساطی تنها به آشفته‌تر شدن محیط کلان اقتصادی منجر می‌شود.

 

پرسش کننده :

چه خطري توليد کشور را تهديد کنند ؟

پاسخ دهنده ( 8 ) :

محدود شدن صادرات نفت از کانال‌های مختلف بر اقتصاد ایران تاثیر می‌گذارد. از یک‌سو کاهش صادرات و تولید نفت باعث کاهش ارزش افزوده بخش نفت و کاهش رشد اقتصاد می‌شود که البته این کانال اثر مستقیمی بر رفاه خانوارها ندارد و از سوی دیگر، کاهش صادرات نفت باعث می‌شود درآمدهای دولت محدود شود. به این ترتیب، چه دولت هزینه‌های خود را کاهش دهد و چه درآمدهای مالیاتی بیشتری را اخذ کند، در هر دو صورت باعث انقباض سمت تقاضا در اقتصاد می‌شود و تولید مسیر نزول را طی خواهد کرد.

 

پرسش کننده :

با توجه به تجارب گذشته با اعمال تحریم‌هاي جديد ،چه خطري اقتصاد کشور را تهديد کنند ؟

پاسخ دهنده ( 8 ) :

با توجه به تجارب گذشته با اعمال تحریم‌ها به احتمال زیاد اقتصاد کشور درگیر یک رکود تورمی دیگر خواهد شد. در دوره رکود تورمی، سیاست‌های متعارف مدیریت تقاضا نمی‌تواند به طور همزمان باعث بهبود رشد اقتصادی و تورم شوند.

در این اوضاع و احوال دست درازی به منابع بانک مرکزی تنها به افزایش تورم منجر خواهد شد. در ادامه نیز تورم باعث کاهش کارایی مدیریت دولتی خواهد شد. دولت‌ها به طور معمول علاقه‌مند هستند در دوره‌های تورمی مداخلات بیشتر در اقتصاد داشته باشند. قیمت‌گذاری یا سهمیه‌بندی از نمونه‌های این مداخلات هستند که تنها به اختلال بیشتر در اقتصاد منتهی خواهد شد.

 

پرسش کننده :

راه‌حل مشکلات اقتصاد ایران چيست ؟

پاسخ دهنده  ( 8 ):

راه‌حل مشکلات اقتصاد ایران، اجرای اصلاحات اساسی در آن است. سرمایه‌گذاری نیازمند محیطی امن و سیستم مالی کارآمد است. دولت برای رفع کسری بودجه فعلی، چاره‌ای جز کاهش هزینه‌های خود و افزایش پایه مالیاتی ندارد. پرداخت یارانه به صورت فعلی همچنان بار سنگینی را به دولت تحمیل خواهد کرد. دولتمردان باید از تجربیات ناموفق قبل درس بگیرند. استفاده غیرعلمی از منابع بانک مرکزی، نتیجه‌ای جز افزایش تورم به دنبال نخواهد داشت. اقتصاد ایران برای رشد، نیاز به ثبات و امنیت دارد.

 

پرسش کننده :

آيا در تنظم بودجه بايد مراقبت در رشد نقدینگی باشيم ؟

آيا تبعات انتشار پول در این دوره بیشتر از گذشته خواهد بود ؟

 

پاسخ دهنده  ( 8 ) :
اکنون نرخ تورم در حال افزایش است و انتشار پول به افزایش بیشتر این تورم دامن خواهد زد. باید حواسمان باشد که تبعات انتشار پول در این دوره بیشتر از گذشته خواهد بود، چون میزان نقدینگی در مقایسه با گذشته افزایش یافته است. زمانی که پول منتشر می‌کنیم، به صورت تکاثری نقدینگی گسترش پیدا می‌کند و افزایش نقدینگی به معنای افزایش بی‌ثباتی در اقتصاد کلان است. نقدینگی بالا اقتصاد را از ثبات خارج خواهد کرد و در شرایط متلاطم و بی‌ثبات اقتصادی، اساسا نقدینگی به سمت بخش تولید نمی‌شود.

رشد نقدینگی باید متناسب با رشد اقتصاد باشد. نقدینگی سال‌هاست در کشور ما رشد کرده و این نقدینگی بالا حتما بانک مرکزی را مجبور می‌کند که پول بیشتری منتشر کند.

 

پرسش کننده :

نظر نهادهاي بين المللي در رابطه با احتمال بروز بيماري سخت و صعب العلاج رکود تورمي چيست ؟

گفت و گو ادامه دارد

 بخش اول

منابع :

( 1 ) روایت مسعود نیلی از چگونگی پیدایش و رشد ابر چالش‌های اقتصاد ایران روزنامه دنیای اقتصاد شماره ۴۱۳۴ مورخ ۲۲ شهریور ۱۳۹۶

( 2 ) دکتر تیمور رحمانی مقاله معمای رشد و کمبود نقدینگی: روزنامه دنياي اقتصاد شماره 4503 منتشره در روز يک شنبه 2 دِي 1397 

( 3 ) تارنماي سرپوش اقتصادي ، دوم مهر 1396 ،بحران ٤١ هزار ميليارد تومانی صندوق‌های ورشكسته

( 4 ) تار نماي تابناک ، 8 بهمن 1396 ، هر ایرانی چقدر بابت بدهی موسسات پرداخت کرد؟

( 5 ) تارنماي مشرق ، 14 مهر 1395 ، میزان یارانه پرداختی سالانه در کشور چقدر است؟

( 6 ) تارنماي دارايان ، سه شنبه 14 فرودين 1397، متن کامل قانون بودجه ۱۳۹۷ کل کشور

( 7 ) دانشنامه آزاد ويکي پديا

( 8 ) تارنماي خبر آنلاين ، 4 مرداد 97 ، کسری بودجه چگونه جبران خواهد شد؟

---

روزنامه دنياي اقتصاد شماره 4503 منتشره در روز يک شنبه 2 دِي  1397  به نقل از بهروز نعمتی سخنگوی هیات‌رئیسه مجلس شورای نوشت :

"طبق خبری که من از سازمان برنامه دارم این سازمان جمع‌بندی نهایی خود را درباره بودجه انجام داده و احتمالا این جمع‌بندی ۱۰ صبح امروز در جلسه سران قوا مطرح خواهد شد. وی افزود: احتمالا  ما روز سه‌شنبه در جلسه علنی مجلس در خدمت دوستان دولت برای تقدیم لایحه بودجه سال ٩٨ خواهیم بود. از سوی دیگر عضو هیات‌ رئیسه مجلس گفت: دولت هنوز لایحه بودجه سال ۹۸ را آماده نکرده و به احتمال بسیار سه‌شنبه به مجلس تقدیم می‌کند. احمد امیرآبادی فراهانی در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان، با اشاره به زمان ارائه لایحه بودجه سال ۹۸ از سوی دولت به مجلس گفت: براساس اعلام دولت به احتمال بسیار زیاد روز سه‌شنبه (۴ دی‌ماه) بودجه به مجلس تقدیم می‌شود."

با توجه به دل‌نگرانی تحلیل‌گران اقتصادی از بودجه ۱۳۹۸ گفت , گوی مجازی ذیل را دنبال می‌کنیم .

پرسش کننده :

تحریم های آمریکا پس از خروج از برجام چه اثری بر بودجه ۱۳۹۸ دارد؟

 

پاسخ دهنده :

ریچاد نیفیو طراح تحریم های دولت اوباما گفته بود :

اگر اصلاح اقتصادی در ایران صورت بگیرد تحریم ها بی اثر یا کم اثر می‌شود ! واقعیت اقتصاد ایران از رشد‌های بالای نقدینگی فراتر از نیاز اقتصاد حکایت دارد و به همین دلیل نیز ایران جزو معدود کشورهایی است که برای مدت طولانی تورم‌های بالا را تداوم بخشیده است

 

پرسش کننده :

پس شما باسر به زیر برف بردن ، قصد دارید منکر اثر تحریم ها بشوید !

 

پاسخ دهنده :

 خیر ، بحث این است که اگر اصلاح اقتصادی در ایران انجام شود و برای اصلاح ِابرچالش ها برنامه ریزی شود ، تحریم ها بی اثر یا کم اثر می‌شود !

 

پرسش کننده :

ابر چالش ها چیست ؟

 

پاسخ دهنده :

معضلات زیست محیطی ، اصلاح ِ ساختار بانکی ، صندوق های بازنشستگی ، معضل کم آبی، .... و بودجه های سمی از ابر چالش های اقتصاد ایران است .

 

پرسش کننده :

پس چرا تحریم های آمریکا درسال ِ جاری مشکل‌زا شد ؟ قیمت ارز ، طلا ، تورم جهش چشمگیر داشت ؟

 

پاسخ دهنده :

خروج آمریکا از برجام ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷ اعلام شد و قرار بود از  روزهای ۱۳ مرداد و ۱۳ آبان تحریم ها شروع شود .

چالش های مورد نظر حضرتعالی از ۱۸ اردیبهشت آغاز شد ! نه از ۱۳ مرداد یا بدتر از آن ۱۳ آبان  ( همه تبليغ کرده بودند که از ۱۳ آبان به بعد زندگی در ایران غیر ممکن شود و دلار به ... هزار تومان برسد .)

 

پرسش کننده :

مگر دلار به بیش از بیست هزار تومان نرسید ؟

 

پاسخ دهنده :

العربیه در ۸ مهر( ۳۰ سپتامبر )  ننوشت :

دلار آمريكا بار دیگر از مرز 18 هزار تومان گذشت .

 

پرسش کننده :

یعنی شما منکر می‌شوید که نرخ دلار به بیش از ۲۰ هزار تومان رسیده بود ؟

 

پاسخ دهنده :

 خیر ، من روی تاریخ ۸ مهر (یک ماه قبل  از ۱۳ آبان ) تأکید دارم !

در آن زمان همه تصور می‌کردند که از ۱۳آبان به بعد دلار تا مرز ... تومان پیش می‌رود ! آنچه عمیقاً به آن نیاز داریم تداوم عقلانیت اما با اراده قوی برای « تغییر ساختارهای موجود » اقتصاد کشور است

 

پرسش کننده :

چرا عدد دلار را که مردم اعلام کرده بودند را مشخص نمی‌کنید ؟

 

پاسخ دهنده :

زیرا مردم عادی در کوی و برزن و رسانه های مجازی و... به نقل از کارشناسان اعداد نوجومی متعدد و غیر کارشناسی را مطرح می‌کردند که ذکر این اعداد ِ متعدد هم صحیح نمی‌باشد .

 

پرسش کننده :

به هر حال تحریم های آمریکا باعث ِ افزایش قیمت ِ دلار و تورم و... شد !

پاسخ دهنده :

از  حقیر بپذیرید که تاکنون ( نگارش اين گفت و گو ) تبلیغ ِ تحریم موثر تر از خود تحریم ها بوده است !

 

پرسش کننده :

مگر عبور  قیمت دلار از  مرز ِ ۱۸ هزار تومان در سایه تبلیغ ِ تحریم یا خود تحریم تفاوتی دارد ؟ در هر دو صورت دود این آتش به چشم مردم ایران بویژه اقشار آسیب‌پذیر رفت !

 

پاسخ دهنده :

بررسی منشا‌‌ء دود بسیار بسیار مهمتر از جلوگیری از ورود ِ دود به چشم انسان است !

 

پرسش کننده :

مسلم است وقتی منبع ِ دود مشخص شود . مبارزه با دود ، صحيح تر از پیگیری روش های جلوگیری از ورود ِ دود به چشم می‌باشد !

 

پاسخ دهنده :

راز بیان ِ حقیر :

"اثر تبلیغ ِ تحریم بیشتر از اجرای تحریم ها می‌باشد ."

 در همن نتیجه‌گیری صحیح و منطقی حضرتعالی نهفته است . در آن سال­ها دولتمردان کشور به فکر کارهای بزرگ و پروژه های بزرگ بودند و به هشدارهای کارشناسان مبنی بر محدودیت منابع توجه نمی­ کردند

 

پرسش کننده :

این موضوع  تبليغ تحريم و تفاوت آن با اجراي تحريم را بیشتر توضیح دهید .

 

پاسخ دهنده :

توضیح ِ علمي و دقيق ِ بيماري  ِ اقتصادی از حوصله این بحث خارج است ؛ ولي حقیر بر اساس ِ بضاعت بسیار اندکم ، تلاش می‌کنم ،  با ساده سازی ، موضوع را توضیح دهم :

وقتی از ۱۸ اردیبهشت  قبل از شروع تحریم ها (  ۱۳ مرداد و ۱۳ آبان ) چالش‌هاي بزرگ ِ اقتصادی خود نمایی می‌کنند و تبلیغ می‌شود که از ۱۳ آبان به بعد در ایران نمی توان زندگی کرد و چنین و چنان می‌شود ، به معني آن است که  اثرات این چالش ها قبل از شروع تحریم ها موثر‌تر می‌باشد و نشان می‌دهد که اقتصاد ما از بیماری رنج می‌برد و به گفته ریچارد نیفیو ، اگر این بیماری علاج شود ،  تحریم‌های آمریکا و... بی اثر یا کم اثر می‌شود !

 

پرسش کننده :

بیماری اقتصاد ایران چیست ؟ راه درمان آن کدام است ؟

پاسخ دهنده ( 1 ) :

دستیار ویژه سابق ِ رئیس‌جمهوری در امور اقتصادی معتقد است که اقتصاد ایران اسیر یک توهم در سطح سیاست‌گذار و جامعه شده است. توهمی که دولت خود را متصدی تمام امور اقتصادی می‌داند و جامعه ارائه منابع ارزان از سمت دولت را یک وظیفه بدیهی می‌داند؛ غافل از اینکه همین رویکرد سبب مخارج افراطی دولت و مصرف بی‌رویه جامعه شده است. مسعود نیلی رفع این تمرین اجتماعی غلط ۷۰ ساله را از ضروریات اقتصاد کشور می‌داند. 

 این ابر چالش­ها، نتیجه و حاصل سیاست­هایی بوده ­اند که در طول زمان خودمان اتخاذ کرده­ ایم و کسی از بیرون نظام تصمیم­ گیری بر ما تحمیل نکرده است. در نتیجه گام نخست به منظور اعمال سیاست­های صحیح در جهت حل مسائل، پذیرفتن اشتباهات گذشته بوده و نیاز است در یک فضای مسالمت ­آمیز و به دور از خط کشی­ های سیاسی، این پرسش مورد واکاوی قرار گیرد که ما چگونه خودمان به دست خودمان این ابرچالش ­ها را به وجود آورده ­ایم. هیچ یک از این مشکلات بزرگ دفعتاً اتفاق نیفتاده ­اند و برعکس همگی بسیار آرام و به تدریج رشد کرده ­اند.

آنچه عمیقاً به آن نیاز داریم تداوم عقلانیت اما با اراده قوی برای « تغییر ساختارهای موجود » اقتصاد کشور است. دستیابی به نتایج ارزشمند موجود نوید آن را می­ دهد که می­ توان از زمان باقیمانده حسن استفاده کرد و آینده بهتر را رقم زد و کاری کرد که سال ۱۴۰۰ آغازی مبارک بر قرنی جدید با خطاهای کمتر برای اقتصاد ایران باشد.

 

پرسش کننده :

از اصل موضوع ، اولین پرسش :

تحریم های آمریکا پس از خروج از برجام چه اثری بر بودجه ۱۳۹۸ دارد ، دور نشویم ؟

 

پاسخ دهنده :

همان طور که در بالا اشاره شد ، میزان تأثیر گذاری تحریم‌ها به میزان بیماری اقتصاد ایران بستگی دارد .

برای کاهش اثرات تحریم‌ها باید اصلاحات اقتصادی را دنبال کنیم .

اجرای این اصلاحات با بیم و امید ها همراه است .

 

پرسش کننده :

چه امیدی پیش رو داریم ؟

 

پاسخ دهنده :

با توجه به تعامل اخیر سران سه قوه در رابطه با مقابله با تحریم‌های نا‌عادلانه و کاهش درآمد‌های ارزی و مشکوک الحصول بودن آن به نظر می‌آید که بهترین شرایط برای اصلاح نظام اقتصادی ایران فراهم شده است .

 

پرسش کننده :

از چه بیم داریم ؟

 

پاسخ دهنده :

از برخی سیاست‌مداران تصمیم ساز و تصمیم‌گیر ِ پوپولیست که می‌خواهند به زور پل بسازند ! بايد ترسيد !

 

پرسش کننده :

بیشتر توضیح دهید از چه بيم داريد ؟ من متوجه منظورتان نشدم !

 

پاسخ دهنده : ( 1 )

در ادامه تحولات اقتصادی دهه ۱۳۳۰، رشد اقتصادی و رشد سرمایه گذاری در دهه ۱۳۴۰ شتاب گرفت به گونه­ ای که این دهه را به عصر طلایی اقتصاد ایران تبدیل کرد. اما همزمان با این دستاوردها، در همین دوران بذر بزرگترین و مخرب ترین مشکل اقتصاد ایران یعنی کسری بودجه «مزمن» کاشته شد و پایه اساسی­ ترین بیماری اقتصاد ایران گذاشته شد. چرا که سیاست­ مداران دیگر خود را مقید به قید بودجه نمی­ دیدند و تصور می­ کردند که باید به هر قیمت کارهای بزرگی به انجام برسانند. نقل قولی از نیکیتا خروشچف وجود دارد که می­ گوید «سیاست مداران پل می­ سازند حتی اگر رودخانه ای وجود نداشته باشد».

 

در آن سال­ها دولتمردان کشور به فکر کارهای بزرگ و پروژه های بزرگ بودند و به هشدارهای کارشناسان مبنی بر محدودیت منابع توجه نمی­ کردند.

نکته جالب و مهم از نظر تبیین مبانی رفتاری سیاستمداران اینست که حتی در نیمه اول دهه ۱۳۵۰ نیز که سال­های اوج درآمدهای تاریخ اقتصاد ناشی از صادرات نفت است، باز هم بیماری کسری بودجه همچنان نمايان بوده است.

 

پرسش کننده :

تازه متوجه شدم !

کسري بودجه و عدم توجه ِ سياستمداران به محدوديت منابع ، مهمترین چالش اقتصادی ایران است  ، وقتی کسری بودجه در دوران ِ  اوج درآمد های نفتی مشکل‌زا می‌شود .

قطعأ در زمانی که درآمد های نفتی مشکوک الحصول است و افزایش قیمت دلار منجر به افزایش تورم شده است ، این بحران بیشتر خود را نمایان می‌کند .

 

پاسخ دهنده :

با اغماض می‌توانم با برخی نتیجه‌گیری شما موافق باشم ولی اجازاه دهيد با برخی نتیجه‌گیری شما (  افزایش قیمت دلار منجر به افزایش تورم شده است .  ) مخالفت کنم  .

 

پرسش کننده :

مگر تلاش دولت براي پايين نگهداشتن قيمت ارز ، منجر به کاهش تورم نشد ؟

 

پاسخ دهنده :

تلاش نافرجام روحاني براي پائين نگهداشتن قيمت ارز همچون دولت ِ " معجزه هزاره سوم " خطاي استراتژيک بود که نتايج يکساني داشت !

 به زور پائين نگهداشتن نرخ ارز ، جهت کنترل تورم ، يک سياست مختوم به شکست است .

براي درک ِ مفهوم ِ  تورم ، به جاي توجه به قيمت ارز بايد :

1.    رابطه بين رشد اقتصادي و رشد نقدينگي را درک کرد .
   
2.    ميزان ِ افزيش به نقدینگی بيش از  نیاز حقیقی رشد اقتصادي را بايد مشخص کرد .
   
3.    بايد به ميزان  ِ شکاف  بین نرخ رشد نقدینگی و نرخ تورم که ريشه اصلي تورم است توجه کرد .

پرسش کننده :

رابطه بين رشد اقتصادي و رشد نقدينگي چيست ؟

 

پاسخ دهنده : ( 2 )

یکی از مهم‌ترین دلالت‌های سیاست‌گذاری اقتصاد کلان رشد متوسط نقدینگی معادل نیاز اقتصاد است. در آن صورت، اگر فرض کنیم که متوسط رشد اقتصادی معادل ۴ درصد باشد، به‌طور متوسط نیاز به نقدینگی نیز ۴ درصد رشد می‌کند. اگر در اقتصاد دیگری به‌طور متوسط رشد اقتصادی معادل ۸ درصد باشد، آن‌گاه نیاز این اقتصاد به نقدینگی به‌طور متوسط ۸ درصد رشد می‌کند.

 

پرسش کننده :

اگر رشد نقدينگي يک کشور بيشتر از نيازِ رشد اقتصادي آن باشد؛ مثلأ براي رشد اقتصادي 4 درصد ، رشد ِ نقدينگي 6 درصد رشد داشته باشد چه مشکلي پيش مي آيد ؟

 

پاسخ دهنده :

اگر نقدینگی  براي رشد ِ اقتصادي ِ 4 درصد ،  به هر دليلي به‌طور متوسط سالانه ۶ درصد رشد کند، اثری بر سطح قیمت‌ها نداشته و تورم‌زا نخواهد بود.

براي فهم بهتر مي توان گفت :

اقتصاد يک کشور ، براي رشد اقتصادي 4%  ( مثال فوق )  حد اکثر 6 درصد  افزايش نقدينگي را مي توان تحمل کند !

اگر رشد نقدينگي آن کشور بيش از آن  6 درصد فرضي شود ، انتظارت  تورم در آن اقتصاد اجتناب ناپذير است !

 

پرسش کننده :

اگر رشد نقدينگي بيشتر از نيازِ رشد اقتصادي باشد ؛ مثلأ براي رشد اقتصادي 4 درصد ، نقدينگي 20 درصد رشد داشته باشد ، چه مشکلي پيش مي آيد ؟

 

پاسخ دهنده :

حال اگر سالانه به‌طور متوسط نقدینگی ۲۰ درصد رشد کند و حداکثر ِ تحمل ِ نقدینگی به‌طور متوسط سالانه ۶ درصد باشد  ، آن‌گاه انتظار داریم به‌طور متوسط سالانه ۱۴ درصد به قیمت‌ها افزوده شود یا نرخ تورم ۱۴ درصد باشد. به‌عبارت دیگر، چون عرضه نقدینگی ۲۰ درصد افزوده شده و تقاضای نقدینگی ۶ درصد افزوده شده است، افزوده شدن به نقدینگی مازاد بر نیاز حقیقی ، سبب فشار بر قیمت ِ کالاها و دارایی‌ها می‌شود و به این ترتیب سبب افزایش قیمت‌ها می‌شود.

 

پرسش کننده :

با توجه به مثال فوق اطلاعات آماري ِ اقتصاد ايران چه مي گويد ؟

 

پاسخ دهنده : ( 2 )

داده‌های اقتصاد ایران در یک دوره حدودا ۵۸ ساله حکایت از آن دارد که متوسط رشد نقدینگی حدود ۶۲/ ۲۴ درصد و نرخ تورم حدود ۹۵/ ۱۴ درصد بوده است. این به آن معنی است که بین نرخ رشد نقدینگی و نرخ تورم به‌طور متوسط حدود ۶۷/ ۹ درصد شکاف وجود دارد. در واقع، این به آن معنی است که به‌دلیل رشد اقتصادی و افزایش تمایل به نگهداری نقدینگی و همچنین استفاده از ثروت نفت در کنترل آثار تورمی رشد نقدینگی، به‌طور متوسط تا حدود ۶۷/ ۹ درصد رشد نقدینگی سبب تورم نمی‌شود و فراتر از آن به‌طور کامل و در نهایت در افزایش قیمت‌ها تخلیه می‌شود.

بنابراین واقعیت اقتصاد ایران از رشد‌های بالای نقدینگی فراتر از نیاز اقتصاد حکایت دارد و به همین دلیل نیز ایران جزو معدود کشورهایی است که برای مدت طولانی تورم‌های بالا را تداوم بخشیده است.

 

پرسش کننده :

مسعود نیلی :

"رفع این تمرین اجتماعی غلط ۷۰ ساله را از ضروریات اقتصاد کشور می‌داند. "

تيمور رحماني از 58 سال نرخ تورم حدود ۹۵/ ۱۴ درصد پرده بر مي دارد و مي گويد :

"بنابراین واقعیت اقتصاد ایران از رشد‌های بالای نقدینگی فراتر از نیاز اقتصاد حکایت دارد و به همین دلیل نیز ایران جزو معدود کشورهایی است که برای مدت طولانی تورم‌های بالا را تداوم بخشیده است."

رابطه بين کسري بودجه و تورم کمر شکن چيست؟

گفت و گو ادامه دارد .

منابع :

( 1 ) روایت مسعود نیلی از چگونگی پیدایش و رشد ابر چالش‌های اقتصاد ایران روزنامه دنیای اقتصاد شماره ۴۱۳۴ مورخ ۲۲ شهریور ۱۳۹۶

( 2 ) دکتر تیمور رحمانی مقاله معمای رشد و کمبود نقدینگی: روزنامه دنياي اقتصاد شماره 4503 منتشره در روز يک شنبه 2 دِي 1397

---