شاید مشکلات جامعه فرهنگیان کشور به بزرگی یک کشتی باشد اما نباید فراموش کرد که نعمت های پروردگار مهربان به وسعت یک اقیانوس و یا بیشتر از آن است که این روزها در فضای مه آلود فرهنگیان در هزار توی مشکلات معیشتی دست و پا می زنند .
در این موقع ، پند سرو قامتان عرصه علم و دانش را که بهترین لحظات عمر گران مایه خود را صرف تعلیم و تربیت دانش آموزان این کشور کرده اند را می بینی :
به شیرینی نیاموزی جهان آن را
با تلخی می آموزد روزی تو را
امروز باید از داشته های زندگی تان لذت ببرید که چرا که بعدها وقتی به گذشته نگاه کنی می فهمی که چه موهبت بزرگی برای تو بوده اند. چون همیشه امید هست . چون خدا هست . هر وقت احساس کردی دیگر نمی توانی به جلو گام برداری بدان قدرتی که تو را به این جا رسانده تا انتهای راه نیز خواهد برد .
خدای ما بزرگ است . فقط ما فرهنگیان فقر و تبعیض را نمی توانیم تحمل کنیم . این حق ماست که زندگی باعزت و آبرومندانه داشته باشیم . این قشر فهیم شایسته بهترین ها در جامعه هستند .
آنان مظهر پاکی و صداقت و در عین حال بامظلومیت تمام گرفتاری های زندگی را تحمل می کنند و صورتشان را با سیلی سرخ نگه داشته اند .
آیا نباید مسئولین و دست اندر کاران تعلیم و تربیت کشور به فکر آنها باشند ؟
یک روزبه روزگار گفتم :چرا در چرخ فلک تو، بعضی ها بالا و بعضی ها پایین هستند ؟ لبخندی زد و گفت : نگران نباش ، می چرخد ؟ همان گونه که چرخ زندگی ما باز نشستگان نمی چرخد.
آیا بعد از سی سال خدمت صادقانه ما مستحق زندگی مشقت بار باید باشیم ؟
درک لحظه های شیرین زندگی چه خوب و چه به ظاهر بد به نگرشی متفاوت و جست و جوگر نیاز دارد. افرادی که باران را حس می کنند کم هستند ، باقی افراد فقط خیس می شوند .
ما فرهنگیان جز آن کم ها هستیم که خداوند مهربان در این حقوق ناچیز ما خیر و برکت نهاده تا فقط دست نیاز به آستان خودش بر داریم نه بندگانش ، چون در روی زمین کسی به فکر ما نیست ؟
ما در کلاس درس شجاعت و جوانمردی رابه کودکان این مرز و بوم آموزش دادیم و مشکلات و ناراحتی کودکان را با دست مهربانی و نوازش برطرف کردیم . در کلاس همانند خورشید به همه روشنایی و دانایی بخشیدیم و سایه سنگین جهل و نادانی را ریشه کن و باران مهربانی و دانش را برهمه نثار کردیم ، حالا خود در جامعه سایه سنگین فقر و تبعیض حقوق و مزایا را با تمام وجودمان احساس می کنیم ؛ این شرط حق و انصاف نیست ؟
چون ما فرهنگیان مهربانی و گذشت را از درخت شکوفه دار یاد گرفتیم ، وقتی به آن لگد می زنی به جای تلافی بر سرت شکوفه های رنگارنگ می ریزد چون زندگی ما منظره دل انگیزی از گذشت و احترام است و پنجره قلب مان پر از صمیمیت و محبت است که به سوی دانایی گشوده می شود .
این کلمات از اعماق قلبم و فی البداهه سر چشمه می گیرد حالا که هزینه های زندگی بر درآمدها سبقت گرفته و چراغ راهنما به سوی فرهنگیان بازنشسته قرمز است پس درصدد رفع مشکلات معیشتی آنان باشید و در عمل نشان دهید این فرهیختگان را دوست دارید ...
دیگر زمان شعار نیست ؟
پذیرش میوه تلخ فقر و نابرابری حقوق و مزایا بسی ناگوار و قابل تحمل نیست ؟
ما دوست دار حقیقت هستیم و اشتباهات گذشته را با گذشت می بخشیم و با ندای حق گو خواسته های خودمان را مطالبه می کنیم ، چون ما هستیم و زندگی جریان دارد .
پس چرا ارزشی برای ما قائل نیستید ؟
همه قبول دارند زندگی همیشه بر وفق مراد نیست ، یک روز سد غمی اندوه کوه، و روز دیگر سد نشاط اندازه دشت . این افسانه زندگی است . در سایه کوه باید از دشت گذشت .
یادمان باشد با شکستن پای دیگران بهتر راه نخواهیم رفت ؛ پس بیایید موانع و مشکلات زندگی را از سر راه بندگان بازنشسته فرهنگی برداریم و راه را برای آنها هموار و روشن کنیم تا فرزندان فرهنگی از این شغل شریف و ارزشمند گریزان نباشند . با عشق و علاقه این رسالت را بپذیرند .
اگر فیش حقوقی آنها را مشاهده کنی متعجب می شوی این بندگان خدا چگونه گذران زندگی می کنند با این در آمد ناکافی ؟ حقوق و مزایای ما را با سایر ادارات مشابه مقایسه کنید تا بی عدالتی و اجحاف به این بندگان خدا را عینا مشاهده کنید.
ما دیگر از این وضعیت آشفته و مه آلود خسته شده ایم ، چون هر روز سفره ما تهی از مواد غذایی سالم و مغذی و کوچک تر شده ، آیا گوش شنوایی وجود دارد ؟
حقوق و مزایای ما حتی با همکاران شاغل هم اختلاف فاحشی دارد چون طرح نظام رتبه بندی معلمین برای ما نه تنها اجرا نشده بلکه در جست و جوی راهکار دیگری حتی نیستند !
پس چه موقع قفل های زندگی آنان گشوده می شود ؟ کلید آن به دست چه کسانی است ؟
بازنشستگان فرهنگی به راستی تمام ناملایمات زندگی روزمره خود را با یک جمله می توانیم تحمل کنیم .
خدایا !
می دانم که می بینی و به حق و انصاف قضاوت می کنی . پس بیاییم در نامه هایمان به خداوند کلمات را صادقانه بنویسیم ، چون او خوب می داند که چه وقت نماز با یک غلط املایی نیاز نوشته می شود .
به راستی چه کسی نمی داند که عزیزان فرهنگی از حداقل های زندگی محروم هستند و زیر خط فقر زندگی می کنند و به اصطلاح هشت مون گره نه است .
وعده دادن و عمل نکردن سبب عدم اعتماد افکار عمومی جامعه می شود .
وقتی پای صحبت بازنشستگان می نشینی اشک و لبخند باهم آمیخته شده ، سفره دل آنها به اندازه دریا گلایه و نا رضایتی است ؛ پس چرا شعار خدمت می دهید ؟
عزیزان بازنشسته کامنت بگذارند .نظر و عقاید خود را بیان کنند . من فقط حرف دل آنها و خودم را می نویسم و نسبت به همه این پیش کسوتان ادای احترام و از زحمات این بزرگواران سپاسگزاری می کنم ؛ چون فرار از هر مسئله ای فقط فاصله رسیدن به راه حل را زیاد می کند .
آسان ترین راه برای گریز از یک مساله حل کردن آن است .
مدیران ارشد کشور با برنامه ریزی و راهکارهای مناسب و منطقی درصدد رفع مشکلات این قشر باشند . یک بار برای همیشه ریشه گرفتاری های این قشر فرهیخته را مرتفع نمایند .
آن ها سال هاست انتظار نظام هماهنگ حقوق و مزایا را می کشند ؛ آیا وقت آن نیست که سازمان مدیریت وبرنامه ریزی کشور اقدام عاجلی کند تا این بندگان خدا راضی و کار مسئولین مورد قبول پروردگار و اعمال حسنه در کارنامه آنان ثبت گردد .
آخرین اخبار و تحلیل ها در حوزه آموزش و پرورش ایران و جهان در سایت سخن معلم
با گروه سخن معلم باشید .
https://telegram.me/sokhanmoallem
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
آقای دکتر محمد مالجو در مصاحبه ای طولانی ( این جا ) با روزنامه شرق مورخ 24 شهریور ، ادعا کرده بود که “ آموزش” در ایران، بعد از پایان جنگ ایران و عراق به تدریج کالایی شده است. وی در پاسخ به این سوال که بهلحاظ تاریخی کالاییسازی آموزش چگونه اتفاق افتاد ؛ با اشاره به اصل 30 قانون اساسی در خصوص رایگان بودن تحصیل تا پایان دوره متوسطه، می گوید : " در سالهای پس از جنگ به تدریج و در سالهای اخیر با سرعت بیشتری در حوزه آموزش عمومی شاهد تأسیس آنچه ابتدا به خطا مدارس غیرانتفاعی نامیده میشد، بودهایم.
" مالجو در کنار تاسیس مدارس غیر انتفاعی، اخذ وجه از دانش آموزان در مدارس دولتی را هم از نشانه های کالایی شدن آموزش می داند . بحث کالایی شدن یا کالایی سازی آموزش یکی از کلیدواژه های جریان های گوناگون چپ در نقد آموزش و پرورش غیردولتی است.
گویا آموزش اگر دولتی باشد ، کالا نیست ، اما اگر در بازار عرضه شود تبدیل به کالا می شود. به عنوان مثال اگر فرزند شما در یک مدرسه دولتی درس بخواند و دولت هزینه تحصیل فرزند شما را بپردازد ، آموزش کالا نیست ، اما اگر فرزند شما در یک مدرسه غیردولتی تحصیل کند و شما بابت تحصیل او پول پرداخت کنید، یا در مدرسه دولتی وجهی به عنوان مشارکت پرداخت کنید، آموزش تبدیل به کالا می شود.
در واقع انتقاد از کالایی شدن آموزش ، پوششی برای دفاع از آموزش و پرورش دولتی است.
جناب مالجو در باره کالایی سازی آموزش می گوید : " وقتی آموزش بهعنوان یک خدمت مشمول منطق کالایی میشود، مثل هر کالای دیگری واجد سه شرط خواهد شد؛ اولا، تولید میشود. ثانیا، برای فروش در بازار و ثالثا، برای فروش در بازار با انگیزه کسب سود تولید میشود."
آیا آموزش دولتی پروسه مجزایی را طی می کند؟
برای تولید خدمات آموزشی (دولتی یا غیردولتی ) به منابع اولیه ، امکانات و نیروی کار نیازداریم. کلاس درس ، معلم ، ناظم ، مدیر ، سرایدار، کتاب و جزوه ، آب ، برق ، تلفن ،میز و صندلی و سایر تجهیزات از عوامل تولید کالا (خدمات) آموزشی هستند. معلم به عنوان عنصر اصلی ، برای اینکه سرکلاس برود حقوق می گیرد. کلاس در مکانی ملکی یا اجاره ای تشکیل می شود که در هر دو حالت متضمن هزینه است. گچ و تخته سیاه و وایت بورد و میز و نیمکت و... کلاس و مدرسه بخشی از امکانات تولید است. تولید خدمات آموزشی چه در سیستم دولتی و چه در سیستم غیردولتی رایگان نیست و اصولا خدمات و کالای رایگان وجود ندارد. نقطه اختلاف آموزش دولتی و غیر دولتی است.
ارائه خدمات آموزشی توسط دولت ، نه دلیلی بر "رایگان" بودن آن است و نه ماهیت آموزش را از "کالا و خدمات" به چیز دیگری تبدیل می کند. چپ ها که کالایی شدن را به عنوان یک فحش سیاسی به کار می برند به این سوال پاسخ نمی دهند که اگر "خدمات آموزش دولتی" کالا نیست پس چیست؟ و اگر رایگان است هزینه تولید آن از کجا تامین می شود؟
تهیه و توزیع کالاها و خدمات توسط دولت و عرضه انحصاری آن فقط نشانه دولتی بودن عرضه این خدمات است نه رایگان بودن آن .آموزش در مدارس دولتی، رایگان به مفهوم اقتصادی آن نیست. ارائه خدمات آموزشی توسط دولت هم تولید می شود و هم به فروش می رسد.
در خصوص فاکتور سوم یعنی سودآوری ، هرچند دولت ها ظاهرا دنبال سود از فروش خدمات دولتی آموزشی نیستند ، اما سیستم دولتی هزینه خدمات آموزشی را بین 30 تا 50 درصد گرانتر از بازار آزاد و رقابتی کرده است و این هزینه نهایتا از جیب خریدار خارج می شود.
در استدلال مخالفان مدارس غیردولتی، فرض بر این است که مدارس دولتی، آموزش رایگان ارائه می دهند و چون دولت به ظاهر پولی بابت این خدمات نمی گیرد، پس آموزش، کالا نیست.
به عبارت دیگر ، فرض مخالفان آموزش غیردولتی بر این است که گویا در مدارس دولتی، اولیای دانش آموزان بابت بهره مندی از خدمات آموزشی پولی پرداخت نمی کنند. این فرض به کلی غلط است، زیرا خدمات آموزشی، هزینه تولید دارد. دولت از کجا این هزینه ها را تامین می کند؟ هزینه خدمات آموزشی به اصطلاح رایگان معمولا از محل اخذ مالیات از عموم شهروندان یعنی از جیب مردم، تامین می شود. دولت از محل درآمدهای مالیاتی ، حقوق عوامل انسانی مدرسه و هزینه آب و برق و تلفن و نگهداری ساختمان و خرید تجهیزات را پرداخت می کند. هرچه ارائه خدمات عمومی رایگان (آموزش ، بهداشت و حمل و نقل و مسکن ) در جامعه ای بیشتر باشد و به عبارتی جامعه سوسیالیستی تر باشد، شهروندان درصد بیشتری از درآمد خود را به عنوان مالیات می پردازند.
در نظام آموزش و پرورش دولتی ، دولت در مبادله خدمات آموزشی ، در نقش یک میانجی ظاهر می شود و به نیابت از شهروندان ، پولی را که از آنها به عنوان مالیات می گیرد صرف تولید و ارائه خدمات عمومی می کند. این خدمات رایگان نیستند چون دولت ، پول آن را قبلا به صورت مالیات از شهروندان گرفته است.
در برخی کشورها که سیستم مالیاتی جامعی وجود ندارد و دولت ها از طریق فروش منابع طبیعی مانند نفت و گاز درآمد کسب می کنند و هزینه های خدمات عمومی را می پردازند، صورت مساله باز هم تغییری نمی کند ، زیرا این منابع متعلق به عموم شهروندان و حتی نسل های آینده کشور است.
در این حالت، دولت هزینه خدمات عمومی را از سرمایه مشاع تمام اهالی یک سرزمین تامین می کند. در هرحالت، چه درآمدهای دولت متکی به اخذ مالیات باشد و چه متکی به فروش منابع طبیعی و چه ترکیبی از این دو ، هزینه خدمات عمومی پیشاپیش از جیب یا سرمایه شهروندان برداشت می شود و مساله تحصیل رایگان افسانه ای بیش نیست.
طرفداران اقتصاد دولتی به عمد منبع درآمد دولت در تامین رفاه اجتماعی را مسکوت می گذارند. در مدارس دولتی ایران، دولت برای هر دانش آموز به جز هزینه ساختمان و تجهیزات ،در سال بیش از 2 میلیون تومان هزینه می کند که بخش عمده آن صرف پرداخت حقوق کارکنان مدرسه می شود. اگر قبول کنیم که پول آموزش رایگان و رفاه اجتماعی از جیب و سرمایه شهروندان تامین می شود، قیمت تولید کالا و از جمله خدمات آموزشی در سیستم انحصاری دولتی ارزان تر تمام نمی شود و برای مصرف کننده با صرفه تر از خرید آن در بازار آزاد نیست. تولید کالا و خدمات در سیستم دولتی پُرهزینه تر از بخش خصوصی است. خدمات آموزشی در سیستم دولتی مانند هر کالایی تولید می شود ، مبادله می شود ، اما به دلیل انحصاری بودن عرضه ، قیمت آن گرانتر و کیفیت آن نازل تر است.
بر خلاف القائات جریان های چپ، در نظام های لیبرال، هزینه آموزش در دوره عمومی (مدارس پابلیک) توسط دولت و از محل مالیات ها تامین می شود و تحصیلات عمومی برای تمام کودکان اجباری است. مدارس عمومی مستقیما بابت تحصیل، پولی از اولیای دانش آموزان نمی گیرند ، اما تحصیل رایگان نیست و دولت هزینه تحصیل را از شهروندان به صورت مالیات بر مصرف و مالیات بر املاک و مستغلات می گیرد.
چرا دولت های آزاد هزینه تحصیلات عمومی را می پردازند؟
چون منافع حاصل از تعلیم و تربیت عمومی به قدری زیاد است که هزینه کردن برای آموزش عمومی و اجباری همه کودکان از پول همه افراد ملت را موجه می کند. آموزش فرزند "من" به سود "من" و به سود "شما" و به سود همه است. در مدارس ، کودکان ارزش های رایج و مشترک اجتماعی را می آموزند و آموزش و پرورش عمومی در خدمت ایجاد جامعه ای پایدار است. با این حال ، مجبور کردن همه کودکان به تحصیل در مدارس دولتی با ارزش های دمکراتیک سازگار نیست.
مطابق بند 3 ماده 26 اعلامیه جهانی حقوق بشر "پدر و مادر در انتخاب نوع آموزش و پرورش برای فرزندان خود برتری دارند." اگر دولتی کودکان یا بخشی از کودکان یک کشور را مجبور کند که برای تحصیل تا پایان دوره عمومی پول پرداخت کنند حقوق کودکان و حقوق جامعه را نقض کرده است. همچنان که اگر دولتی جلوی تاسیس مدارس غیردولتی را بگیرد حقوق شهروندی بخشی از افراد را زیرپا گذاشته است.
آقای مالجو دربخشی از مصاحبه با یادآوری زمانی که همه کودکان و نوجوانان در مدارس مشابهی تحصیل میکردند؛ می گوید : "با ظهور رقبای خصوصی برای مدارس دولتی، این گزینه در اختیار ناراضیان قرار گرفت که اگر خواهان آموزش بهتر هستند، از مدارس دولتی خارج شوند و با پرداخت شهریه به جاهای بهتری بروند.... انگار ساختمان دو اشکوبهای در حوزه آموزش عمومی تعبیه شده است که در یک اشکوب آن آموزش بیکیفیت عرضه میشود؛ اما افراد آزاد و مختار هستند اگر توانایی پرداخت شهریه دارند به اشکوب دوم بروند که کیفیت آموزش در آن بالاتر است."
در پاسخ ایشان باید گفت که سیستم آموزش دولتی ، تفاوت ها را از بین نمی برد بلکه مخفی می کند . حتی اگر همه مدارس غیردولتی را تعطیل کنیم ، امکان یکسان سازی خدمات آموزشی در مدارس دولتی وجود ندارد.
در شهرهای امروزی طبقات مختلف بر اساس سطح درآمد در محلات و مناطق مختلف سکونت دارند و کیفیت خدمات آموزشی دولتی در مناطق مختلف شهرها یکسان نیست. حتی در کشورهای سوسیالیستی هم کیفیت خدمات آموزشی در مدارس یکسان نیست و مثلا فرزندان اعضای حزب در مدارس بهتری درس می خوانند. اگر بپذیریم که سطح درآمد و زندگی مردم متفاوت است و مدارس مناطق مختلف شهر کیفیت متفاوتی دارند طبیعی است دولتی شدن آموزش منجر به عدالت نمی شود .
خانواده ای که مثلا در اسلامشهر حومه تهران زندگی می کند برای بهره مندی از آموزش بهتر برای فرزندانش نمی تواند به منطقه 2 یا 3 تهران نقل مکان کند، اما این خانواده ممکن است مایل باشد و بتواند، برای بهتر شدن کیفیت تحصیلی فرزند خود مبلغی صرف کند و مثلا فرزندش را در یک مدرسه غیر دولتی یا هیات امنایی ثبت نام کند.
آیا خانواده ای که تمام یا قسمتی از هزینه تحصیل فرزندش را می پردازد به دیگران ظلم می کند؟ خانواده ای که فرزند خود را در یک مدرسه غیردولتی و با هزینه شخصی ثبت نام می کند، از بخشی از حقوق مادی خود به نفع آموزش و پرورش دولتی صرف نظر می کند. این دسته از والدین هزینه تحصیل فرزند خود را دوبار می پردازند ، یک بار به صورت مالیات و یا سهم خود از منابع طبیعی و یک بار هم به طور مستقیم .
اگر عادلانه نگاه کنیم دولت باید معادل هزینه تحصیل در مدرسه دولتی به والدین دانش آموزی که در مدرسه غیر دولتی ثبت نام می کند یارانه بپردازد. خانواده کودکانی که در مدرسه غیردولتی درس می خوانند، حق کسی را ضایع نکرده اند . علاوه بر این اگر بپذیریم که فایده آموزش ، هم به فرد آموزش دیده و خانواده اش و هم به بقیه شهروندان برمی گردد ، در این صورت خانواده ای که پول بیشتری صرف تعلیم و تربیت فرزند خود می کند از طریق آموزش بهتر فرزند خود به دیگران منفعت می رساند.
به جای برانگیختن حس منفی نسبت به خانواده هایی که به آموزش فرزندان خود بهای بیشتری می دهند باید از آنها تشکر کرد.
نکته مهم این است که اصولا تاسیس مدرسه غیردولتی توسط بخش خصوصی و یا پرداخت بخشی از هزینه های آموزشی توسط خانواده ها با مصوبه انجمن اولیا و مربیان را نمی توان خصوصی سازی نامید.
وقتی می توانیم از خصوصی سازی حرف بزنیم که دولت مالکیت مدارس دولتی را به اشخاص و موسسات خصوصی واگذارکند و از ثبت نام بخشی از کودکان در مدرسه دولتی خودداری کند و به آنها حکم کند که به مدرسه غیردولتی بروند.
مالکیت مدارس دولتی تاکنون به اشخاص و موسسات واگذار نشده و خودداری آموزش و پرورش از ثبت نام کودکان در مدارس دولتی جرم است ؛ یعنی آموزش و پرورش نمی تواند از پذیرش کودک متقاضی تحصیل در مدرسه دولتی خودداری کند.
آقای مالجو تاسیس مدارس غیر دولتی را به سیاست های دولت پس از جنگ نسبت می دهد در حالی که سابقه امر به سال 1362 برمی گردد. برداشت های متفاوت دو جناح چپ و راست از اصل 30 قانون اساسی باعث شد که در آذر ماه سال 1362 آقای اکبر پرورش وزیر آموزش و پرورش نامه استفساریه ای به دفتر شورای نگهبان قانون اساسی ارسال کند.
اکبر پرورش در این نامه نوشت: « نظر به اينكه در اجراي طرح اصل سيام قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و به خصوص در تعيين مصاديق وسايل آموزش و پرورش رايگان .... نظرات متفاوتي در وزارت آموزش و پرورش و ساير سازمان ها بهوجود آمده است ، تقاضا ميشود، موضوع به شوراي محترم نگهبان قانون اساسي تسليم و عنداللّزوم با تعيين وقت نمايندگان اين وزارتخانه را براي ادای توضيح دعوت فرمايند تا اشكال موجود رفع گردد».
آیت الله لطف الله صافی دبیر وقت شورای نگهبان ، مردادماه سال 1363 در نامه ای به نخست وزیر که رونوشت آن را برای وزیر وقت آموزش و پرورش ارسال کرده بود نوشت: « اصل سي ام قانون اساسي و بعض اصول مشابه آن مسير سياست كلي نظام را تعيين مينمايد و مقصود اين است كه دولت امكاناتي را كه در اختيار دارد، در كل رشتههايي كه در قانون اساسي پيشنهاد شده، بهطور متعادل طبق قانون توزيع نمايد، بنابراين آموزش رايگان در حد امكان كلاً يابعضاً بايد فراهم شود و با عدم امكانات كلي دولت با رعايت اولويت ها مثل ترجيح مستضعفان و مستعدان بر ديگران اقدام مينمايد. لازم به تذكر است كه مستفاد از اصل سي ام قانون اساسي دولتي بودن آموزش و ممنوعيت تأسيس مدارس و دانشگاههاي ملي به موجب قوانين عادي نميباشد. »
آیت الله صافی در پاسخ شورای انقلاب فرهنگی در اردیبهشت 1365 با صراحت بیشتری نوشت : «باتوجه به اينكه از اصل سي ام قانون اساسي دولتي بودن آموزش و پرورش و ممنوعيت تأسيس مدارس و دانشگاه هاي ملي استفاده نميشود، چنانچه تأسيس مدارس و آموزشگاه هاي ملي در كشور آزاد اعلام شود، اضطرار دولت به دريافت شهريه مرتفع ميگردد، و چنانچه با تأسيس مدارس ملي رفع اضطرار نشود تفسير قانون اساسي قابل بررسي خواهد بود.»
قانون تاسیس مدارس غیر انتفاعی قبل از پایان جنگ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. بنابراین این تحلیل جناب مالجو حداقل در حوزه آموزش عمومی مبتنی بر پیش داوری ذهنی و نادرست است: "جنگ که به پایان رسید، همراه با زمزمه کوچکسازی دولت، که عمدتا مشمول خدمات اجتماعی دولت میشده است، به تدریج این گرایش پررنگتر شد که دولت در زمینه آموزش و بهداشت و درمان و سلامت و مسکن و سایر خدمات اجتماعی به عقبنشینی اقتصادی مبادرت کند.
دولت در سالهای پس از جنگ، هم در حوزه آموزش عمومی و مدرسهها و هم در حوزه آموزش عالی و دانشگاهها، در قیاس با وظیفهای که قانون اساسی برعهدهاش قرار داده است، به درجات گوناگون تا حدی به عقبنشینی اقتصادی دست زد"جناب مالجو خصوصی سازی در آموزش و پرورش را امری مسلم و قطعی فرض کرده است اما نه تعریفی از خصوصی سازی ارائه کرده و نه آماری از مدارس خصوصی شده به دست می دهد. تاسیس مدارس غیردولتی را نمی توان خصوصی سازی آموزش و پرورش نامید. با وجود گذشت 27 سال از تصویب قانون مدارس غیر انتفاعی ، بیش از 90 درصد دانش آموزان در مدارس دولتی تحصیل می کنند.
آموزش پرورش موظف است که همه دانش آموزان را در مدارس دولتی ثبت نام کند ، اما طبیعی است افرادی که مایلند با هزینه شخصی تحصیل کنند را نمی توان مجبور به ثبت نام در مدارس دولتی کرد. مفهوم خصوصی سازی این است که دولت امکانات آموزشی دولتی مثلا ساختمان و تجهیزات مدارس را به بخش غیردولتی بفروشد. چنین اتفاقی در آموزش و پرورش رخ نداده است.
آنچه که اتفاق افتاده اقداماتی در قالب برون سپاری، خرید خدمات آموزشی ، واگذاری یک ساله مدارس به قیمت تمام شده و تفویض پاره ای از اختیارات اداری و مالی مدارس دولتی به هیات امنا و انجمن اولیا و مربیان است.
دولت این اقدامات را در چارچوب کاهش تصدی گری می داند و نه در اقدامی دیگر ، دولت در مناطقی که با تراکم دانش آموز در مدارس دولتی مواجه است ، صندلی های خالی مدارس غیر انتفاعی را خریداری کرده و تعدادی دانش آموز با شهریه دولتی در مدارس غیردولتی مشغول تحصیل شده اند. طبق معمول این برنامه ها در عمل ناقص اجرا شده اند. مثلا در مدارس دولتی برخی مدیران به اجبار از دانش اموزان پول می گیرند .
برخی مدارس غیردولتی با استفاده از رانت دولتی تاسیس شده اند و....
این اشکالات مورد بحث این مقاله نیست . اگر منظور دوستان نواقص و کمبودها و سوء مدیریت و سوء اجرا است به جای تعمیم های نادرست ایدئولوژیک باید همین نواقص و ضعف ها را شناسایی و انتقاد کنند.
اصولا هیچ دولت مدرنی با ارائه خدمات آموزش عمومی از سوی دولت و از محل درآمدهای عمومی مخالفتی ندارد و مخصوصا دولت های غربی که نظام های لیبرالی دارند بر ارائه آموزش های عمومی تاکید می کنند. اما در عین حال حق خانواده ها برای تعیین نوع مدرسه و آموزش کودکان خود را به رسمیت می شناسند.
هزینه آموزش دولتی هم از جیب و سرمایه شهروندان تامین می شود.
آخرین اخبار و تحلیل ها در حوزه آموزش و پرورش ایران و جهان در سایت سخن معلم
با گروه سخن معلم باشید .
https://telegram.me/sokhanmoallem
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
گروه گزارش /

دومین کنفرانس توسعه و عدالت آموزشی با عنوان " همدلی و هم زبانی مردم سیاست گذاران ، برای کاهش فقر آموزشی کودکان " در روزهای 7 و 8 آذر ماه در تالار علامه امینی دانشگاه تهران از ساعت 8 صبح الی 18 برگزار می شود .
اولین کنفرانس با تلاشِ " انجمن حامیان فردا "،" دانشگاه صنعتی شریف " و " موسسه اخلاق شهروند" در روزهای سوم و چهارم آبان ماه سال قبل برگزار گردید .
همان گونه که در تصویر مشخص است شش گروه شامل « سیاست گذاران ، اقتصاددانان ،خبرگان آموزش و پرورش ، خبرگان علوم سیاسی ، جامعه شناسان و هنرمندان » به عنوان سخنران به ارائه دیدگاه های خود خواهند پرداخت .
آن چه که بیشتر مایه تاسف است آن است که به روال سابق ، خبری از حضور موثر درگیرترین لایه ها در آموزش و پرورش یعنی " معلمان " و " فعالان " آن ها نیست !
گویا قرار است همایشی با صرف امکانات و بودجه برگزار و با ارائه چند گزارش اتوکشیده و آکادمیک پایان یابد .
آیا نتایج کنفرانس سال قبل و تاثیر آن بر روند جاری آموزش و پرورش با توجه به موضوع مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است ؟
« گروه سخن معلم » بر این باور است که انجام چنین همایش هایی تا زمانی که بر حضور " معلمان به عنوان بازیگران اصلی آموزش " تاکید نشود فایده چندانی برای آموزش و پرورش و اصلاح روندها نخواهد داشت .
موضوعاتی از این دست و مسائل فراتر از آن باید در حوزه عمومی و از طریق رسانه ملی مطرح و با شرکت کارشناسان و خبرگان مستقل و مردمی به بحث و نتیجه گیری گذاشته شود .
این اولین گام برای فرآیند " مردمی کردن آموزش و پرورش " و " تغییر نگاه به موضوع آموزش به عنوان محور توسعه " پایدار خواهد بود .
پایان گزارش /
آخرین اخبار و تحلیل ها در حوزه آموزش و پرورش ایران و جهان در سایت سخن معلم
با گروه سخن معلم باشید .
گروه اخبار /به نظر می رسد تعریف واحدی از کارکرد روابط عمومی در وزارت آموزش و پرورش وجود ندارد . نگرش رئیس مرکز اطلاع رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش به مقوله روابط عمومی را می توانید در این جا بخوانید : ( 1 ) و ( 2 ) ( 3 )
این در حالی است که رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی ، حجت الاسلام و المسلمین محی الدین بهرام محمدیان ؛ تعریف دیگری از روابط عمومی و کارکرد آن دارد .
پرسش این است که معیار تشخیص در این کارکرد در حوزه ستادی چه کسی می تواند باشد در عین حال این که رئیس سازمان پژوهش و برنانه ریزی درسی تاکنون به هیچ یک از منتقدان خود در مقابل عملکرد خویش و طی سال های متمادی پاسخ گو نبوده است !

حجت الاسلام و المسلمین محی الدین بهرام محمدیان در دومین نشست هم اندیشی مدیران روابط عمومی حوزه ستادی وزارت آموزش و پرورش ، با اشاره به برخی از فعالیت ها در حوزه روابط عمومی سازمان از جمله برگزاری سلسله نشست های علمی « بزم اندیشه » و نیز اجرای طرح « سازمان و یک روز با درهای باز » اظهارکرد: تعریف ما از روابط عمومی با رویکرد« روابط عمومی ادراکی» است، زیرا تعریف روابط عمومی با رویکرد «روابط عمومی حسگر» موجب تنزل جایگاه آن می شود.
رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی با انتقاد از تشبیه روابط عمومی ها به چشم یا گوش سازمان تصریح کرد: کاربرد تعابیری از این دست در واقع تنزل دادن جایگاه آن و نادیده انگاشتن نقش آفرینی های آن در امر تصمیم سازی و تصمیم گیری های سازمانی است.
وی خاطرنشان کرد: بر این اساس، در سازمان پژوهش رویکرد روابط عمومی ادراکی را به روابط عمومی حسگر ترجیح داده ایم. لذا تعیین اهداف، اتخاذ راهبردها، برنامه ریزی، راهکارها و فعالیت های اجرایی را در این حوزه بر پایه همین رویکرد تنظیم و پیگیری می کنیم.
مرکز اطلاع رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش
آخرین اخبار و تحلیل ها در حوزه آموزش و پرورش ایران و جهان در سایت سخن معلم
با گروه سخن معلم باشید .
دولت باید تا 16 آذر ماه لایحه ی بودجه را تقدیم مجلس کند . دولت تدبیر و امید ، همچون دولت اصلاحات ، در عمل نشان داده که به این ضرب العجل پای بند بوده و این مهم تا تاریخ فوق قریب به یقین اتفاق خواهد افتاد .
سهم آموزش و پرورش در بودجه ، همیشه ناچیز بوده و از این بابت ، این وزارتخانه ، هیچ گاه حال و روز خوشی نداشته و اغلب مورد کم لطفی و بی مهری شدید قرار گرفته است ( مخصوصا در طول 7 ، 8 سال گذشته ) .
با این حال ، مطابق عادت مالوف ، تا تصویب لایحه در مجلس ، فعل و انفعال خاصی در رابطه با این سهم ناچیز آموزش و پرورش از بودجه عمومی دولت صورت نمی گیرد و نقطه ی شروع فعل و انفعالات ، معمولا حین تصویب بودجه یا بعد آن بوده است .
آنچه که مشخص و محرز است ، این است که مجلس شورای اسلامی ، نسبت به این سهم نمی تواند چکش کاری خاصی انجام دهد ، و همان بودجه پیشنهادی با اندک تغییراتی به تصویب می رسد .
تا ارائه لایحه بودجه و تصویب آن در مجلس ، زمان زیادی باقی نمانده است .
انتظار این است که در این مدت محدود ، همه ی گروه ها و تشکل های فرهنگی دست به دست هم داده و انرژی و توان خود را صرف موضوع افزایش بودجه آموزش و پرورش کنند و بر طبل اختلافات و انتقادات نکوبند.
مخصوصا از بزرگان ، فعالان و افراد تاثیر گذارِ تشکل های فرهنگی این انتظار دو برابر است ؛ چرا که اگر این عزیزان ، قبل از تصویب بودجه بر طبل اختلافات بکوبند ، بعد از تصویب آن ، سایر فرهنگیان باید آب در هاون آموزش و معیشت بکوبند .
سرنوشت میلیون ها دانش آموز و معلم به این بودجه گره خورده است .
شایسته است که اگر غم ِآموزش داریم و درد ِ معیشت ، و اگر برای کرامت معلم و دانش آموز ارزش قائلیم ، برای مدتی کوتاه هم که شده اختلافات را کنار بگذاریم و با یک دلی و یک رنگی و اتحاد و با رسانه ای کردن و پر رنگ کردن موضوع افزایش بودجه ، دین خود را نسبت به دانش آموزان و معلمان انجام دهیم.
اهمیت موضوع آن گاه بیشتر مشخص می شود که سیاست نامبارک صرف جویی وزارت آموزش و پرورش را به یاد آوریم . سیاستی که امسال به شکلی خاص ظهور و بروز پیدا کرد و چامعه ی معلمی و متعاقب آن جامعه ی دانش آموزی را با دردسرهای خاص خود روبه رو کرد .
البته سیاست صرفه جویی به شرط اینکه برای جلوگیری از ریخت و پاش های بیهوده و هدر رفت سرمایه باشد ، می تواند منشا آثار خیر باشد ، ولی وقتی هدف آن ، استثمار و بهره کشی از معلمان شود ، آموزش و فرهنگ را در مسیر نابودی پیش خواهد برد .
موضوع افزایش بودجه آموزش و پرورش ، اگر به شکل علمی و تجزیه تحلیلی و با ارائه ی آمار و ارقامِ مستند رسانه ای شود ، آثار مثبتی به همراه خواهد داشت .
به هر حال به هر روش معقول و منطقی باید دست یازید تا نتیجه ای حاصل شود . می توان در گروه های تلگرامی وابسته به فرهنگیان ، این موضوع را به عنوان یک مطالبه و در خواست عمومی مطرح و درباره آن صحبت کرد ( کاری که در بعضی از گروه ها در حال انجام است ).
می توان در همین سایت وزین ، درباره ی آن سخن ها گفت و نوشت ...
اگرچه سیاست های صدا سیما را در قبال معلمان پسندیده نمی دانیم ، ولی اگر بتوان با روش هایی ، موضوع افزایش بودجه آموزش و پرورش را به برنامه زنده ی " گفت و گوی ویژه " شبکه 2 سیما یا برنامه زنده ی " نگاه 1 " شبکه یک سیما انتقال داد و آن را با حضور کارشناسان سازمان مدیریت و برنامه ریزی و نمایندگان معلمان مورد بحث زنده قرار داد ، شاید کار در خور تحسینی صورت گرفته باشد .
این نکته مهم و کلیدی را اصلا نباید فراموش کرد که در تمامی این گفته ها و نوشته ها ، پیکان « انتقادات و نیز راه کارها » باید متوجه " سازمان مدیریت و برنامه ریزی " باشد.
آخرین اخبار و تحلیل ها در حوزه آموزش و پرورش ایران و جهان در سایت سخن معلم
با گروه سخن معلم باشید .
https://telegram.me/sokhanmoallem
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
قاسم جعفری عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی در خصوص مشکلات مدارس و پرداخت نشدن سرانه اظهار داشت: آموزش و پرورش از مشکلات زیربنایی رنج میبرد و برخی مدیران مدارس مانند یک بدهکار شخصی، خود را از دست طلبکارانشان که شرکتهای آب، برق، گاز و تلفن هستند، مخفی میکنند و این باعث میشود به فرHیند آموزش ضربه جدی بخورد.
وی با بیان اینکه در برخی مدارس، کمترین امکانات وجود ندارد، ادامه داد: در بازدید از مدارس حوزه انتخابی خود، دیدم که در یک کانکس 90 دانشآموز قد و نیمقد وجود دارند و درس خواندن در فضای این کانکس قابل تحمل نبود چرا که صدای دانشآموزان این کلاس در کلاس دیگری میپیچید و راندمان کار پایین میآمد.
جعفری افزود: مشکل جدیتر، کمبود نیرو در مناطق محروم از یک طرف و مشکلات زیرساختی از طرف دیگر است و حتی در خراسان شمالی دیدم تا کلاس نهم، کلاسها مختلط است.
عضو کمیسیون آموزش مجلس با بیان اینکه در خراسان شمالی گزارشی دارم مبنی بر اینکه 549 کلاس مختلط است، گفت: با وزیر آموزش و پرورش در این خصوص صحبت کردم که این موضوع را تأیید کرد.
وی با اشاره به اینکه ما در مجلس در فصل بودجه ردیفی تصویب کردیم تا از محل کشف سوخت قاچاق درصدی به آموزش و پرورش پرداخت شود، افزود: حداقل این مبلغ حدود 200 میلیارد تومان میشود که برای بحث گرمایش و پرداخت قبوض مدارس است که تصویب شد و نمیدانیم سازمان مدیریت و برنامهریزی چقدر از آن را پرداخت کرده است.
*باید نگاه دولت به آموزش و پرورش عوض شود
جعفری با اشاره به راهحل این مشکلات افزود: در روز استیضاح وزیر آموزش و پرورش، اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور از بنده پرسید« شما صحبت نمیکنید؟ »، گفتم «مشکل را به آمد و رفت یک نفر نمیدانم؛بلکه باید نگاه دولت عوض شود».
عضو کمیسیون آموزش مجلس یادآور شد: باید مانند مجلس هفتم که 5 میلیارد دلار برای نوسازی و مقاومسازی مدارس اختصاص داده شد، یک بار برای همیشه آموزش و پرورش را با چنین رقمی نجات دهیم.
* تعطیلی دانشآموزان در مدارس شبانهروزی به دلیل عدم پرداخت سرانه
جعفری با اشاره به مدارس شبانهروزی تصریح کرد: در حال حاضر دانشآموزان مدارس شبانهروزی سوء تغذیه میگیرند؛ به دلیل اینکه سرانه درست به آنها نمیرسد یا دانشآموزان را تعطیل میکنند به خاطر اینکه غذا ندارند به آنها بدهند؛ حتی موردی داشتیم به دانشآموز محرومی به خاطر اینکه پول خوابگاه نداده است، گفتهاند «وسایلت را جمع کن»، از این موارد خیلی داریم؛ به خاطر اینکه آموزش و پرورش از نظر بودجه در فشار است.
جعفری خاطرنشان کرد: دولت باید یک نگاه جدی داشته باشد و ما نیز در مجلس به ویژه در فصل بودجه باید از این نگاههای قطرهچکانی به آموزش و پرورش دست برداریم؛ 110 هزار واحد آموزشی و یک میلیون پرسنل است و بودجهای نیز برای نگهداری این ساختمانها نداریم.
عضو کمیسیون آموزش مجلس افزود: به نظرم باید یک کار جدی شود، در مجلس آمادگی داریم و اگر دولت با نگاه منبسطی آموزش و پرورش را ببیند، ما نیز پای کار هستیم.
انتهای پیام/
فارس
آخرین اخبار و تحلیل ها در حوزه آموزش و پرورش ایران و جهان در سایت سخن معلم
با گروه سخن معلم باشید .
گروه گزارش /
وزیر آموزش و پرورش در گفت و گویی که اخیرا با رسانه ملی انجام داد به حکایت تکراری « دریافت وجه توسط مدیران مدارس » اشاره کرد .
ایشان به اختصاص 2 میلیون تومان برای هر دانش آموز اشاره نمود .
این مبلغ شامل کل هزینه های تمام شده برای هر دانش آموز در سیستم مدارس دولتی و پرداخت آن از سوی دولت است .
این که از این مبلغ چه مقدار آن به سرانه مدارس اختصاص می یابد خود بحث دیگری است که باید توسط مسئولان پاسخ داده شود .
اما پرسشی که همواره ذهن فرهنگیان و معلمان را به خود مشغول کرده است چگونگی طرح مساله و بیان آن توسط مسئولان وزارت آموزش و پرورش است که مورد اعتراض اکثریت آنان نیز واقع گردیده است .
یادداشت زیر توسط آقای ابوالفضل امکانی از خراسان رضوی – مشهد مقدس برای گروه سخن معلم گردیده است .

" نوشتن تابش تکلم ، و تکلم تابش تفکر است"
" قرآن با شکوه ترین انشای هستی است "
« بنويسيد زيرا جز با نوشتن چيزي را به خاطر نخواهید سپرد » امام صادق ( ع )
مقدمه :
نوشتن فرصتي براي انديشيدن ، تجسم نمودن و به خاطر آوردن است . ديدگاه مشترك درباره ي نوشتن بدين قرار مي باشد كه نوشتن برقراري ارتباط و انتقال اطلاعات و عقايد از طريق نظامي از نشانه هاي مكتوب است . در واقع نوشتن يك آفرينش و خلاقيت تام است كه در يك طرف آن خلق افكار و انديشه ها و در طرف ديگر نظم بخشي اين انديشه ها در قالب هاي زباني مورد نظر قرار دارد .
کودکان دبستان مطلبی را می توانند بنویسند که قبلا در باره ی آن بتوانند سخن بگویند، و هنگامی می توانند در باره ی موضوعی سخن بگویند که راجع به آن، تجارب و اطلاعاتی داشته باشند.
برای این که نوآموز چیزی بنویسد، مهارت در نوشتن کلمات و جمله ها را هم باید فرا گرفته باشد. پس انشاء نویسی را هنگامی می توان انتظار داشت که شخص پایه های آن را آموخته باشد.
در روزگار ما که عبارت " آموختن برای زیستن" به یک شعار جهانی تبدیل شده است و شهروندان از حقوق برابر برخوردارند و می توانند عقاید و نظرات خود را به صورت مکتوب ابراز کنند، نوشتن از ضروریات زندگی می باشد ؛ از سوی دیگر تعداد دانش آموزانی که در نوشتن احساس ناتوانی می کنند روز به روز در حال افزایش هستند ( آمار جهانی اختلال یادگیری بین 4 تا 12 درصد است ولی طبق گزارشات مراکز مشاوره و کارشناسی های مشاوره مناطق در کشور ما گاهی فراتر از عدد جهانی است).
لذا ضروری است جهت جلوگیری از ضعف نوشتاری که خود پایه ای برای انشاء نویسی ،مکاتبات بعدی، مقاله نویسی و نویسندگی است ، دانش آموزان مهارت های پایه را هم در خانواده و هم در سیستم آموزشی یاد بگیرند تا بتوانند در ایفای نقش خود ، بیان عقاید و نظرات خود توانمند باشند و برای جامعه و کشور خود سودمند ومفید باشند.
متاسفانه اغلب تحصیل کرده ها ، علی رغم سال های طولانی تحصیل در دبستان تا دانشگاه با وجود خواندن درس های ادبیات ، نه تنها در نوشتن بلکه در سخن گفتن نیز ناتوان هستند . این ضعف که تقریبا جنبه فراگیر دارد و در بسیاری از فارغ التحصیلان مراکز آموزشی و سطوح مختلف دیده می شود، بی گمان از نحوه ی آموزش درس انشاء و ادبیات فارسی و به طور کلی سیستم های آموزشی و نحوه ی مدیریت کلاسی ما به ویژه در دبستان و مقاطع دیگرسرچشمه می گیرد و به زعم بنده ( بابلی) با شیوع اینترنت و عدم استفاده ی درست از شبکه های اجتماعی که منجر به کم حوصلگی نسل نوجوان و جوان ما شده است و همچنین عدم یا کاهش مطالعه غیر درسی نسل حاضر و مزید بر علت عدم آگاهی والدین در این زمینه ها و کاهش گفت مان های خانوادگی، در چند سال یا دهه ی آینده این ضعف در نویسندگی و خلاقیت در کشور مشهود تر خواهد بود.
به علاوه عدم انجام کارهای پژوهشی ملی در حوزه انشاء ، نویسندگی و اوضاع و احوال مقالات دانشگاهی به عنوان منابع مطمئن جهت رصد و رسیدگی به مشکلات این حوزه مهم را نیز باید در نظر گرفت و در صورت انجام چنین پژوهش هایی ، عدم توجه به نتایج پژوهشی و سلیقه ای عمل کردن مسئولان کشوری ،گاهی اوقات هم نتایج بعضی از پژوهش ها که واقعیات کشور ما را نشان می دهد به دلیل این که خوشایند مدیران بالادست نیست به دلایل مختلف محرمانه یا نامعتبر تلقی می شوند و در کتابخانه ها خاک می خورند در صورتی که در دنیا و به خصوص کشور آمریکا از نتایج چنین پژوهش هایی استقبال می نمایند و مردم آمریکا نتایج ناگوار حاصل از مطالعات تطبیقی و مقایسه های بین المللی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان خود را دیگر محرمانه تلقی نمی کنند، هم اکنون این اخبار در صفحه ی اول روزنامه ها چاپ می شود واز بخش های مهم سخنرانی های سیاست مداران است.
در اقتصاد رو به رشد جهانی ، شهروندان شواهدی را که حاکی از نقش چشم گیر آموزش نیروی کار در آینده ی آمریکاست، به خوبی مشاهده می کنند و مصمم می شوند که در این زمینه به رقابت بپردازند (سرکارآرانی و مقدم، شکاف آموزشی،1390).
لذا نتایج پژوهش ها ، باید هدف های واقعی ، روشن و دقیق که پایه ای برای بهبود آموزش و پیشرفت یادگیری و توسعه ی ملی باشد را پیش پای مسئولان و سیاست گذاران قرار دهد؛ چرا که بدون وجود هدف های روشن پیشرفتی به دست نمی آید، و نمی دانیم در کدام مسیر باید حرکت کنیم.
انشاء چیست؟
معنی لغوی انشاء: کلمه ای عربی است و معادل فارسی آن دبیری است، انشاء به معنی آفرینش ، ایجاد و خلق کردن است.
در لغت نامه ی دهخدا: " انشاء" یعنی: " آفرینش، ایجاد، سخن پردازی، نویسندگی ، شاعری، نوشته ی فصیح و با سجع و قافیه، هر نوع نوشته ای که مراد از آن نمایاندن قدرت نویسندگی و تعیین ارزش نوشته باشد.
برونر(1971): انشاء را فرزند اندیشه و فعالیت ذهنی پیچیده معنی کرده است.
تعریف انشاء از نگاه متخصصان: " انشاء عبارتست از حرکت و انتظامی که به افکار داده می شود ، هر گاه افکار، تنگ و فشرده به یکدیگر تنظیم شوند سبک بیان محکم ، گرم و با جزابت می شود؛ برعکس اگر این افکار به کندی ار پی هم در آید و فقط به زور ، الفاظ به هم ملحق شود، هر قدر ظریف و زیبا هم باشد، بلاخره بیان آن مبهم و سخت و افتان وخیزان خواهد بود.
خلاصه: انشاء به معنی ایجاد کردن، پرورش دادن،ابداع و خلق کردن است و آنچه را که امروزه فن انشاء گفته می شود از نخستین معنای آن (ایجاد) گرفته شده است. انشاء به معنی نظم دادن به فکر به معنی ایجاد کلام و سخن و نگارش آن است.
معادل فارسی انشاء دبیری است که به معنی منشی گری و کتابت می باشد.در اصطلاح ادبیات انشاء عبارت از نگارش جملات و عباراتی است که افکار نویسنده را به صورتی روشن و زیبا بیان کند که خواننده آنها را به سهولت بفهمد و برایش خوشایند و مطلوب باشد.
اهداف آموزش انشاء
یکی از اهداف اساسی درس انشاء در مدارس ، تقویت قوه ی استدلال ، تفکر و دقت دانش آموزان و تحریک آن ها به درست دیدن ، درست شنیدن و سپس دیده و شنیده خود را به طرز ساده و روشن بیان کردن و نوشتن است که این کار از جمله سازی ساده شروع و تا نوشتن مقاله در یک موضوع و کسب مهارت در نوشتن پیش می رود. بنابراین هدف اساسی از آموزش انشاء کمک به شکوفایی استعداد های نهفته و پرورش آن ها و بلاخره خلق آثار ادبی است.
به طور خلاصه اهداف آموزش انشاء عبارتند از :
1- آشنایی با قواعد درست نویسی ، رسم الخط، املاء و ویرایش
2-ایجاد نگرش مثبت در کاربرد انواع نوشته ها
3-شکوفایی استعدادهای نهفته
4-بازگویی اندیشه ها واحساسات
5-تقویت قوه ی توصیف، استدلال ، تفکر منطقی، دقت و تخیل
6-تشخیص نوشته های درست از نادرست،
7-تقویت مهارت های چهارگانه ی زبان ( گوش دادن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن)
8-ایجاد حس اعتماد به نفس.
عوامل و عناصر تشکیل دهنده ی انشاء
انشاء از مواردی تشکیل می یابد که به عنوان عناصر تشکیل دهنده ی آن محسوب می گردد. این عناصر عبارتند از :
1-کلمه ها و ترکیب ها
2-مطالعه ی فراوان
3-تفکر و استدلال
4-توجه کافی
5-استفاده از حافظه
6-داشتن صبر و حوصله
7-تمرین
8-نوآوری و خلاقیت.(عطاری کرمانی، 1371).
انواع انشاء
1) توصیفی یا وصفی : سادهترین نوع انشاء است ؛ دانشآموز چیزهایی را که در اطراف خود میبیند یا میشنود یا احساس میکند وصف و تعریف مینماید.
2) انشاء تحقیقی ( گزارشنویسی): برخی گزارشنویسی را نوعی انشای نقلی به حساب میآورند.
وقتی دانشآموزان به گردش علمی میروند معلم میتواند از آنها بخواهد که گزارش از آن روز تهیه کند. غالباً برای تهیه گزارش نیاز به تحقیق،سؤال و جست و جو می باشد.یعنی هر انشایی که نیاز به تحقیق و تفحص داشته باشد.
3) انشای نقلی: برای بیان سرگذشت خود یا دیگران به کار می رود یا معلم می تواند برای آموزش انشای نقلی تمرینات زیر را انجام دهد ؛ داستانگویی،نوشتن خلاصه متن خوانده شده نوشتن خلاصه کارهایی که در زمان معینی انجام شد مثلاً روز جمعه چه کار کرده.
4) برگرداندن شعر به زبان ساده و نثر امروز: معلم میتواند شعرهای مناسبی را از کتاب فارسی یا خارج از کتاب به دانشآموزان داده و بخواهد که اشعار را به نثر ساده امروز بنویسند ؛ شاگردان باید توجه کنند در این نوع نوشته از حاشیه رفتن خودداری کنند و تنها مفهوم را به زبان ساده و گویا و کوتاه بنویسند.
5) انشای تخیلی: محصول ذهن و ساخته و پرداخته افکار دانشآموز است و غالباً اساس خارجی ندارد این نوع انشاء فرصتی است برای شناخت افکار دانشآموز و گرایشات درونی او که در چه دنیایی و آرزوهای درست و غلط او چگونه است.معلم میتواند شروع داستانی را بگوید و دانشآموزان آن را تمام کنند یا از شاگردان بخواهیم قلم،کاغذ،دفتر یا تخته سیاه و سرگذشت اشیاء را بیان کند.
6) خلاصهنویسی: موجب پرورش قدرت نویسندگی و گسترش از کودکان می شود و آنها را آماده میکند که در موقع لزوم بخوانند اصل مقصود یک درسی یا یک مقاله را استخراج نمایند.
7) نامهنگاری: نامه بیان کتبی موضوعی است برای مخاطبی که حضور ندارد . نامهای را که ما مینویسیم معرف شخصیت فرهنگ،ادب و ذوق و سلیقه ماست و باید همان اثر را در مخاطب بگذارد که شخصیت خود ما میگذارد.
روش های آموزش انشاء
روش های آموزشی نوشتار و انشاء را می توان به پنج شیوه تقسیم بندی کرد که عبارتند از:
1- روش الگوها: در این روش فرض بر این است که کودکان قبل از این که از قدرت تفکر تثبیت شده ای برخوردار باشند می توانند تقلید از یک نوشتار را یاد بگیرند. در این روش از شیوه دیکته مستقیم یا روش های گوناگون استفاده می شود که با وا داشتن کودکان به تفسیر جمله ها همراه است.
2- روش مرحله ای: این روش دانش آموزان را از سه فرآیند نوشتاری مفروض آگاه می کند: مرحله ی پیش از نگارش، مرحله نوشتاری، مرحله ی بازنگری و اصلاح.
3- روش تلفیق جمله ها: این روش تلفیقی است از برخی جنبه های روش الگوها که در آن کودکان می توانند مهارت ها را از طریق تقلید یاد بگیرند. در این روش جمله وجود مستقلی است که در کانون توجه قرار دارد. طرفداران این روش عقیده دارند که دادن تکالیف انشاء در حکم این است که از دانش آموزان بخواهیم که یک باره با تمام مسائل پیچیده نوشتاری درگیر شوند.
4- روش رابطه ها: این روش بر رابطه هایی تاکید دارد که میان نویسندگان و شنوندگان آن ها و نیز نویسندگان و موضوع هایشان وجود دارد. کودکان غالبا برای شنونده ای بسیار نزدیک و در باره ی موضوعی بسیار خصوصی می نویسند و این نوشتار خود محوری طبیعی آن ها را منعکس می کند.
5- نظریه ی جهانی: این نظریه بیان می کند که کودک برای این که با کارآیی بنویسد باید دارای نظریه ای در مورد جهان باشد.
مسائل و مشکلات درس انشاء
یکی از علل اساسی ضعف انشاء در مقاطع مختلف تحصیلی این است که این درس مانند ریاضی ، علوم و دیگر دروس چارچوب خاصی ندارد و نوآموزان خود به خود نمی دانند که چگونه می توانند یک انشاء خوب بنویسند.
معلمان نیز اصول ، قواعد و روش صحیح و روشنی برای این درس نشناخته و درصدد کشف آن ها نیز برنیامده اند و دیگر این که به عنوان یک برنامه درسی مغفول ( بحث برنامه درسی رسمی، پنهان و پوچ )به آن نگریسته می شود.
برخی از کاستی ها و نارسایی ها ی آموزشی انشاء عبارتند از:
1- کمبود دبیران متخصص
2- تعداد زیاد دانش آموزان در یک کلاس
3- عدم کفایت ساعات درس انشاء
4- پیروی از شیوه های کهنه در آموزش انشاء
5- نبود یا کمبود وسایل و تجهیزات کتابخانه ای
6- ضعف فرهنگ کتابخوانی در مدارس و خانواده ها.
راهکارهای تقویت انشا نویسی
انشا درسی است که در صورت اعتنا و اعتلا ، انقلابی در آموزش و پرورش کشور ایجاد می کند و فرهنگ جامعه را به شکل جهشی ، ارتقای درجه می دهد .
استفاده از پنج حس برای نوشتن انشا لازم است و باید این پنج حس در دانش آموز تقویت شود . کار انشاء این است که به شاگرد بگوید خوب ببین ، خوب بشنو ، خوب لمس کن ، خوب بچش و خوب استشمام کن .
با انشا می توانیم درد ها و خواسته های جوانان را کشف کنیم و با دادن موضو عات در مان گر آن ها را درمان کنیم .
کار انشاء پرورش فکر وانسان های متفکر است . انشا مادر دروس است . اگر مادر ضعیف باشد ، بچه های ضعیف و ناقصی تحویل می دهد . پرورش انسان های محقق و پژو هشگر به عهد ه ی درس انشاست .
انشاء به معنی ایجاد کردن،پرورش دادن،ابداع و خلق کردن ،نظم دادن به فکر و نیز ایجاد کلام و نگارش آن در قالب عبارات زیباست. جمله نویسی و یا موضوع انشاء در کلاس درس ، باید طوری باشد که خاطره ای در ذهن دانش آموز تداعی کند یا چیزی را ببیند و بشناسد تا بتواند در مورد آن مطلب بنویسد.
دانش آموزان دارای اختلال یادگیری در بسیاری از جنبه های بیان نوشتاری از همکلاسی های فاقد اختلال یادگیری،عقب ترند.این تفاوت ها همیشه پایدار نیست و تا حدود زیادی برطرف می شود. دانش آموزان دارای اختلال یادگیری احتمالاَ در زمینه جمله نویسی و انشاء نویسی ،یعنی دستور زبان ومحتوا ضعیف اند.هر چند دانش آموزان بزرگتر، اصول نحوی وواژگان پیچیده تری را نسبت به دانش آموزان خردسال به کار می برند .
انشاء در واقع همان مهارت دانش آموز در امر نوشتن است که با به کار گیری واژه ها و کلمات ، جملات و عبارات زیبایی با توجه به قواعد دستور زبان می نویسد وبا نوشته ی خود اندیشه ای را ارائه می دهد.
بین مهارت نوشتن و دیگر مهارت های آموزش زبان فارسی رابطه ی معنا داری وجود دارد و لذا برای ایجاد مهارت نوشتن به پرورش مهارت در گوش دادن ، صحبت کردن ، خواندن و تفکر باید توجه کرد .
مهارت در نوشتن انشا نشانه ی تکامل در زبان آموزی است ، اگر فردی نتواند دیده ها و شنیده ها و اندیشه های خود را بر اساس قواعد نگارش بنویسد ، در واقع به هدف زبان آموزی دست نیافته است .
در حیطه زبان آموزی، چهار رکن اصلی گوش دادن – صحبت کردن خواندن و نوشتن امروزه در دنیا به عنوان یک قانون مسلم پذیرفته شده در آموزش تمامی زبان های دنیا و برنامه های آموزشی مدنظر قرار می گیرد.
در این چهار قدم به ترتیب نوشتن جایگاه چهارم را به خود اختصاص داده ، چرا که سه امر گوش دادن و صحبت کردن و خواندن برای نوشتن مقدمه و پیش سازمان دهنده , و زمینه بوده و بالاترین سطح را به خود اختصاص داده است.
سه مرحله ی اساسی برای انشا :
1) مرحله ی پیش از نوشتن
2) مرحله ی حین نوشتن
3) مرحله ی پس از نوشتن
قبل از نوشتن کودک در ابهام به سر می برد و ابهام ترس آور است. بزرگ ترین مشکل در نوشتن، شروع آن است پس باید بن بست نوشتن را در هم شکست.
با مطالعه، گفت و گو، مشاهده، فضا سازی، ایجاد شبکه ی خورشیدی می توان گام های موثری در این راه برداشت.
مطالعه ، ابزاری برای روشن کردن ذهن است.
بعضی از موضوعات احساسی احتیاج به مشاهده دارد زیرا حس کردن و لمس کردن مهم تر از فقط شنیدن است.
فضا سازی که موجب آمادگی ذهنی می شود.
راهکارها
*افزایش حوزه واژگان دانش آموزان با استفاده از بازی های کلاسی
* تقویت مهارت جمله سازی
* موضوع مناسب و مورد علاقه دانش آموزان باشد
*نوشتن انشا در کلاس درس
* نوشتن انشا به صورت گروهی توسط دانش آموزان
* آموزش نقد صحیح انشا توسط معلم
* خلاصه نویسی مطالب روشی بسیار موثر است
از جمله راهکارهای عملی تقویت انشا که می شود در کلاس درس آن را مبنای آموزش قرار داد به موارد ذیل اشاره می شود :
1- افزایش حوزه واژگان دانش آموزان با استفاده از طراحی بازی های کلاسی
2- تقویت مهارت جمله سازی، از طریق نوعی بازی و مسابقه کلاسی
3-تقویت بند نویسی از طریق :
4- نوشتن انشا در کلاس درس
5- نوشتن انشا گروهی
6-آموزش نقد صحیح انشا
7-ارزیابی به گونه توصیفی بخصوص درابتدای سال تحصیلی
8- استفاده از موضوع های واگرا
9- تکمیل داستان های نیمه تمام
10- تلفیق درس انشا با سایر دروس
11-حس گیری (ایجاد حس نوشتن کمک به تصویر سازی ذهنی دانش آموزبا کمک پخش صدا ی :موزیک ،حیوانات، باد ،باران و... )
12-معلم نیز به همراه دانش آموزان انشا بنویسد ، ولی در آخر کار انشا خود را بخواند تا اعتماد به نفس دانش آموزان کاهش پیدا نکند.
13-انشا شفاهی می تواند نقش زیادی در تقویت مهارت انشا نویسی داشته باشد.
14-داستان سازی بدون آمادگی قبلی به طوری که هر دانش آموز بتواند به نوبت چند جمله ی داستان را ادامه بدهد.
15-تشویق دانش آموزان به کتاب خوانی ،معرفی کتاب های مناسب با گروه سنی دانش آموزان
16-استفاده از عروسک های دستی واجرای نمایش های عروسکی در کلاس
17- آموزش استوره ها، سمبل ها ، نمادها
18-استفاده از روش بحث وگفت و گو در سایر دروس (هدیه ها ،بخوانیم ،تاریخ و...)می تواند سبب تقویت مهارت انشا نویسی شود.
19-برای تشویق دانش آموزان از کتاب های مناسب برای جایزه دادن استفاده کنیم.
20- تصاویر مناسبی انتخاب کرده ودر مورد آن در کلاس درس بحث و گفت وگو کنیم.
تولید صدای باران ،باد ،موج و رگباربا استفاده از تکان دادن کاغذ (حس گیری)
پیشنهادات
1- باید کوشید تا کلاس انشاء که مادر تمام دروس است دارای برنامه و طرحی مناسب در ابعاد گوناگون آموزشی باشد.
2- مشکلات و تنگناها و علل افت و نارسایی کلاس انشا به درستی بررسی و تحلیل گردد و راه حل های مناسب و علمی برای رهایی از این شرایط نامناسب مطرح شود .
3- شیوه های مناسب نگارش و انشا به دانش آموزان شناخته و آموزش داده شود.
4- مجموعه ی تجربه های موفق، روش های مطلوب و شیوه هایی که معلمان موفق در این زمینه داشته اند جمع آوری، بازیابی و بررسی شود .
5- فرهنگ مطالعه رواج یابد و در ساعت انشا از مطالعه ، کتابخوانی و فرهنگ انتقادی استفاده شود.
6- تشویق اولیا و مربیان در ارتباط با نوشته های دانش آموزان
7- برگزاری المپیاد های انشا نویسی
8- بحث و تبادل نظر، پرسش و پاسخ در درس انشا
9-تغییر نوع نگرش معلمان ، خانواده ها و مسئولان آموزشی در مورد درس انشاء و ارتقاء جایگاه علمی آن هم در نظر و هم در عمل
10-تشویق خانواده ها به رفت و آمد بیشتر با اقوام و دوستان تا کودکان مهارت های واقعی و عملی را در جمع یاد بگیرند.
11- آموزش به خانواده ها برای کاهش میزان تماشای تلویزیون و کامپیوتر و دیگر وسایل الکترونیکی که جایگزین گفتمان های خانوادگی شده اند.
فهرست منابع
1- قاسمي پويا ، اقبال ( 1382 )، راهنماي معلمان پژوهنده ، تهران : لوح زرين.
2 - سيف ، علي اكبر( 1370) ، « اندازه گيري و ارزشيابي پيشرفت تحصيلي » ، تهران : آگاه
3 - هورن ، هلن( 1379 ) ، چگونه كيفيت آموزش را بهبود بخشيم ؟ ، تهران : قدياني
4 - آقازاده، محرم. احديان، محمد( 1378)، راهنماي روش هاي نوين تدريس ، تهران : انتشارات
5 - اسپالرينگ ، چريل ال ، مترجم : نائينيان و بيابانگرد( 1377 ) ، انگيزش در كلاس درس ، تهران : مدرسه .
6-تبریزی،مصطفی(1376)، درمان اختلال دیکته نویسی.تهران: انتسارات فرا روان.
7-سر کارآرانی،محمدرضا و مقدم ، علی(1390).شکاف آموزشی.تهران : انتشارات مدرسه.
8 - خورشيدي ، عباس( 1381 ) ، رو ش ها و فنون تدريس ، چاپ دوم ، تهران : سيطرون .
9 - شعباني ، حسن( 1377 ) ، مهارت هاي آموزش و پرورش ، چاپ هفتم ، تهران : سمت .
10 - مير كمالي ، سيد محمد ، ( 1381 ) ، روابط انساني در آموزشگاه ، چاپ پنجم ، تهران : سيطرون
11- باطنی ، محمد رضا ، ( 1385) ، نگاهی تازه به دستور زبان ، چاپ دوازدهم ، تهران : آگاه
12-آموزگار، محمد حسن. آموزش انشاء در دبستان.
13-علی پاشازاده،افسانه.مقاله : نوشتن انشاء های خلاق. گروه های آموزش عمومی گلستان.
14- استفاده از وبلاگ : محسن نصیری
آخرین اخبار و تحلیل ها در حوزه آموزش و پرورش ایران و جهان در سایت سخن معلم
با گروه سخن معلم باشید .
يكي از مفاهيم كليدي در سند تحول بنيادين آموزش و پرورش، مفهوم شايستگي است. در بخش کليات اين سند، در تبيين مفهوم « تعليم و تربيت » آمده است: « رسيدن به مراتب حيات طيبه مستلزم کسب شايستگيهاي پايه دانسته شده است ».
نگاهي به مباحث مطرح شده در سند « مباني نظري و فلسفه تعليم و تربيت » (مصوب سال 1390) نشان ميدهد که مفهوم شايستگي مورد توجه سياست گذاران و طراحان اين سند بوده است. براي مثال، در بخش اهداف تربيت آمده است: « براي نقشآفريني در امر تحقق حيات طيبه براي فرد و جامعه، به صورت مناسب، با توجه به روند تکوين و تحول هويت، لازم است متربيان نخست مجموعهاي از شايستگيهاي لازم را کسب نمايند. چنان که گذشت، منظور از شايستگيهاي لازم، مجموعهاي ترکيبي از صفات، توانمنديها و مهارتهاي فردي و جمعي (نظير تعقل، معرفت، ايمان، اراده و تقوا ) ناظر به تکوين و تعالي هويت در تمام شئون زندگي و تمام مؤلفههاي جامعه صالح است که متربيان در جهت درک موقعيت خود و ديگران و عمل براي بهبود مستمر آن در راستاي آماده شدن براي تحقق مراتب حيات طيبه بايد آنها را کسب کنند ...» (مباني نظري و فلسفه تعليم و تربيت، آذر ماه 1390: 154ـ153).
در سند تحول بنيادين آموزش و پرورش نيز يکي از مفاهيم کليدي، مفهوم شايستگي است. در بخش کليات اين سند، در تبيين مفهوم « تعليم و تربيت » آمده است: « رسيدن به مراتب حيات طيبه مستلزم کسب شايستگيهاي پايه دانسته شده است. »
در اين بيانيه نيز بنابر آنچه که در مفهوم ( تعليم و تربيت» گفته شد، طبيعتاً به مفهوم شايستگي اشارات آشکاري شده است. در زير به نمونههايي از اين گزارهها اشاره ميشود :
« بند 5. زمينهسازي کسب شايستگيهاي پايه با تأکيد بر خصوصيات مشترک اسلامي ايران و انقلابي، در راستاي تکوين و تعالي پيوسته هويت دانشآموزان در ابعاد فردي، خانوادگي و اجتماعي.
بند 24. روحيه کارآفريني، کسب شايستگيهاي عام حرفهاي و مهارتي و هنري زمينهساز کار مولد ».
براي شناخت هر مفهوم، ضروري است آن را در يک نظام مفهومي بررسي کنيم. نظام مفهومي مرتبط با شايستگي عبارت است از: شايستگي، شايسته، الگوي شايستگي، مدل عمومي شايستگي و نقش.
مفهوم شايستگي1 و شايسته 2
رويکرد شايستگي در مديريت منابع انساني رويکرد جديدي نيست. شايستگي موضوعي بسيار کهن و پرسابقه است و در آثار يونان باستان، آيات قرآن کريم، کلام معصومين ( ع )، ادبيات حکما و اشعار شاعران، نمونههاي آن به وفور يافت ميشود. در ادبيات کشورهاي غربي اين اصطلاح در اواخر دهة 1960 و اوائل دهة 1970 رونق چشمگيري يافت و به يکي از پرکاربردترين مفاهيم مورداستفادة مؤسسات و نهادهاي آموزشي و اعتبارسنجي تبديل شد.
عهدنامة امام علي(ع) خطاب به مالک اشتر، مملو از شايستگيهاي مورد انتظار از ردههاي گوناگون مسئولان در حکومت اسلامي است. روميهاي قديم، شکلي از شايستگي را در تلاشي براي ارائة ويژگيهاي يک « سرباز خوب رومي » به کار بردهاند. خواجه نظامالملک در کتاب « سياستنامه »، شايستگيهاي مطلوب براي بسياري از پستها و مقامات حکومتي را فهرست کرده است.با بررسي ادبيات موضوع مربوط به شايستگي و تعريفهايي که دربارة آن ارائة شده است، اولين چيزي که به خوبي مشخص ميشود، فقدان تعريف واحد و اصطلاحشناسي مشخص و معين در مورد شايستگي و ماهيت آن است. شايستگي (صلاحيت) در لغت به عنوان در خور، سزاوار، کفايت کننده، قابل پذيرش، توانا و دارندة آمادگي کافي براي واردشدن به حرفهاي خاص مطرح شده است و با داشتن گواهي در آن حرفه ارتباط مستقيمي دارد (معين، 1364).
صافي (1376) و ملکي (1376) نيز بر همين تعريف تأکيد دارند. فرهنگ آکسفورد شايستگي را « قدرت، توانايي و ظرفيت انجامدادن يک وظيفه » تعريف کرده است (آکسفورد، 2005).
اصطلاح شايستگي براي توصيف مجموعهاي از رفتارها به کار ميرود که ترکيب پيچيده و واحدي از دانش، مهارت، تواناييها و انگيزهها را منعکس ميکند و با عملکرد در يک نقش خاص مرتبط است. براي مثال، شايستگي گوشدادن که معمولاً در مدلهاي شايستگي وجود دارد، شامل رفتارهايي از قبيل تماس چشمي، تکاندادن سر، تصديق شفاهي، تعبير صحيح و... است. اينکه فرد چطور شايستگي گوشدادن را به طور مناسب به کار ببرد، به دانش دربارة گوشدادن، توانايي درک شنيدهها، مهارت دربارة رفتارهاي گوشدادن و نهايتاً انگيزه براي گوشکردن وابسته است (OSI,2003). اين تعريف مبناي بسياري از پژوهشهاست.
فيض و همکاران (1388) در يک پژوهش کيفي به اين نتيجه رسيدند که عنوان شايستگي فقط بايد به مقولاتي نسبت داده شود که:
اولاً: سرمايهاي قابل يادگيري باشد؛ ثانياً: ارتقاي مستمر براي آن امکانپذير باشد؛ ثالثاً: در راستاي تعالي فرد و کمک او به تعالي ديگران قابل استفاده باشد. به علاوة اينکه هر شايستگي، همزمان جزئي از شايستگي فراتري است که خود نيز به اجزاي فروتري قابل تجزيه است.
نکتة مهم ديگر در مورد شايستگيها اين است که همة شايستگيها از يک نوع و از يک جنس نيستند و همين موجب شده است که صاحبنظران به دستهبندي انواع شايستگيها بپردازند.
سينگلا3 و همکاران (2005) اعتقاد دارند که برخي سازمانها شايستگيها را به عنوان جنبههايي از کليت شخص درنظر ميگيرند که عبارتاند از (مؤمني، 1387):
ـ استعدادها (کلامي، عددي، فضايي)
ـ مهارتها و تواناييها (تفکر، رهبري)
ـ دانشها (عمومي، حرفة خاص، شغل خاص، سطح خاص، سازمان خاص)
ـ شايستگيهاي فيزيکي (طاقت و بنيه، انرژي)
ـ سبکها (رهبر، مدير، کارگر)
ـ شخصيت (جهتگيري اجتماعي)
ـ اصول، ارزشها، اعتقادات، نگرشها و روحيات (مردمداري، دلسوزي، انصاف)
ـ علاقهها (در ارتباط با مردم، در ارتباط با حقايق)
مفهوم شايستگي معمولاً در دو حالت متصور است: يکي بيشتر به صلاحيت کلان فرد در موقعيت شغلي وي اشاره دارد و ديگري بيشتر به صلاحيتهايي که بايد در کنار هم جمع شوند تا فرد را در يک موقعيت شغلي موفق سازند (کوپر، 1998). اولي نشانگر توانايي کلان يعني شايستهبودن فرد براي انجام اثربخش کارهاي مربوط به شغل است و تعريف دوم ناظر به ويژگي (شايستگي)هايي است که فرد براي عملکرد اثربخش در يک شغل خاص نياز دارد. اين دو تعريف با وجود نزديکي به يکديگر، متفاوتاند. دومي دربردارندة آن چيزي است که براي موفقيت در يک شغل لازم است، در حالي که اولي با استانداردي که هر فرد براي توفيق در يک شغل با آن سنجيده ميشود، ارتباط دارد.
با دقت در نکات فوق ميتوان ارتباط منطقي دو مفهوم را در گزاره مثالي زير خلاصه کرد:
معلم شايسته
بدين ترتيب، واژه شايسته براي يک فرد، جمعپذير نيست، ولي واژه شايستگي جمعپذير است. براي مثال، معلم شايسته و شايستگيهاي معلمي، مهندس شايسته و شايستگيهاي مهندسي، پزشک شايسته و شايستگيهاي پزشکي، رهبر شايسته و شايستگيهاي رهبري، قاضي شايسته و شايستگيهاي قضاوت.
امروزه در ارزيابي نظامهاي آموزشي، شايستگيها ايجاد شده در دانشآموختگان آن نظام، مورد توجه ويژه قرار ميگيرد. بازرگان (1383) تاکيد دارد: «در ارزيابي اثربخشي برنامههاي درسي در نظامهاي آموزشي، علاوه بر جنبههاي کسب دانش و پرورش تواناييهاي شناختي، بايد تأثير نظام را در تغيير نگرش و نظر دانشآموختگان از جنبههاي انگيزشي، انضباطي، سختکوشي، شهروندي و به طور کلي رفتاري و عقيدتي در نظر گرفت» (ص 79).
براي مثال، در پژوهشي که شارعپور و همکاران (1379) به منظور بررسي ميزان شايستگيهاي کليدي4 دانشجويان سال آخر چند دانشگاه انجام دادند، اين دانشجويان در اکثريت قريب به اتفاق 16 شايستگي مورد ارزيابي، نمرهاي کمتر از متوسط دارند. به علاوه اينکه در چنين پژوهشي (که به روش خودارزيابي صورت گرفته است) آنچه محتمل است، بزرگنمايي دانشجويان از قابليتها و تواناييهاي فردي خود است که نتيجه واقعي ارزيابي را با ضريبي کاهنده مواجه ميکند.
الگوي شايستگي
اگر همه شايستگيهاي مورد انتظار از يک نقش يا شغل مطلوب و آرماني را در مدلي مفهومي تصور کنيم، اصطلاح جديدي با عنوان الگوي شايستگي شکل ميگيرد. الگوي شايستگي مفهوم نسبتاً جديدي است که بسياري از انتظارات مورد توجه صاحبنظران را در خود جاي ميدهد. با نگاهي به ادبيات رايج در توسعه منابع انساني، اصطلاح مدل يا الگوي شايستگي براي مشاغل و حرف مختلف به کرات ديده ميشود. براي مثال، الگوي شايستگي معلمان، الگوي شايستگي مديران، الگوي شايستگي پزشکان، الگوي شايستگي مشاوران، الگوي شايستگي قضات و در نهايت الگوي شايستگي رهبران.
الگوي شايستگي ميتواند در حوزههاي گوناگون نظام آموزشي، از جمله مديريت آموزشي، برنامهريزي آموزشي، برنامهريزي درسي، جذب دانشجو و نهايتاً ارزشيابي در سطوح متفاوت آن، کاربرد داشته باشد. به عبارت ديگر، کل فرايند طراحي و ارزيابي هر نظام آموزشي را ميتوان بر مبناي الگوي شايستگي پايهگذاري کرد.
اهميت پرداختن به اين موضوع را از منظر شايستهسالاري نيز که يکي از نيازهاي جدي امروز کشور ماست، ميتوان بررسي کرد. شايستهسالاري در يک سازمان به اين معناست که در آن، برخورداري از صلاحيت، قابليتها و مهارتهاي انجام وظايف و رفتار شايسته کارکنان، نوعي ارزش تلقي شود و معيار اصلي انتخاب و گمارش افراد در وظايف سازماني و اقدامات نگهداشت و بهسازي آنان، شايستگي آنها باشد. البته بايد توجه داشت که شايستگي اساساً مفهومي نسبي است که در شرايط گوناگون و از محيطي به محيط ديگر متفاوت خواهد بود.
به بيان ديگر، فردي که در يک محيط محدود و در ميان همگنان خود، شايستهترين به حساب ميآيد، لزوماً در محيطي بزرگتر و در ميان افرادي با قابليتهاي برتر، شايستهترين نخواهد بود. يا فردي که در يک شغل و تخصص خاص، شايستهترين تلقي ميشود، به احتمال زياد در وظيفه و تخصصي ديگر از چنين امتيازي برخوردار نيست.
براي مثال از الگوي شايستگي، کلنوسکي5 (2002) استانداردهاي مورد استفاده در آمريکا و انگلستان را براي تعيين صلاحيت حرفهاي معلمان، اين گونه معرفي کرده است (سيف 258:1384):
ـ دانش حرفهاي (شامل دانش نظري و تعهد و شايستگي عملي).
ـ يادگيري در تمام عمر.
ـ دانش معلمي.
ـ ويژگيهاي اخلاقي.
ـ دانش مربوط به دانشآموزان و مشکلات يادگيري آنان.
ـ دانش نظريهها و راهبردهاي آموزشي.
ـ دانش منابع آموزشي.
ـ دانش موضوعهاي خاص آموزشي.
شرکتهاي برتر جهان، استخدام را نه فقط براساس دانش و مهارت، بلکه براساس قابليتهاي فرد انجام ميدهند. قابليتها مجموعهاي مرکب از مهارتها، ويژگيهاي شخصي و شخصيتي و رفتارها هستند که مستقيماً با عملکرد موفق فرد در يک شغل يا نقش خاص مرتبط هستند.
از نظر اين شرکتها دانش و مهارت را ميتوان به دست آورد و به ديگران انتقال داد، در حالي که بخشي از قابليتها حداقل در کوتاهمدت و به راحتي قابل اکتساب نيستند و نميتوان آنها را به ديگران منتقل کرد. در نظامهاي مؤثر و معتبر استخدام، ابتدا فهرستي از قابليتها و شايستگيهاي لازم براي انجام موفق هر شغل فراهم ميشود. اين فهرست را از طريق تجزيه و تحليل شغل، تجزيه و تحليل رفتارهاي کارکنان کارآمد، الگوبرداري از سازمانهاي مشابه و مصاحبه با خبرگان تدوين و تنظيم ميکنند (ابوالعلايي، 1385).
مدل عمومي شايستگي
منظور از مدل عمومي شايستگي، تشريح و توصيف صريح يک شايستگي در قالب مؤلفههاي تشکيل دهنده آن است، چرا که هر شايستگي آميزهاي از چند مؤلفه نسبتاً مستقل است.
با پختهتر شدن مفهوم شايستگي، ديدگاه شايستگي حوزههاي مشخصتري را در برگرفت. براي مثال، ترکيب دانش، مهارتها، تواناييها و ساير ويژگيها 6 (KASOs)که عملکرد بالاتر از متوسط را متمايز ميکند (ميرابل، 1997). کاتانو و همکاران (2001) بحث کردهاند که در اکثر تعريفها، شايستگيها گروههايي از رفتارهاي مرتبط يا KASOهاي مورد نياز با جنبه عملياتي قلمداد ميشوند. در هر دو مورد، مسئله اصلي ويژگيها يا رفتارهاي شخصي است که به عملکرد شغلي موفق منجر ميشوند. تأکيد برخي از تعريفها روي شايستگيهاي مربوط به کارکنان برتر، با ديگران فرق دارد. همچنين اساس تعريف روي عملکرد «موفق» است که کماکان تعريف نشده باقي مانده است. عملکرد موفق در طيف صرفاً مکفي تا عالي گسترده است. KASOsها
عبارتاند از:
Knowledge: دانش و ساختار فني و تخصصي شغل که مستقيماً در عملکرد شغلي دخالت دارد (مثل داشتن دانش و آگاهي از سبکهاي مناسب برقراري ارتباط).
Skill: مهارت و توان انجام وظايفي که به استفاده از ابزار، تجهيزات و ماشينآلات نياز دارد (مثل مهارت کار با رايانه).
Ability: توانايي و قابليت انجام فعاليتهاي جسمي و ذهني مورد نياز وظايفي که ابزار و تجهيزات در آنها دخيل نيستند و غالباً کاربرد اصول علمي و مبتني بر دانش کار را منعکس ميکنند (مثل توانايي تجزيه و تحليل عوامل مؤثر در تعارض).
Other characteristics: ويژگيهاي ديگر شامل انگيزهها، تمايلات، خلقوخو و ويژگيهاي شخصيتي (مثل خودآگاهي و اعتماد به نفس) (نظريمنش، 1385).
در مجموع ميتوان ادعا کرد، هر شايستگي ترکيبي پيچيده از انگيزه، توانايي ذهني، دانش کاربردي و مهارت عملي است که احتمال توفيق فرد را در نقشي خاص، به طور کاملاً محسوس، افزايش ميدهد و وجود آن، وي را براي پذيرش مسئوليت آن نقش قابل اعتمادتر ميسازد. اين ترکيب را مدل عمومي شايستگي مينامند. البته در اين که مدل عمومي شايستگي چه مؤلفههايي دارد، ديدگاه واحدي وجود ندارد.
بر اين اساس، براي هر يک از شايستگيها، مؤلفههاي چهارگانه نسبتاً متمايزي قابل شناسايي است که اين مؤلفهها در تقسيمي کلي و تا حدي تسامحي عبارتاند از:
الف) مؤلفه عمدتاً نگرشي / انگيزشي
ب) مؤلفة عمدتاً توانايي ذهني
پ) مؤلفة عمدتاً دانش کاربردي
ت) مؤلفة عمدتاً مهارت عملي
بايد دانست که تدوين هر مدل عمومي براي شايستگي، در اولين گام نيازمند اجماع در تعريف مفهوم شايستگي است. سپس بايد بر مبناي تعريف و رويکرد انتخاب شده، مدل عمومي شايستگي را تدوين کرد. امروزه مدلهاي عمومي متعددي براي شايستگي مطرح است، ولي ميتوان گفت اکثر آنها تا حدودي بر موارد زير مبتني هستند:
الف) حاوي خوشة دانشها، مهارتها، تواناييها، انگيزش، باورها، ارزشها و رغبتها.
ب) مرتبط با بخش مهم شغل.
ج) مرتبط با عملکرد برتر يا اثربخشي.
د) مرتبط با استانداردهاي پذيرفتهشدة قابل مشاهده و قابل سنجش.
هـ) مرتبط با جهتگيري راهبردي.
و) قابل بهبود از طريق آموزش و پرورش (اثباتي، 1385)
در برخي منابع، شايستگيها به کوه يخي تشبيه شدهاند که بخش عمدة آن در زير آب قرار دارد (دري و همکاران، 1385). به عبارت ديگر، بعضي مؤلفههاي شايستگي، به آساني در رفتارهاي قابل مشاهده نموده مييابند و بنابراين به آساني تعريف ميشوند و قابل دسترستر و قابل شناساييتر هستند. براي مثال، دانش و مهارت در سطح قرار دارند. در حالي که ارزشها، نگرشها، ويژگيهاي شخصيتي و انگيزهها زير سطح آب قرار دارند و مشهود نيستند.
نسبت شايستگي و نقش
براي هر انساني در حال و آيندة زندگياش نقشهاي متعددي قابل تصور است که از وي انتظار ميرود در همة آنها موفق و سربلند باشد. مفهوم شايستگي معمولاً براي يک نقش واحد در نظر گرفته ميشود. براي مثال، براي يک معلم نقشهاي متعددي از قبيل فرزند والدين خود، همسر، پدر يا مادر فرزندان خود، يک عنصر فعال سياسي و اجتماعي قابل تصور است. در عين حال، وقتي از مقولة معلم شايسته و همچنين شايستگيهاي معلمي سخن به ميان ميآيد، به عمد، تنها نقشي که از وي مورد توجه ما قرار ميگيرد، نقش شغلي اوست و نه نقشهاي خانوادگي و سياسي و... نکتة حائز اهميت اين است که اگر چه هر انساني در نقشهاي متفاوت حضور مييابد، ولي وجودي بسيط و يکپارچه دارد که بيتوجهي به اين ويژگي، ما را از تحليل واقعيتها و اجراي راهکارهاي بنيادين در تعليم و تربيت دور ميکند.
در اين زمينه، استفان کوي (1386) تأکيد دارد:
همة نقشها حائز اهميتاند، لذا موفقيت در يک نقش نميتواند شکست در نقش ديگر را توجيه کند. به بياني ديگر، موفقيت در کسب و کار، ناکامي در زندگي زناشويي را توجيه نميکند يا کاميابي در خدمت و ايثار به جامعه، نميتواند قصور در وظيفة پدر نسبت به فرزند را برطرف کند.
از سوي ديگر، موفقيت يا ناکامي در هر نقش،کيفيت نقشهاي ديگر و کل زندگي را تحت تأثير قرار ميدهد. بدون توجه به اين «تصوير بزرگ از کليت وجود انسان» که نمايانگر هشياري ما نسبت به نقشهايمان است، ممکن است بهسادگي اوقات خويش را به چند نقش خاص اختصاص دهيم و از توجه و صرف وقت در نقشهاي ديگر غافل بمانيم (استفان کاوي، 1386).
نکتة فوق دربارة معلمان عزيز که خواسته يا ناخواسته علاوه بر نقش شغلي و حرفهاي خود، در جايگاه الگو براي دانشآموزان نيز قرار دارند، بسيار مهمتر و نيازمند تأمل بيشتر در فرايندهاي گزينش و تربيت معلم است.
پي نوشت
1. Competency
2.Competent
3. Singla
4. key Competencies
5. Klenowski
6.Knowledge, Abilities, skills& Other characteristics
روزنامه اطلاعات
آخرین اخبار و تحلیل ها در حوزه آموزش و پرورش ایران و جهان در سایت سخن معلم
با گروه سخن معلم باشید .