
برخی اوقات در این جامعه وقایعی رخ می دهند که موجب می شود فرضیه « جامعه مرده و بی تفاوت » ایران را در معرض تردید و پرسش های جدی قرار دهد و این در جای خودش موجب امیدواری است هر چند تجارب و گذشته نشان داده که این وقایع پس از مدتی که در ویترین و در چشم افکار عمومی هستند به دلایل مختلف که همانا « ذهنیت و سرشت فراموش کار ایرانی » و « فقدان روحیه مطالبه گری » است از یادها می رود مگر آن که رخدادی از جنس مشابه دوباره بر این وجدان خفته تلنگری وارد کند و این چرخه تا اطلاع نامعلوم ادامه خواهد داشت .
در پیش گفتار کتاب « امیل » ( 1 ) نوشته ژان ژاک روسو ، ترجمه ی سعید مولوی ؛ صفحه ی 21 چنین می خوانیم :

« چگونه می توان کتابی را درباره ی تعلیم و تربیت جدی تلقی کرد در حالی که نویسنده اش در نهایت گستاخی کودکان خود را رها کرده است ! » ؛ این مطلبی است که روسو در کتاب اعترافات خود بدان اذعان نموده و نوشته است :
« من پنج فرزند خود را به پرورشگاه سپردم . »
باید پیرامون این مساله ی مهم که از سوی جوانان دیروز و امروز مورد انتقاد قرار گرفته بحث شود زیرا روسو ، نویسنده کتاب ، از جمله کسانی است که عقیده دارد پست ترین اعمال انسانی این است که کسی فرزندی به دنیا آورده از خود دور کند . روسو در این باره می نویسد :
« هنگامی که یک پدر کودکی را به وجود آورده به او غذا می دهد ، با این عمل به ایفای سه وظیفه ی مهم می پردازد :
زاد و ولد و تکثیر نفوش ، پرورش یک انسان اجتماعی و بارآوردن یک میهن پرست تمام عیار .
هر انسانی که قادر به ادای این وظیفه باشد و آن را انجام ندهد ، در برابر اجتماع مرتکب گناه شده ؛ و اگر این وظیفه را نیمه تمام بگذارد ، گناه و مسئولیت او بیشتر است .
کسی که قادر به انجام وظیفه ی پدری نباشد ؛ حق ندارد پدر شود .
نه فقر و تنگ دستی ، نه گرفتاری های زندگی و نه احترام به مردم نمی تواند مانع از تغذیه و پرورش کودکان شود .
خوانندگان عزیز !
سخن مرا بپذیرید .
روی سخنم تمام کسانی ست که حس انسانیت دارند و از انجام این وظیفه ی مقدس شانه خالی می کنند ؛ هیچ چیز نمی تواند آن ها را تا آخر عمر در برابر این گناه تسلی دهد » .
***
نخست از قاعده ی هرم آغاز کنیم :

نخستین پرسشی که مطرح می شود آن که چند نفر از معلمان و مدیران و افراد مسئول در مدرسه این کتاب را خوانده اند ؟ و یا در خود انگیزه و رغبتی برای « دانستن » و « شدن » حس می کنند ؟
اساسا آیا معلمان و کسانی که متصف به موصوف « فرهنگیان » هستند ؛ آیا سالی یک کتاب در علم « پداگوژی » می خوانند ؟ مشخص نیست حاکمیتی که حتا قادر به استقرار یک « مشاور ثابت و آموزش دیده » در مدرسه نیست ؛ با کدام دلیل و عقلانیت بر طبل « افزایش جمعیت » می کوبد ؟ تا حداقل جلوی وقوع فجایعی مانند « مرگ سوگند » گرفته شود و یا ریسک وقوع آن کاهش یابد .
آن مدیر مدرسه ای که خود را در نه در حد یک « راهبر آموزشی امین » بلکه در قامت و اندازه « مفتش » و « کارآگاه » پنداشته و با عجله و شتاب فراوان که البته در حال حاضر بیماری و سندرم ساری و جاری در کل جامعه ی ایران شده است ؛ گویی « صید و شکار » را به خانواده « سوگند » تحویل می دهد و از خود سلب مسئولیت می کند بی آن که لحظه ای درنگ فلسفی کند که شاید آن دخترک نگون بخت راست می گوید و جانش در خطر است و شاید بهتر باشد این مساله به جای آن که در جهنم خانواده حل شود آن را در درون مدرسه حل و فصل کرد ... نام این کار را چه باید نهاد ؟
آیا آن مدیر مدرسه اساسا صلاحیت و شایستگی هدایت سکان تعلیم و تربیت را دارد و بدتر آن که کدام نهاد و بخش در بورکراسی آموزش و پرورش حکم « مدیر مدرسه » او را تایید کرده است ؟
و می رسیم به پرسش همیشگی و تکراری که از فرط « تکرار » به یک واقعیت انکار ناپذیر بدل شده است .
جامعه ای که در وجدان و ضمیر خویش و بدون تفکر و صرفا بر اساس احساس و غلیان عواطف حکم به اعدام « پدر سوگند » می دهد ؛ آیا خودش و بالذات در « اندیشه » ، « گفتار » و « کردار » از پدر سوگند بهتر و برتر است ؟

راس هرم هم حکمش از پیش مشخص است :
حاکمیت جمهوری اسلامی به دلیل فقدان برنامه ریزی عملیاتی (Action Plan) و نگاه علمی به وقایع و بحران ها با رویکرد « حل مساله » با ابر بحران « کاهش جمعیت » رو به رو است .
بر اساس گفته مسئولان وزارت آموزش و پرورش تا 7 سال آینده ، نزدیک به 4 میلیون نفر از چرخه جمعیت دانش آموزی حذف خواهند شد .
در این راستا ، حکومت از هر راهی برای مقابله با این بحران استفاده می کند تا عوارض و تبعات منفی آن را کاهش دهد .
در حالی که « سرمایه انسانی » در « میزان جمعیت باکیفیت » تعریف و متمرکز می شود .
اشتباه استراتژیک حاکمیت آن است که نمی تواند جمعیت فعلی و در پیش رو را مدیریت و سازمان دهی کند . و جمعیت قابل توجهی از « جمعیت باکیفیت » به دلیل شرایط نامناسب کشور آن را ترک می کنند .
هنوز نمی خواهد بپذیرد که اقتدار یک کشور افزایش جمعیت به هر قیمتی نیست .
مشخص نیست حاکمیتی که حتا قادر به استقرار یک « مشاور ثابت و آموزش دیده » در مدرسه نیست ؛ با کدام دلیل و عقلانیت بر طبل « افزایش جمعیت » می کوبد ؟ تا حداقل جلوی وقوع فجایعی مانند « مرگ سوگند » گرفته شود و یا ریسک وقوع آن کاهش یابد .

شبکه های اجتماعی مستقر در ایران که البته نماینده واقعی و بی روتوش افکار و اعمال ی جامعه ی ایرانی هستند ؛ برای تسکین وجدان در لحظه بیدار شده خویش ؛ نوشدارویی را یافته و به سرعت آن را اشاعه دادند .
خبر این بود :
« پدر سوگند توسط یکی از بستگان ( پسر عموی سوگند ) به رگبار بسته شد .
هر چند این خبر توسط مسئولان تکذیب شد اما به واقع پرده از یک جریان و پدیده ی خطرناک و پیش رونده برداشت .

در سیستمی که اساسا نهادهای ناظر و کنترل کننده مانند « پلیس » ، « قوه عدلیه » در عمل از حیز انتفاع ساقط شده و به بخش های بی خاصیت تبدیل شده اند و شوربختانه گوش و چشمی برای شنیدن و دیدن مشاهده نمی شود ؛ جامعه سرا پا تقصیر در « محکمه » و « وهم » خویش حکم می دهد و آن را اجرا هم می کند .
این یک هشدار است برای کسانی که در قامت مسئول و تصمیم گیر چشم خود را بر واقعیات و زیر پوست جامعه بسته و بر اساس عادت به دنبال بایگانی کردن و انسداد چنین پیش لرزه هایی هستند .
( 1 )
امیل ، ژان ژاک روسو ، مترجم : سعید داوری ، چاپ دوم ، تابستان 1396 ، ناشر : ابر سفید

در مدیریت آموزش و پرورش، اولویتها را نه با سخنرانیها و مراسم تجلیل، بلکه با وضعیت کلاسهای درس، کیفیت آموزش و میزان توجه به حقوق معلمان و دانشآموزان باید سنجید.
انتشار خبر افتتاح مدرسه شهدای خلیج فارس در محله شعبانآباد منطقه ۴، در حالی که این فضای آموزشی همچنان از انشعابات برق و گاز محروم است، پرسشهایی جدی درباره کیفیت نظارت و معیارهای بهرهبرداری از پروژههای آموزشی در استان البرز ایجاد میکند.
مدرسهای که از ابتداییترین زیرساختهای ضروری برخوردار نیست، چگونه به مرحله افتتاح رسیده است؟ آیا پیش از بهرهبرداری، شرایط ایمن و مناسب حضور دانشآموزان بررسی شده است؟ در روزهای سرد سال، سهم دانشآموزان از این افتتاح، نباید تحمل سرما و نگرانی خانوادهها باشد.

از سوی دیگر، برگزاری مراسم یادبود وزیر اسبق آموزش و پرورش، دکتر علیاصغر فانی در ادارهکل آموزش و پرورش استان، اگرچه اقدامی انسانی و قابل احترام است، اما در شرایطی که مدارس با کمبود امکانات و فرهنگیان با مشکلات معیشتی مواجهاند، ضرورت توجه به اولویتهای واقعی دستگاه تعلیم و تربیت را یادآوری میکند.

اما نگرانی جدیتر، گزارشهایی درباره نحوه برخورد با دانشآموزان در برخی مدارس استان است.
انتشار خبر تفتیش و بازدید بدنی دانشآموزان یک دبیرستان دخترانه به بهانه داشتن گوشی تلفن همراه، که بنا بر گزارشهای منتشرشده با اعتراض و بازتاب گسترده دانشآموزان همراه بوده، موضوعی است که نمیتوان بهسادگی از کنار آن عبور کرد. همچنین گزارشهایی درباره مطالبه وجه بهعنوان جریمه برای بازگرداندن گوشیهای دانشآموزان مطرح شده که انتظار میرود مسئولان آموزش و پرورش با بررسی دقیق، درباره صحت و ابعاد آن شفافسازی کنند.
مدرسه باید محیط امن، تربیتی و آرام باشد؛ حفظ نظم و رعایت مقررات نیز نباید به شیوههایی انجام شود که کرامت، حریم شخصی و امنیت روانی دانشآموزان خدشهدار شود.
حادثه تلخ کرمانشاه و جانباختن دانشآموزی در پی برخورد خشونتآمیز، بار دیگر ضرورت نظارت جدی بر رفتار عوامل آموزشی و پیش گیری از هرگونه برخورد نامناسب با دانشآموزان را یادآور میشود. مدیران آموزش و پرورش نباید اجازه دهند ضعف نظارت و برخوردهای سلیقهای، زمینهساز حوادث تلخ و آسیبهای جبرانناپذیر شود.
از آقای دکتر فرزاد شعبانی، مدیرکل آموزش و پرورش استان البرز انتظار میرود نظارت بر عملکرد مدیران مدارس و مناطق جدیتر از گذشته دنبال شود و درباره موارد مطرحشده، پاسخ روشن و مسئولانه ارائه گردد.

در کنار این مسائل، مطالبات فرهنگیان درباره معیشت، منزلت حرفهای و شفافیت در صندوق ذخیره فرهنگیان همچنان پابرجاست. فرهنگیان و دانشآموزان نباید در حاشیه برنامههای تشریفاتی و مناسبتهای مدیریتی قرار گیرند.
آموزش و پرورش، پیش از آن که محل برگزاری مراسم و تجلیل از مدیران گذشته باشد، مسئول تأمین امنیت، آرامش، امکانات آموزشی و حفظ کرامت دانشآموزان امروز است.
فراز البرز بر این باور است که شفافیت حق مردم، پاسخ گویی وظیفه مسئولان و صیانت از حقوق دانشآموزان و فرهنگیان، ضرورتی انکارناپذیر است؛ ضرورتی که با افتتاحهای نمایشی و مراسم تشریفاتی محقق نمیشود، بلکه در عملکرد واقعی مدیران و کیفیت زندگی در مدرسه معنا پیدا میکند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
گاهی یک حادثه چنان تلخ و تکاندهنده است که نمیتوان آن را در حد یک خبر خواند و از کنار آن گذشت. حادثهای که پس از شنیدن آن، ذهن انسان با انبوهی از پرسشهای بیپاسخ روبهرو میشود.
مرگ سوگند، دختر شانزدهسالهای که هنوز در آغاز راه زندگی بود، از همین جنس حوادث است؛ حادثهای که نهتنها خانواده و مدرسه، بلکه وجدان یک جامعه را به پرسش میکشد. فضای شبکه های اجتماعی را در می نوردد و جامعه را به هیجان می آورد. لیکن پس از مدتی آب ها از آسیاب می افتد و دیگر کسی سراغی از قربانی حادثه و علت بروز آن نمی گیرد.
سوگند، دانش آموزی که میتوانست امروز در کلاس درس نشسته باشد، با دوستانش بخندد، برای آیندهاش رؤیا ببافد و نگران امتحانها و آرزوهای نوجوانیاش باشد. اما اکنون نام او در میان خبرهای تلخ جامعه ما قرار گرفته است؛ نامی که باید ما را به تأملی عمیقتر درباره وضعیت نسل نوجوان و مناسبات خانوادگی و اجتماعیمان وادار کند.
باید از نظام آموزشی مان بپرسیم چرا به جای اینکه این دانش آموز را رشد دهد و استعدادهایش را شکوفا کند او را به سینۀ قبرستان می فرستد و خودش را کنار می کشد و دنبال مقصر می گردد.
بر اساس روایتهای منتشرشده، موضوع ارتباط احتمالی عاطفی سوگند با دختری که همجنس گرایانه تلقی شده به اطلاع مسئولان مدرسه رسیده و پس از آن، از طریق مدیر مدرسه، پدرش در جریان موضوع قرار گرفته است. روایتهایی نیز درباره برخورد خشونتآمیز با او و نگرانیاش از بازگشت به خانه مطرح شده است. ساعاتی بعد، خبر سقوط او از طبقه پنجم یک ساختمان منتشر شده؛ حادثهای که چگونگی وقوع آن و احتمال قتل یا خودکشی، همچنان نیازمند بررسی دقیق و بیطرفانه قضایی است. اما افکار عمومی جامعه به توسط شبکه های اجتماعی نه تنها پدر او را محکوم به قتل کرده اند بلکه پیشاپیش حکم اعدام او را هم صادر نموده اند.

این قضاوت های عجولانۀ اجتماعی می تواند ضربه ای سهمگین تر از مرگ سوگند بر خانوادۀ او وارد کند. طبیعی است که تا روشن شدن حقیقت، نباید درباره علت مرگ یا مسئولیت قطعی افراد پیشداوری کرد. اما آیا باید منتظر پایان تحقیقات قضایی بمانیم تا درباره زمینههای روانشناختی و اجتماعی چنین حوادثی بیندیشیم؟

به گمان نگارنده، مرگ سوگند را باید فراتر از یک اختلاف خانوادگی یا مسئلهای مرتبط با روابط عاطفی نوجوانان بررسی کرد. این حادثه میتواند پنجرهای به سوی یکی از مسائل عمیق جامعه امروز ما باشد:
جامعهای که در میانه سنت و مدرنیته، ارزشهای گذشته و خواستههای جدید، گاهی زبان مشترک خود را با نسل جوان از دست میدهد.
سوگند دختری در سن نوجوانی بود. نوجوانی، فصل پرسیدن و جستوجو کردن است. نوجوان میخواهد بداند کیست، چه میخواهد، به چه ارزشهایی باور دارد و چگونه باید زندگی کند. او دیگر کودک مطیعی نیست که جهان را صرفاً از دریچه نگاه والدین ببیند؛ بلکه بهتدریج میخواهد جهان را با چشم خود تجربه کند.
اریک اریکسون، روانشناس برجسته رشد، این مرحله را دوره «هویت در برابر سردرگمی نقش» مینامد. از دیدگاه او، یکی از مهمترین تکالیف رشدی نوجوان، دست یابی به هویتی نسبتاً منسجم و یافتن جایگاه خویش در جهان است. اما این جستوجوی هویت در جامعه امروز ما با پیچیدگیهای بیشتری همراه شده است. نوجوان ایرانی در خانه با ارزشهای خانوادگی و سنتی روبهروست؛ در مدرسه با مقررات و انتظارات رسمی مواجه میشود و در فضای مجازی با جهانی از سبکهای زندگی، باورها، روابط و ارزشهای فرهنگی متفاوت آشنا میشود.
او در یک روز ممکن است از خانواده وفاداری به سنتها را بشنود، در مدرسه با انتظارات انضباطی مواجه شود و در شبکههای اجتماعی با الگوهایی از زندگی روبهرو گردد که تفاوت زیادی با محیط پیرامونش دارند.
این وضعیت بهخودیخود به معنای بحران نیست؛ تنوع فرهنگی میتواند زمینه رشد فکری و انتخاب آگاهانه را فراهم کند. مشکل زمانی آغاز میشود که میان این جهانهای متفاوت، هیچ گفتوگوی سازندهای شکل نگیرد. نوجوان در چنین فضایی گاهی نمیداند برای پذیرفته شدن باید مطابق خواسته خانواده زندگی کند یا برای دست یابی به استقلال، از ارزشهای محیط پیرامون خود فاصله بگیرد. در نتیجه، ممکن است میان هویت واقعی و هویت مورد انتظار دیگران گرفتار شود؛ از یک سو میخواهد خودش باشد و از سوی دیگر، نگران طرد شدن و از دست دادن محبت و حمایت خانواده است.
شاید یکی از تلخترین تجربههای نوجوانی همین باشد که انسان در میان نزدیکترین افراد زندگی خود حضور داشته باشد، اما احساس کند کسی او را نمیفهمد. نوجوان ایرانی مانند سوگند تنهاست. کسی در کنار او نیست، کسی دنبال شنیدن صدای او نیست. چه خانواده و چه جامعه در صدد این هستند که او را مطابق معیار خود بار بیاورند. اما از سوی دیگر با هجمۀ پیام های شبکه های اجتماعی و عضویت در گروه دوستان او با انتظارات و خواسته های دیگری مواجه است. در این تعارض استرس زا و تلاطم امواج سهمگین فشار های اجتماعی، او راهی برای رهایی و آرامش می جوید و شاید مرگ یکی از این راه ها برای پایان دادن به آن باشد.
سالهاست که جامعه ما با نوعی تعارض فرهنگی و ارزشی مواجه است. از یک سو، سنتهای خانوادگی، باورهای مذهبی، هنجارهای اجتماعی و ارزشهای بهجامانده از نسلهای گذشته قرار دارند و از سوی دیگر، تحولات فرهنگی، ارتباطات جهانی، رسانههای اجتماعی و سبکهای جدید زندگی. در چنین شرایطی، گاهی هر طرف دیگری را نفی میکند.
برخی تصور میکنند برای حفظ ارزشهای فرهنگی باید تمام مظاهر زندگی مدرن را تهدید تلقی کرد. در مقابل، برخی نیز مدرن شدن را در فاصله گرفتن کامل از سنتها و ارزشهای گذشته میدانند. هر دو نگاه میتوانند به نوعی افراط منجر شوند.
چه تلخ است که انسان در عصر ارتباطات، در میان انبوه صداها زندگی کند، اما صدای خودش شنیده نشود! واقعیت این است که نه هر آنچه از گذشته به ارث رسیده، الزاماً پاسخ گوی نیازهای امروز است و نه هر آنچه از جهان مدرن وارد میشود، لزوماً ارزشمند و قابل پذیرش است.
جامعه سالم، جامعهای نیست که گذشته خود را انکار کند یا در آن متوقف بماند؛ بلکه جامعهای است که بتواند میان میراث فرهنگی و نیازهای جدید، رابطهای عقلانی و انسانی برقرار کند.
مشکل نوجوان امروز ما گاهی این است که در خانه با یک مجموعه ارزش مواجه میشود، در فضای مجازی مجموعهای دیگر را میبیند و کمتر کسی به او کمک میکند تا میان این ارزشها تمایز بگذارد، بیندیشد و به انتخابی آگاهانه برسد.
ما بهجای آن که مهارت اندیشیدن و انتخاب کردن را به نوجوان آموزش دهیم، گاهی فقط از او انتظار داریم انتخابهای مورد تأیید ما را تکرار کند. اصلاً کسی می پرسد مدیری که با یک مشکل تربیتی در مدرسه مواجه می شود و خودش دارای نیروهای مشاوره ای و روان شناختی نیز می باشد و یا می تواند از مراکز مشاورۀ اداره منطقۀ خود کمک بگیرد بلافاصله با والدین دانش آموز تماس می گیرد و موضوع را به آنها گزارش می دهد ؛ آیا خودش آموزش مدیریت بحران دیده است و در جای شایستۀ خود قرار گرفته یا خود نیز بخشی از شبکۀ فاسد سیستماتیک است که از طریق رانت و توصیه مقام های بالا دست به این سمت گمارده شده است؟
آیا پدری که پس از شنیدن مشکل فرزند خود نحوۀ مدیریت هیجان و حل مسأله را آموزش دیده و اگر ندیده چه کسی باید به او آموزش می داد؟ ادارۀ مشاوره و آسیب های اجتماعی در اغلب استان ها بودجۀ ای برای همین امور دریافت می کنند ولیکن اهتمام کمتری برای همین وظیفۀ خود می ورزند و همین بودجه ها به رفع مشکلات آموزش و پرورش استان ها در سایر بخش ها تخصیص می یابد. مثلا با این بودجه بچه ها را به اردوی راهیان نور می برند، یا هزینۀ آش نذری موکب هایی را می پردازند که آموزش و پرورش متولی آنهاست و متأسفانه بودجۀ تخصیص داده شده کمکی به رفع مشکلات و آسیب های اجتماعی آن استان یا منطقه نمی کند. اما مسئولین این امور با جلب رضایت مدیریت های استانی جایگاه خود را مستحکم می کنند و نتیجه این امر مرگ سوگند و سوگند هاست.

نباید از یاد برد که والدین امروز در شرایط پیچیدهای قرار دارند. بسیاری از آنان در فضایی سنتی رشد کردهاند و اکنون با نسلی مواجهاند که جهان ذهنی و ارتباطیاش با دوران نوجوانی خودشان تفاوتهای اساسی دارد. پدر و مادری که فرزندشان را دوست دارند، ممکن است از برخی رفتارها و ارتباطات او نگران شوند. ممکن است تصور کنند آزادی بیش از اندازه، فرزندشان را در معرض آسیب قرار میدهد یا فاصله گرفتن از ارزشهای خانوادگی میتواند آینده او را تهدید کند. این نگرانیها لزوماً نشانه بدخواهی نیست؛ گاهی ریشه در محبت، تجربههای گذشته و احساس مسئولیت والدینی دارد.

در روانشناسی خانواده، میان فرزندپروری مقتدرانه و اقتدارگرایانه تفاوت مهمی وجود دارد. والد مقتدر برای فرزند خود حدومرز تعیین میکند، اما شخصیت، استقلال و کرامت او را نیز به رسمیت میشناسد. در مقابل، والد اقتدارگرا بیشتر بر اطاعت بیچونوچرا، کنترل و تنبیه تأکید میکند. تربیت موفق، نه به معنای رها کردن نوجوان است و نه به معنای کنترل تمام ابعاد زندگی او.
والدین باید بتوانند درباره دوستیها، روابط عاطفی، مسائل اجتماعی و دغدغههای فرزندشان گفت وگو کنند؛ حتی اگر با برخی انتخابهای او موافق نباشند. گاهی یک گفتوگوی آرام میتواند از بحرانی بزرگ جلوگیری کند؛ همانگونه که یک واکنش هیجانی و خشونتآمیز ممکن است اعتماد سالها را در چند دقیقه از بین ببرد. آیا زمان آن نرسیده است نظام آموزشی و تربیتی اندکی به خود آید و نقص های خود را رفع نماید؟
باید بپذیریم که فرزند، ملک شخصی والدین نیست. او انسانی با شخصیت، احساسات، حقوق و آینده مستقل است. اقتدار والدینی زمانی ارزشمند است که فرزند در کنار آن احساس امنیت کند، نه ترس.
مدرسه نیز در این میان وضعیت سادهای ندارد. مدیران و معلمان خود بخشی از همین جامعهاند و در معرض همان تعارضهای فرهنگی و ارزشی قرار دارند. از مدرسه انتظار میرود ارزشهای فرهنگی و اخلاقی را منتقل کند، نظم و انضباط را حفظ کند، انتظارات خانوادهها را پاسخ دهد و در عین حال با نیازهای روانی و اجتماعی نسل جدید همراه باشد. این انتظارات گاهی با یکدیگر تعارض پیدا میکنند. در چنین فضایی، مدیر مدرسه ممکن است در مواجهه با مسئلهای مانند روابط عاطفی دانشآموزان، میان مسئولیت اداری، انتظارات خانواده و ضرورت حمایت روانشناختی از نوجوان گرفتار شود.

بنابراین، بهجای متهم کردن شتابزده مدیران و معلمان، باید به این پرسش نیز پاسخ دهیم که آیا نظام آموزشی ما آنان را برای مواجهه با چنین موقعیتهایی آماده کرده است؟ آیا مدیر مدرسه به اندازه کافی با روانشناسی نوجوانی و نشانههای خشونت خانگی آشناست؟ آیا مشاور مدرسه از اختیار و امکانات لازم برخوردار است؟ آیا برای شرایطی که دانشآموز از بازگشت به خانه ابراز ترس میکند، دستورالعمل مشخص و قابل اجرا وجود دارند؟
البته یک اصل اساسی نباید فراموش شود:
اگر دانشآموزی از احتمال خشونت جدی در خانه خبر دهد، حفظ امنیت او باید در اولویت قرار گیرد. در چنین شرایطی، اطلاعرسانی به خانواده بدون ارزیابی خطر میتواند پیامدهای ناخواسته داشته باشد.
مدرسه باید از ظرفیت مشاوران متخصص، اورژانس اجتماعی و نهادهای حمایتی استفاده کند و اطمینان یابد که دانشآموز به محیطی ناامن بازگردانده نمیشود. اما این مسئولیت نباید فقط بر دوش یک مدیر یا معلم قرار گیرد. آموزشوپرورش باید سازوکار حمایتی مشخصی برای چنین موقعیتهایی طراحی کند.

یکی از تناقضهای زندگی امروز این است که هر روز بر تعداد ابزارهای ارتباطی ما افزوده میشود، اما لزوماً میزان تفاهم و صمیمیت میان انسانها بیشتر نمیشود. نوجوان امروز بهراحتی میتواند با هزاران نفر در سراسر جهان ارتباط برقرار کند، اما شاید نتواند درباره سادهترین نگرانی خود با پدر یا مادرش صحبت کند. او در فضای مجازی دیده میشود، اما ممکن است در خانه شنیده نشود. این وضعیت را باید جدی گرفت.
گاهی آنچه نوجوان نیاز دارد، نه نصیحت بیشتر است و نه نظارت شدیدتر؛ بلکه وجود یک رابطه امن است که در آن بتواند بدون ترس از قضاوت، احساسات و نگرانیهای خود را بیان کند. رابطهای که در آن شنیدن بر سرزنش، فهمیدن بر قضاوت و حمایت بر تهدید مقدم باشد. شاید یکی از مهمترین وظایف خانواده و مدرسه در عصر جدید، بازسازی همین رابطه انسانی باشد.
ما در مواجهه با حوادث تلخ اجتماعی، معمولاً تمایل داریم یک مقصر مشخص پیدا کنیم؛ گاهی خانواده را متهم میکنیم، گاهی مدرسه را و گاهی رفتار نوجوان را زیر سؤال میبریم. اما واقعیت اجتماعی پیچیدهتر از آن است که بتوان آن را با یک علت توضیح داد.

در پرونده سوگند، مسئولیت حقوقی اشخاص باید بر اساس شواهد و تحقیقات قضایی مشخص شود؛ اما در سطح اجتماعی، باید به عواملی توجه کنیم که میتوانند زمینهساز چنین بحرانهایی شوند: ضعف گفتوگوی بیننسلی، سردرگمی هویتی، تعارض ارزشها، ناآگاهی از ویژگیهای روانشناختی نوجوانی و کمبود سازوکارهای حمایت اجتماعی.
جامعهای که در آن خانوادهها برای مواجهه با مسائل نسل جدید آموزش کافی ندیدهاند، مدارس از حمایت تخصصی لازم برخوردار نیستند و نوجوانان امکان بیان امن مشکلات خود را ندارند، در برابر آسیبهای روانی و اجتماعی آسیبپذیرتر خواهد بود. از این رو، راهحل نیز باید از سطح توصیههای اخلاقی فراتر رود.
ما به آموزش جدی مهارتهای فرزندپروری، تقویت مشاوره تخصصی در مدارس، آموزش مدیران در زمینه مدیریت بحران، تدوین دستورالعمل ملی مواجهه با خشونت خانگی و همکاری مؤثر میان آموزشوپرورش، بهزیستی و اورژانس اجتماعی نیاز داریم. مهمتر از همه، باید فرهنگ گفتوگو را در خانواده و مدرسه زنده کنیم.
ما نمیدانیم در آخرین ساعات زندگی سوگند چه گذشته است. نمیدانیم چه احساساتی را تجربه کرده و چه عواملی در وقوع حادثه نقش داشتهاند. پاسخ این پرسشها را باید از مسیر تحقیقات دقیق و بیطرفانه قضایی جستوجو کرد. اما میدانیم که نوجوانی، بیش از هر زمان دیگری، به امنیت روانی، پذیرش اجتماعی و حمایت عاطفی نیاز دارد. نوجوان ممکن است اشتباه کند، ممکن است عاشق شود، ممکن است انتخابهایی داشته باشد که با خواسته والدین متفاوت باشد؛ اما هیچکدام از این موارد نباید بهانهای برای تحقیر، تهدید یا خشونت علیه او شود.
شاید لازم باشد بهجای آنکه همیشه از نسل جدید بخواهیم خود را با دنیای بزرگسالان سازگار کند، ما نیز اندکی به جهان ذهنی آنان نزدیک شویم. سنت را با خشونت حفظ نمیکنند و مدرنیته را با نفی همه ارزشهای گذشته نمیتوان به دست آورد.
جامعه به عقلانیت، گفتوگو، مدارا و بازنگری در شیوههای تربیتی نیاز دارد.

فرهنگ و مذهب، اگر با کرامت انسانی، محبت و مسئولیتپذیری همراه باشند، میتوانند منابع ارزشمندی برای حمایت از خانواده و نوجوانان باشند؛ همانگونه که تجدد و آزادی نیز زمانی ارزشمندند که با آگاهی، اخلاق و مسئولیت همراه شوند. شاید مهمترین درس این حادثه آن باشد که باید میان ارزشهای فرهنگی و نیازهای روانی نسل جدید پلی بسازیم؛ پلی که نوجوان بتواند از آن عبور کند، بیآنکه مجبور باشد برای پذیرفته شدن، بخشی از هویت خود را انکار کند.
سوگند دیگر به کلاس درس بازنمیگردد، دیگر زنگ مدرسه را نمیشنود و فرصت نوشتن رؤیاهایش را ندارد. اما هنوز میتوان از این حادثه تلخ برای تغییر نگرشها و اصلاح شیوههای تربیتی بهره گرفت.
چه تلخ است که انسان در عصر ارتباطات، در میان انبوه صداها زندگی کند، اما صدای خودش شنیده نشود!
شاید وقت آن رسیده باشد که پیش از قضاوت درباره نوجوانان، لحظهای سکوت کنیم و به حرفهای ناگفته آنان گوش بسپاریم. زیرا جامعهای که با نسل جوان خود گفتوگو نکند، دیر یا زود با بحرانهایی روبهرو خواهد شد که دیگر با نصیحت، بخشنامه و سرزنش قابل حل نیستند.
سوگند فقط نام یک دختر نوجوان نیست؛ نام پرسشی است که جامعه باید از خودش بپرسد:
آیا ما هنوز بلدیم با فرزندانمان گفتوگو کنیم؟

بدیهی است که یک آسیب اجتماعی متکی به یک عامل مشخص نیست و در بروز خشونت های اجتماعی نیزعوامل متعددی نقش ایفا می کنند. شرایط اقتصادی و مشکلات تورم افسار گسیخته وضعیت روحی و سلامت روانی افراد جامعه را دچار نا به سامانی کرده، شبکه های اجتماعی سطح انتظارات و سبک زندگی افراد را دگرگون ساخته، خانواده و مدرسه نتوانسته اند مطابق با تحولات جامعه شیوه های ارتباطی و سبک تربیتی خود را ارتقا دهند. جو دوستان و نگرش به روابط بین دو جنس و بحران هویت شرایط زندگی اجتماعی را دچار چالش نموده و یک نوجوان در برابر همۀ این چالش ها تنها مانده و به جای اینکه در این نظام اجتماعی رشد یابد با چنین حادثه ای مواجه شده است.
آیا زمان آن نرسیده است نظام آموزشی و تربیتی اندکی به خود آید و نقص های خود را رفع نماید؟

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
بر اساس بررسیهای انجامشده توسط معاونت حملونقل و شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران، نزدیک به ۸۰ درصد آلودگی هوای تهران ناشی از وسایل حمل و نقل موتوری با سوخت فسیلی است؛ یعنی خودروها، موتورسیکلتها و خودروهای دیزلی. فرودگاه مهرآباد در مرحله بعد قرار دارد و سایر منابع، یعنی کارخانهها، رستورانها و خانهها، کمتر از ۱۵درصد در آلایندگی تهران سهم دارند.
بنابراین اگر بخواهیم مشکل آلودگی هوا را حل کنیم، باید اولویت را بر همین موضوع بگذاریم؛ یعنی کاری کنیم که مردم تهران برای تردد ناچار به استفاده از وسایل حملونقل با سوخت فسیلی و خودروهای شخصی نباشند.
باید به گسترش حملونقل عمومی کمک کنیم، اتوبوسهای برقی و مترو را توسعه دهیم و مسیرهای ایمن برای دوچرخهسواری، پیادهراه و همچنین اسکوتر فراهم کنیم. باید گزینههای قابل انتخاب شهروندان را افزایش دهیم و دولت را موظف کنیم برای آن دسته از شهروندانی که میخواهند از خودرو استفاده کنند، انگیزه و اشتیاق لازم برای رویآوردن به خودروهای برقی را ایجاد کند. به این ترتیب، میتوانیم مشکل آلودگی، ترافیک و بهویژه آلودگی صوتی را از میان برداریم.

اگر چین موفق بوده، اگر مکزیک موفق بوده و حتی اگر بوگوتا، پایتخت کلمبیا، موفق بوده، به این دلیل است که مبلمان شهری را از الگوی خودرو محور به بوم محور تغییر دادهاند.
آنها به خودروها اولویت ندادهاند؛ سواری را پرهزینه کردهاند، مالیات سنگین وضع کردهاند، برای خودروها جای پارک ایجاد نکردهاند و به سراغ ساخت پارکینگ طبقاتی نرفتهاند، بلکه استفاده از وسایل حملونقل عمومی را باکیفیتتر، جذابتر و ارزانتر کرده و مسیرهای ایمن برای دوچرخهها ایجاد کردهاند و از این مسیرها موفق شدهاند.
این راهی است که ما نیز باید در پیش بگیریم. هماکنون بیش از ۷۰درصد ناوگان حملونقل چین برقی است و این کشور بالاترین سرانه دوچرخهسواری در جهان را دارد. چین گامی بسیار موثر برداشته است؛ بهطوریکه شاخص آلودگی در پکن و شانگهای نسبت به یک دهه پیش بیش از ۴۰درصد کاهش یافته است.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
«ضربتی باید که جان خفته برخیزد ز خاک
ناله کی بیزخمه از تار رباب آید برون»
این دو مصرع از اقبال لاهوری، این روزها بیش از آن که یک بیت شعر باشند، توصیفی از وضعیت مدیریت مدرسهسازی در کشورند؛ وضعیتی که ظاهراً رییسجمهور نیز پس از گذشت دو سال از آغاز دولت، به بخشی از آن پی برده است.
مسعود پزشکیان در روز ۱۸ آبان و در مراسم هفتادودومین سالروز تأسیس صنایع شیر ایران، سه بیت از اقبال خواند؛ ابتدا از ضرورت بیدار کردن جان خفته گفت، سپس از پختگی و به فعلیت رساندن تواناییها و در نهایت از پافشاری برای گشودن درهای بسته. اما آنچه شعرخوانی او را به موضوعی فراتر از یک محفل ادبی تبدیل کرد، توضیحی بود که پس از آن درباره مدرسهسازی داد:
«ما گفتیم مدارس را باید یکساله بسازیم، همراهی که اونطور مدیران ما به نظرم بیدار نشدند، ما اگه بیدار شیم یکساله که سهل است ششماهه تموم میکنیم.»
رییسجمهور سپس دوباره مصرع نخست بیت دوم را خواند و تأکید کرد: «تا نزنی، آدمی بیدار نمیشه.»
این سخنان، صرفاً گلایهای از کندی اجرای پروژههای عمرانی نیست؛ اعترافی قابل تأمل به فاصله میان انتظار رییسجمهور و عملکرد مدیرانی است که مسئول تحقق وعده او بودهاند.
پزشکیان از مدیرانی سخن میگوید که به اندازه انتظارش بیدار نشدهاند، مدیرانی که ظاهراً هنوز ظرفیت و توان خود را آنگونه که باید به کار نگرفتهاند.
اما این بیداری دیرهنگام، پرسشهای مهمی را پیش روی ما قرار میدهد.

بیداری ما؛ هشدارهایی که شنیده نشدند
از ابتدای دولت و همزمان با آغاز نهضت توسعه عدالت آموزشی، کارشناسان و منتقدان دلسوز بارها درباره شیوه اجرای این طرح، نحوه سیاستگذاری، آمارهای اعلامی، بزرگنمایی دستاوردها و فاصله میان وعدهها و عملکرد هشدار دادند.
انتقادها از اصل مدرسهسازی و ضرورت توسعه عدالت آموزشی نبود؛ اتفاقاً مسئله این بود که طرحی با چنین اهمیت و گستردگی، نباید به ویترین تبلیغاتی مدیران تبدیل شود. نباید با جابهجایی عنوانها، آمارهای تجمیعی، تعریف گامهای پیدرپی و برجستهسازی دستاوردهای مقطعی، تصویری فراتر از واقعیت از پیشرفت کار ارائه شود.
بارها نوشته شد که گزارشهای خوشبینانه و آمارهای پرطمطراق ممکن است تصمیمگیران را از واقعیت میدان دور کند. هشدار داده شد که اگر مدیران بهجای مواجهه ی صادقانه با مشکلات، به نمایش موفقیت و تولید گزارشهای امیدوارکننده بسنده کنند، در نهایت این دانشآموزان و معلمان و خانواده بزرگ آموزش و پرورش و بخش اعظمی از جامعه خواهند بود که هزینه آن را میپردازند.
این همان «بیداری ما» است؛ بیداری کارشناسانی که تلاش کردند پیش از آن که زمان از دست برود، درباره مسیر نادرست هشدار دهند. کسانی که نه در پی تخریب یک طرح ملی بودند و نه از ناکامی دولت خوشحال میشوند؛ بلکه میخواستند وعده عدالت آموزشی به سرنوشت بسیاری از شعارهای پرهزینه و کمثمر دچار نشود.
اما آیا این هشدارها شنیده شد؟ آیا گزارشهای انتقادی در تصمیمگیریهای مدیریتی اثر گذاشت؟ یا آنقدر صدای کاذب موفقیت و پیشرفت بلند بود که صدای منتقدان به حاشیه رانده شد؟

هوشیاری پزشکیان؛ بالاخره صدای تلنگرها شنیده شد؟
پزشکیان در ابتدای مسئولیت خود وعدهای روشن داد. او در ششم دیماه ۱۴۰۳ اعلام کرد که سال بعد نمیپذیرد همچنان از کمبود فضای آموزشی سخن گفته شود و این مشکل باید در یک سال حل شود.
این وعده، یک هدف زمانی مشخص ایجاد کرد؛ هدفی که طبیعتاً باید با برنامهریزی دقیق، تعیین مسئولیتها، تأمین منابع و نظارت مستمر دنبال میشد.
اکنون دو سال از آغاز دولت گذشته و نهتنها نمیتوان از پایان مسئله کمبود فضای آموزشی سخن گفت، بلکه سازمان نوسازی مدارس همچنان از گامهای بعدی نهضت توسعه عدالت آموزشی صحبت میکند. از گام اول به گام دوم و اکنون گام سوم رسیدهایم؛ گامهایی که ظاهراً هرکدام قرار است نویدبخش مرحلهای تازه باشند، اما هنوز نمیتوانند جای پاسخ روشن به وعده اولیه رئیسجمهور را بگیرند.
اگر مدیری واقعاً از عملکرد خود اطمینان دارد، چرا باید به سایه ارتباطات سیاسی نیاز داشته باشد؟ در چنین شرایطی، سخنان پزشکیان در مراسم صنایع شیر ایران اهمیت ویژهای پیدا میکند. او این بار نه از پیشرفتهای اعلامی، بلکه از بیدار نشدن مدیران سخن میگوید. همان مسئلهای که منتقدان از ماهها قبل درباره آن هشدار داده بودند.
البته رییسجمهور در این سخنان نامی از مدیر مشخصی نبرد و نگفت کدام گزارشها نادرست بودهاند؛ اما وقتی از مدیران بیدارنشده در موضوع مدرسهسازی سخن میگوید، طبیعی است که افکار عمومی سراغ مسئولان مستقیم این مأموریت برود.
در این میان، حمیدرضا خانمحمدی، رییس سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، نمیتواند خود را از دایره این پرسشها خارج بداند.
اگر رییسجمهور تصور میکرد با یک سال فرصت، مسئله قابل حل است و اکنون میگوید در صورت بیداری مدیران حتی شش ماه هم کافی خواهد بود، پس باید پرسید مسئولان اجرایی این مأموریت در این مدت چه کردهاند؟ چرا ظرفیتهای موجود به نتیجه مورد انتظار نرسیده است؟ و چرا بهجای ارائه گزارش دقیق از فاصله وعده تا عملکرد، همچنان با ادبیات گامهای بعدی مواجهیم؟
شاید این همان لحظهای باشد که باید پذیرفت صدای منتقدان بیدلیل بلند نشده بود. آنچه امروز رییسجمهور با زبان شعر از آن سخن میگوید، مدتهاست در نوشتهها و هشدارهای کارشناسان با زبان آمار و تحلیل بیان شده است.

خواب آسوده خانمحمدی؛ تلنگرها برای چه کسی بود؟
اما بخش تلخ ماجرا اینجاست: اگر منتقدان بیدار بودهاند، اگر رییسجمهور اکنون از خواب و رخوت مدیران گلایه میکند، پس چرا در مدیریت سازمان نوسازی مدارس تغییر متناسبی مشاهده نمیشود؟
خانمحمدی همچنان بر مسند ریاست سازمان نشسته است. همان مدیری که در دوره مسئولیتش، نهضت توسعه عدالت آموزشی با تبلیغات گسترده همراه شد و گامهای مختلف آن یکی پس از دیگری اعلام شد؛ اما اکنون پس از گذشت دو سال از وعده رییسجمهور، هنوز باید درباره چرایی محقق نشدن هدف اولیه توضیح داده شود.
موضوع اصلی فقط تعداد کلاسهای ساختهشده نیست، بلکه مسئله اصلی، شیوه اداره مجموعهای است که مسئولیت مهمی در آینده آموزشی کشور بر عهده دارد. مسئله، نحوه مواجهه با منتقدان، شفافیت در ارائه آمار، میزان تحقق برنامهها، کیفیت تصمیمگیری و توان مدیریت برای تبدیل وعدهها به نتیجه است.
پیشتر در فضای مجازی دو یادداشت، با عنوانهای «قالیباف دخالت نمیکند، خانمحمدی اما خیال میکند، میکند!» و «پیام دکتر قالیباف به آقای خالیباف»، را خوانده ام که به پدیدهای پرداخته شده بود که آن را «هیبتسازی توخالی» می نامید؛ فضایی که در آن، بهجای اتکا به کارنامه و شایستگی مدیریتی، نوعی تصور از برخورداری از حمایت و پشتوانه سیاسی در اطراف یک مدیر شکل میگیرد.
در آن نوشتهها، به نقل از سخنان محمدباقر قالیباف در مخالفت با دخالت در انتصابات، این پرسش را مطرح کرده بود، که اگر چنین دخالتی وجود ندارد، اطمینان برخی اطرافیان از برخورداری مدیر مورد نظر از پشتوانه سیاسی از کجا میآید؟
تأکید میکنیم که ما سندی برای اثبات دخالت قالیباف در ابقای خانمحمدی یا حمایت مستقیم او از ادامه مسئولیتش نداریم و چنین ادعایی را نیز مطرح نمیکنیم. اما نفس شکلگیری و تکرار این تصور در فضای مدیریتی، موضوعی قابل تأمل است. آیا مدیران باید با کارنامه خود ارزیابی شوند یا با تصویری که از ارتباطات و پشتوانههای احتمالی خود در ذهن دیگران ساختهاند؟
اگر مدیری واقعاً از عملکرد خود اطمینان دارد، چرا باید به سایه ارتباطات سیاسی نیاز داشته باشد؟ و اگر چنین تصویری در اطراف او شکل گرفته، آیا دستگاه تصمیمگیرنده به اندازه کافی مستقل و شجاعانه عملکرد او را ارزیابی میکند؟
خواب آسوده خانمحمدی در عنوان این یادداشت، کنایه به همین وضعیت است؛ وضعیتی که در آن، گویی هیچ تلنگری قادر نیست مسیر مدیریت را تغییر دهد. نه هشدار کارشناسان، نه نقد رسانهها، نه پرسشهای افکار عمومی و حالا نه حتی گلایه رئیسجمهور از بیدار نشدن مدیران.

مشکل از کجاست؟
اکنون باید از رییسجمهور و وزیر آموزش و پرورش پرسید: وقتی کارشناسان هشدار میدهند، وقتی منتقدان درباره آمارها و عملکرد سازمان گزارش مینویسند و وقتی شخص رییسجمهور از محقق نشدن وعده یکساله گلایه میکند، چرا هنوز تغییر و بازنگری جدی در مدیریت سازمان نوسازی مدارس اتفاق نمیافتد؟
آیا مشکل فقط در عملکرد یک مدیر است یا سازوکار انتخاب، ارزیابی و استمرار مدیران نیز دچار اختلال شده است؟
آیا گزارشهای خوشبینانه و آمارهای تبلیغاتی، آنقدر در تصمیمگیریها اثر گذاشتهاند که واقعیتهای اجرایی به حاشیه رانده شدهاند؟ آیا هیبتسازی مدیریتی و القای برخورداری از پشتوانههای سیاسی، حتی اگر آن پشتوانهها واقعی نباشند، میتواند بر اراده تصمیمگیران برای تغییر اثر بگذارد؟
و مهمتر از همه، چه کسی باید پاسخگوی این وضعیت باشد؟
نباید فراموش کرد که سازمان نوسازی مدارس، بازوی تخصصی و اجرایی وزارت آموزش و پرورش در حوزه ساخت، توسعه و تجهیز فضاهای آموزشی است؛ اما مسئولیت کلان سیاستگذاری، نظارت، پیگیری منابع و پاسخگویی درباره تحقق اهداف، متوجه وزیر آموزش و پرورش و در نهایت دولت است. نمیتوان در روزهای موفقیت، مدرسهسازی را دستاورد دولت و وزارتخانه دانست و هنگام بروز ناکامی، همه مسئولیت را به سازمانی زیرمجموعه واگذار کرد.
اگر خانمحمدی نتوانسته است انتظارات اعلامشده را محقق کند، وزیر باید درباره استمرار مدیریت او توضیح دهد. اگر گزارشهای ارائهشده به رییسجمهور با واقعیت عملکرد فاصله داشتهاند، باید روشن شود چه کسانی مسئول این فاصله بودهاند. و اگر مشکل از کمبود اعتبار، موانع قانونی یا مشکلات اجرایی است، باید با عدد و سند اعلام شود، نه اینکه هر سال با نامگذاری تازهای برای یک گام دیگر، صورت مسئله به تعویق بیفتد.
دو سال از آغاز دولت پزشکیان گذشته است.
قرار بود مشکل فضای آموزشی یکساله حل شود؛ اما امروز در گام سوم هستیم و هنوز گام نهایی در افق روشنی دیده نمیشود. رییسجمهور از بیدار نشدن مدیران سخن میگوید و مدیر مسئول این مأموریت همچنان در جای خود باقی است و خوابی آسوده دارد.
شاید اکنون وقت آن رسیده باشد که بهجای خواندن دوباره شعر اقبال برای مدیران، درباره سازوکار بیدار کردن آنها تصمیم گرفته شود.
آقای رییسجمهور!

اگر مدیران بیدار نشدهاند، چه کسی باید آنها را بیدار کند؟ و اگر تلنگرها اثر نکردهاند، آیا وقت آن نرسیده است که بهجای تکرار تلنگر، در انتخاب و استمرار مدیریت تجدیدنظر شود؟
مشکل از کجاست؟
شاید مشکل دقیقاً همینجاست:
همه از ضرورت بیداری سخن میگویند، اما ظاهراً هیچکس مسئول بیدار کردن مدیری نیست که باید پاسخگوی تحقق وعده رییسجمهور باشد!
بادا که خداوند همه ما را بیدار و هوشیار گرداند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
گروه استان ها و شهرستان ها/
نامه ی زیر توسط یکی از فرهنگیان استان یزد با موضوع : « درخواست بررسی فوری مبانی قانونی و توقف اقدامات اجرایی تجمیع صندوقهای وام ضروری فرهنگیان استان یزد » برای « صدای معلم » ارسال گردیده است .
این رسانه ی آمادگی خود را برای توضیح و شفاف سازی مسئولان اعلام می کند .
گروه گزارش/

به تازگی ؛ « زهرا علی اکبری » رییس جدید مرکز اطلاع رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش و معاون پیشین رسانه ، نشستی را با آن چه « معلمان فعال در شبکه های مجازی » خوانده شده برگزار کرده است . ( این جا )
به گزارش مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش،عصر امروز، دوشنبه ۲۵ آبان ماه، نشست هماندیشی زهرا علیاکبری، رئیس این مرکز، با جمعی از معلمان فعال در شبکههای اجتماعی و با حضور تلفنی علی رمضانی، مشاور وزیر آموزش و پرورش، با هدف بررسی راهکارهای توسعه ارتباط و تعامل با فرهنگیان فعال در عرصه رسانه و فضای مجازی برگزار شد.
در این نشست، ضمن بررسی ظرفیتهای موجود برای تقویت ارتباط مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارتخانه با معلمان تولیدکننده محتوا در حوزه آموزش و پرورش، بر ضرورت فراهمسازی زمینهای برای انتقال مستقیم دیدگاهها، انتقادها و مسائل جامعه فرهنگیان به مسئولان و همچنین تسهیل دسترسی معلمان به اخبار و اطلاعات رسمی تأکید شد.

ضرورت اطلاعرسانی دقیق، شفاف و بهموقع
دسترسی معلمان به اخبار موثق و اطلاعات دقیق درباره سیاستها، تصمیمها و برنامههای آموزشوپرورش، از جمله محورهای اصلی مطرحشده در این نشست بود.
حاضران با اشاره به موضوعاتی نظیر تعطیلی مدارس، نحوه فعالیت واحدهای آموزشی در شرایط آلودگی هوا و وضعیتهای اضطراری و همچنین تغییرات کتابهای درسی، بر ضرورت اطلاعرسانی سریع، شفاف و جامع درباره تصمیمات و موضوعات مرتبط با نظام تعلیموتربیت تأکید کردند.
به اعتقاد حاضران، تأخیر در انتشار اخبار رسمی یا ارائه اطلاعات ناقص و مبهم، میتواند زمینهساز انتشار شایعات و شکلگیری برداشتهای نادرست در میان مخاطبان شود. ازاینرو، روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش باید در موضوعات مرتبط با مدارس، دانشآموزان، خانوادهها و فرهنگیان، بهعنوان مرجع رسمی و قابل اتکای اطلاعرسانی ایفای نقش کند.
همچنین تأکید شد که ارتباط مرکز با جامعه معلمان نباید صرفاً به انتشار اخبار و اطلاعیههای رسمی محدود باشد، بلکه باید سازوکارهای مشخصی برای دریافت بازخوردها، شناسایی مسائل و انعکاس دیدگاههای فرهنگیان به مجموعه مدیریتی وزارتخانه پیشبینی شود.

ضرورت بازنمایی جامع واقعیتهای آموزش و پرورش در فضای مجازی
چگونگی انعکاس مسائل و واقعیتهای آموزشوپرورش در فضای مجازی، از دیگر موضوعات مورد بحث در این نشست بود.
حاضران با اشاره به اهمیت مسائل معیشتی و رفاهی فرهنگیان، این موضوعات را بخشی از واقعیتهای نظام تعلیم و تربیت دانستند و در عین حال بر ضرورت توجه به سایر ابعاد فعالیتهای آموزش و پرورش تأکید کردند.
تلاشهای معلمان در فرایند آموزش، تجربههای موفق آموزشی و تربیتی، ابتکارهای مدارس، فعالیتهای خلاقانه فرهنگیان و اقدامات داوطلبانه آنان در حمایت از دانشآموزان، از جمله ظرفیتهایی است که ضرورت دارد در کنار مسائل و چالشهای موجود، مورد توجه رسانهای قرار گیرد.
در این زمینه، بهرهگیری از ظرفیت معلمان فعال در فضای مجازی برای معرفی اقدامات اثربخش، تجارب موفق و فعالیتهای ارزشمند مدارس، میتواند به ارائه تصویری جامعتر از عملکرد و واقعیتهای نظام تعلیموتربیت کمک کند.
همچنین مسائل و محدودیتهای مدارس مناطق کمبرخوردار، شرایط فعالیت مدیران مدارس و معلمان در مناطق مختلف کشور و ضرورت انعکاس دقیق این مسائل در فضای رسانهای، از دیگر موضوعات مطرحشده در این بخش بود.

تأکید بر رعایت دقت و صحت در تولید و انتشار محتوا
مسئولیت پذیری در تولید و انتشار محتوا درباره مسائل آموزش و پرورش و موضوعات مرتبط با مدارس، از دیگر محورهای این نشست بود.
حاضران با اشاره به پیامدهای انتشار اخبار تأیید نشده، بازنشر شایعات و پرداختن غیرحرفهای به موضوعات حساس، بر ضرورت احراز صحت اطلاعات، رعایت اصول حرفهای و پرهیز از انتشار محتوای غیرمستند تأکید کردند.
این موضوع بهویژه در حوادث و اتفاقات مرتبط با دانشآموزان از اهمیت بیشتری برخوردار است؛ چراکه در چنین شرایطی، خانوادهها و افکار عمومی نیازمند دریافت اطلاعات دقیق، شفاف و معتبر هستند و هرگونه تأخیر یا ابهام در اطلاعرسانی میتواند موجب افزایش نگرانیها شود.
بر همین اساس، ضرورت ارتقای سرعت و دقت عملکرد روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش در اطلاعرسانی پیرامون حوادث و موقعیتهای حساس و همچنین تقویت ارتباط و هماهنگی با معلمان فعال در فضای مجازی در این شرایط، مورد تأکید قرار گرفت.

بهرهگیری از دیدگاه معلمان در بررسی محتوای آموزشی
کیفیت کتابهای درسی و ضرورت بهرهگیری از تجربیات و دیدگاههای معلمان در فرایند بررسی و اصلاح محتوای آموزشی، از دیگر موضوعات مطرحشده در این نشست بود.
با توجه به ارتباط مستقیم معلمان با دانشآموزان و آشنایی آنان با مسائل و نیازهای آموزشی در محیط کلاس درس، استفاده از نظرات و پیشنهادهای این گروه میتواند در شناسایی نقاط قوت و ضعف محتوای آموزشی و ارتقای کیفیت برنامههای درسی مؤثر باشد.
در همین راستا، برگزاری نشستهای تخصصی با حضور معلمان رشتههای مختلف، کارشناسان و مدیران بخشهای مرتبط، بهمنظور بررسی موضوعات و مسائل تخصصی و انتقال نظاممند دیدگاهها و پیشنهادهای فرهنگیان به مراجع تصمیمگیر، بهعنوان یکی از پیشنهادهای مطرحشده در این نشست مورد توجه قرار گرفت. « رسانه ها » بر اساس تعریفی که دارند ؛ مهم ترین و شرکای راهبردی «حوزه عمومی » در حوزه ی آموزش هستند .
ضرورت استمرار تعامل و ایجاد سازوکار ارتباطی منسجم
ایجاد بستر ارتباطی مشخص و مستمر میان مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش و معلمان فعال در فضای مجازی، از دیگر موضوعات مورد تأکید در این نشست بود.
این بستر میتواند ضمن تسهیل دسترسی معلمان به اخبار و اطلاعات رسمی، امکان دریافت دیدگاهها و بازخوردهای آنان، شناسایی و انعکاس مسائل مدارس و معرفی ظرفیتها و تجربههای موفق فرهنگیان را فراهم سازد.
همچنین حاضران بر ضرورت استمرار نشستهای هماندیشی و توسعه دامنه مشارکت معلمان از استانها، مناطق و حوزههای تخصصی مختلف تأکید کردند تا موضوعات و پیشنهادهای مطرحشده در این جلسه، در چارچوب تعاملات بعدی نیز مورد بررسی و پیگیری قرار گیرد.
گفتنی است؛ این نشست در راستای تقویت ارتباط میان مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش و جامعه معلمان فعال در فضای مجازی و با هدف بهرهگیری از دیدگاهها، تجربیات و ظرفیت رسانهای فرهنگیان در ارتقای فرایند اطلاعرسانی و انعکاس دقیقتر مسائل و واقعیتهای نظام تعلیموتربیت برگزار شد » .
بر اساس « اصول حرفه ای » در علم رسانه انتظار می رفت نام این معلمان فعال در شبکه های مجازی آورده شود تا حداقل دیگران از پیشینه و کارنامه آنان در حوزه آموزش و تربیت مطلع شوند که این مهم انجام نشده است .
پرسش دیگر آن که معیارهای انتخاب « این گونه از معلمان » چه بوده است ؟

این معلمان فعال در فضای مجازی چه نوع محتوای آموزشی را تولید کرده و می کنند ؟
یکی از اهداف این نشست بر اساس خبر وزارت آموزش و پرورش ؛ ضرورت بازنمایی جامع واقعیتهای آموزش و پرورش در فضای مجازی بوده است.
آیا وزارت آموزش و پرورش در فضای حضور و مواجهه مستقیم و چهره به چهره با مخاطبان و ذی نفعان به جز آن نشست های کلیشه ای و نمایشی وزیر آموزش و پرورش با برخی معلمان که برگزار می شود ؛ برنامه ای برای « اقناع » و « تقریب نگرش ها » دارد که به فضای مجازی « پناهنده » شده و به دنبال ایجاد مشروعیت و یا مقبولیت برای عملکرد وزارت آموزش و پرورش است ؟
اگر اخبار رسمی وزارت آموزش و پرورش با استقبال در جامعه و افکار عمومی رو به رو نمی شود ؛ باید به دنبال آسیب شناسی و ریشه یابی آن بود که چرا مردم و مخاطبان به اخبار آن « اعتمادی » ندارند ؟

پرسش « صدای معلم » آن است که چرا مهم ترین دستگاه متولی تعلیم و تربیت ، « مرجعیت خبری » خود را دست داده و بدتر از همه افق و چشم انداز روشنی برای بازخوانی سیاست های غلط مشاهده نمی شود ؟
با تغییر « ابزار » در حالی که سیاست ها ، خط مشی ها و فرآیندها ، همان هستند و در « تصلب ساختاری » دائما تولید و باز تولید می شوند ؛ نوعی « میان بر » تلقی شده اما تحولی صورت نگرفته و وضعیت پیشین پس از مدتی در اشکال دیگر باز می گردد .

« رسانه ها » بر اساس تعریفی که دارند ؛ مهم ترین و شرکای راهبردی «حوزه عمومی » در حوزه ی آموزش هستند .
نشست های خبری بهترین و مناسب ترین فضا برای انتقال پرسش های مطرح در افکار عمومی توسط خبرنگاران و طلب پاسخ از مسئولان و مقامات برای شفاف سازی و احیا و ترمیم « اعتماد عمومی » هستند .
و این در حالی است که وضعیت برگزاری نشست های خبری در آموزش و پرورش تابع برنامه و نظم مشخصی نیست .
برگزاری چنین نشست هایی در واقع نوعی « موازی کاری » در حوزه خبر و رسانه می باشد .
اگر آن فعالان واقعا وزن و حرفی داشته و صلاحیت شرکت در نشست های خبری وزارت آموزش و پرورش را دارند ؛ منطق و عقلانیت حکم می کند که در این نشست ها مانند سایر خبرنگاران و اصحاب رسانه مشارکت داشته و به حرفه ای شدن روابط عمومی کمک کنند .
پایان گزارش/
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
گروه اخبار/

دوشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵، سالن امامعلی(ع) البرز میزبان آیین بزرگداشت دکتر علیاصغر فانی، وزیر اسبق آموزش و پرورش بود؛ مراسمی با حضور فرهنگیان، پیش کسوتان، فرهیختگان، فعالان فرهنگی و مسئولان دستگاه تعلیموتربیت استان که به فرصتی برای بازخوانی کارنامه علمی، مدیریتی و تربیتی مردی تبدیل شد که در فراز و فرود مسئولیتهای اجرایی، هیچگاه از هویت معلمی خود فاصله نگرفت.
این آیین با اجرای صدیقیراد، هنرمند و فرهنگی، برگزار شد و سخنرانان با روایت خاطرات، بازخوانی تجربههای مشترک و تبیین ابعاد شخصیتی دکتر فانی، تصویری از یک عمر تلاش در عرصه تعلیموتربیت ترسیم کردند؛ تصویری که در آن، اخلاق حرفهای، مسئولیتپذیری، عدالت آموزشی و اهتمام به تربیت نسل آینده، مؤلفههای اصلی یک زیست معلمانه بود.
تواضع؛ امضای اخلاقی یک مدیر
در آغاز مراسم، استاد حسینی، شاعر و فرهنگی پیش کسوت، با بازگویی خاطراتی از دوران وزارت علی اصغر فانی، به تشریح ویژگیهای اخلاقی و حرفهای او پرداخت.
وی با اشاره به همراهی در هشت سفر استانی با وزیر فقید، ادب، متانت و فروتنی را از برجستهترین خصایص شخصیتی او برشمرد و فانی را الگویی از اخلاق و تواضع در مدیریت آموزشی دانست.
حسینی همچنین با اشاره به جایگاه محمدعلی نجفی در تاریخ مدیریت آموزش و پرورش و یادآوری خدمات مدیران پیشین، به بیان خاطرات خود از تحولات این دستگاه پرداخت و در پایان، با قرائت اشعاری از سعدی شیرازی و اجرای آوازی عرفانی، فضای مراسم را به شعر و ادب فارسی پیوند زد.
آموزش و پرورش؛ پاسدار فرهنگ و تمدن ایرانی
در ادامه، دکتر فرزاد شعبانی، مدیرکل آموزش و پرورش استان البرز، ضمن خیرمقدم به حاضران، به تشریح وضعیت دستگاه تعلیموتربیت در شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی پرداخت.
وی با تأکید بر نقش راهبردی آموزش و پرورش در صیانت از سرمایههای فرهنگی و تمدنی کشور اظهار داشت: این دستگاه، با وجود همه محدودیتها و تنگناها، همچنان پرچمدار و پاسدار فرهنگ و تمدن ایرانی است.
شعبانی با اشاره به نقش تربیتی مدرسه در شکلگیری شخصیت نسلها افزود: ایثارگرانی که در میدانهای دفاع از کشور حضور دارند، خود از پرورشیافتگان نظام تعلیموتربیت هستند و این واقعیت، بیانگر عمق اثرگذاری معلمان در سرنوشت جامعه است.
مدیرکل آموزش و پرورش البرز همچنین با تأکید بر ضرورت پرهیز از کوچکانگاری عملکرد این دستگاه، معلمان را سرمایهای ارزشمند و مایه افتخار جامعه دانست.
چهار فصل از زندگی حرفهای؛ از کلاس ریاضی تا مدیریت کلان
بخش محوری مراسم به سخنرانی دکتر کفاش، معاون پرورشی وزارت آموزش و پرورش در دوره وزارت دکتر فانی، اختصاص داشت؛ سخنرانیای که به پشتوانه همراهی نزدیک وی با آن مرحوم، از خاطرات شخصی و روایتهای دستاول برخوردار بود.
کفاش در آغاز، ضمن تجلیل از برگزارکنندگان مراسم، مجموعه پیش کسوتان البرز و تشکل فرهنگی «یاد یاران» را شایسته توجه دانست و از تلاشهای دکتر پوستیندوز و دکتر یعقوبی در راهبری این دو مجموعه یاد کرد.
وی با اشاره به همراهی خود با دکتر فانی در دوران بیماری و بستریشدن او اظهار داشت: در روزهای دشوار بیماری نیز از وی شکوه و گلایهای نشنیدم؛ حتی در واپسین روزهای زندگی، دغدغه انتشار کتابهایش را داشت و همچنان به ثبت و انتقال تجربههای آموزشی و مدیریتی میاندیشید.
کفاش برای تبیین سیر زندگی حرفهای فانی، آن را در چهار دوره متمایز روایت کرد:

۱. معلمی؛ خاستگاه هویت حرفهای
نخستین فصل زندگی حرفهای فانی به سالهای آغازین خدمت در نظام تعلیموتربیت بازمیگردد. او با مدرک کارشناسی ارشد مهندسی عمران از دانشگاه تهران و دکترای مدیریت از دانشگاه تربیت مدرس، در کسوت دبیر ریاضی فعالیت میکرد و بهعنوان معلم نمونه در تهران شناخته میشد.
این دوره، بنیان شکلگیری هویت حرفهای مردی بود که بعدها مسئولیتهای مهم ملی را بر عهده گرفت، اما هیچگاه شأن و جایگاه معلمی را در سایه عناوین مدیریتی قرار نداد.
۲. کردستان؛ چهار سال مجاهدت برای احیای تعلیموتربیت
یکی از مقاطع برجسته زندگی فانی، حضور داوطلبانه او در کردستان و پذیرش مسئولیت بازسازی ساختار آموزش و پرورش این استان در سالهای دشوار پس از انقلاب بود.
به روایت کفاش، فانی در دوره وزارت دکتر پرورش، مسئولیت مدیریت آموزش و پرورش کردستان را پذیرفت و چهار سال از عمر حرفهای خود را صرف ساماندهی و احیای نظام آموزشی منطقهای کرد که با بحرانها و دشواریهای ساختاری و اجتماعی مواجه بود.
کفاش این انتخاب را جلوهای از مسئولیتپذیری و مجاهدت حرفهای فانی دانست و از همراهی و ایثار خانواده او در این مسیر یاد کرد.
پایهگذاری طرح سربازمعلم در کردستان و اجرای دوره چهارساله دانش سرا از جمله اقدامات مورد اشاره در این دوره بود؛ اقداماتی که با هدف تأمین نیروی انسانی و بازسازی بنیانهای آموزشی منطقه دنبال شد.
۳. مدیریت عالی؛ از مسئولیتهای تخصصی تا سرپرستی وزارتخانه
سومین دوره زندگی حرفهای فانی با حضور در سطوح عالی مدیریتی آموزش و پرورش، مسئولیتهای مرتبط با آموزش متوسطه و تجربه دو دوره سرپرستی وزارتخانه همراه بود.
او که در کنار تحصیلات مهندسی، دانشآموخته دکترای مدیریت از دانشگاه تربیت مدرس بود، تجربههای تخصصی و اجرایی خود را در خدمت سیاستگذاری و مدیریت نظام آموزشی کشور قرار داد.
۴. وزارت؛ استمرار رسالت معلمی
دو دوره تصدی وزارت آموزش و پرورش، فصل دیگری از کارنامه مدیریتی فانی را رقم زد؛ اما دامنه فعالیتهای او به این مسئولیت محدود نماند.
معاونت فرهنگی بنیاد شهید و مشارکت در پیشبرد طرح شاهد، فعالیتهای دانشگاهی، تدریس و مسئولیت در دانشگاه تربیت مدرس و تألیف آثار تخصصی، از دیگر عرصههای خدمت او بود.
کفاش در جمعبندی این چهار دوره بر یک ویژگی بنیادین تأکید کرد:
فانی هیچگاه معلمی را ترک نکرد.
به گفته وی، آموزش و پرورش همواره اولویت نخست زندگی حرفهای فانی بود و حتی در دوران بیماری نیز جلسات تدریس مجازی خود را بهصورت مجازی دنبال میکرد.
او در همین زمینه به تعبیر دکتر حدادعادل اشاره کرد که فانی «از سرداری به سربازی رسید»؛ تعبیری که در روایت کفاش، بیانگر ترجیح خدمت و انجام وظیفه بر جایگاه و عنوان بود.
تقریب نگرشها؛ هنر مدیریت تفاوتها
کفاش در بخش دیگری از سخنان خود، به ویژگیهای فکری و اجتماعی دکتر فانی پرداخت و بر ضرورت تقویت هم گرایی و سرمایهگذاری بر مشترکات میان فعالان فرهنگی تأکید کرد.
وی با بیان اینکه «یکسانسازی نگرشها نه ممکن است و نه لازم، اما تقریب نگرشها هم ممکن است و هم لازم»، بر ضرورت پذیرش تفاوت دیدگاهها و پرهیز از تبدیل اختلافنظرها به شکافهای اجتماعی تأکید کرد.
او با اشاره به گستردگی اشتراکات فرهنگی و ملی اظهار داشت: آنقدر وجوه مشترک میان ما وجود دارد که نباید اجازه دهیم اختلافنظرها به فاصلهگرفتن افراد از یکدیگر منجر شود.
کفاش برای تبیین این رویکرد، به خاطرهای از جهانپهلوان تختی اشاره کرد؛ اینکه تختی هنگام دریافت مدال، برای لحظاتی آن را بر گردن نفر دوم میانداخت؛ رفتاری که به روایت وی، نمادی از فروتنی، قدرشناسی و باور به نقش دیگران در موفقیت فردی بود.
«یاد یاران»؛ میراثی فراتر از دوران مسئولیت
از بخشهای قابلتأمل سخنان کفاش، روایت نقش دکتر فانی در تأسیس و توسعه مجموعه فرهنگی «یاد یاران» بود؛ تشکلی که به گفته وی، پس از پایان مسئولیت رسمی فانی در وزارت آموزش و پرورش، به بستری برای استمرار فعالیتهای فرهنگی و ارتباط میان پیشکسوتان تبدیل شد.
کفاش با اشاره به مسئولیت دبیری این مجموعه در تهران و سطح کشور اظهار داشت: دکتر فانی با بنیانگذاری یاد یاران، زمینه شکلگیری نهادی فرهنگی را فراهم کرد که میتواند در کنار مدیران آموزش و پرورش نقش مشورتی و حمایتی ایفا کند.
وی با تأکید بر فعالیت بیادعا و کمهیاهوی این مجموعه و اتکای آن به انگیزه و امکانات شخصی اعضا، یاد یاران را نمونهای از استمرار مسئولیت اجتماعی پس از بازنشستگی دانست.
برگزاری ۲۷ نشست و دورهمی با حضور دکتر فانی نیز از جمله خاطراتی بود که کفاش از دوران همکاری با وی بازگو کرد.
عدالت آموزشی؛ دغدغهای فراتر از مسئولیت وزارت
کفاش در ادامه، عدالت آموزشی را از مؤلفههای مهم اندیشه مدیریتی دکتر فانی دانست و به برخی اقدامات او در این زمینه اشاره کرد.
توجه به مدارس نمونه دولتی، بهویژه در مناطق کمتر برخوردار، و تشکیل مؤسسهای برای حمایت از رشد و پیشرفت دانشآموزان مناطق محروم در دوران پس از وزارت، از جمله اقداماتی بود که وی برشمرد.
از نگاه کفاش، فانی حتی پس از پایان مسئولیت اجرایی نیز خود را در برابر سرنوشت نظام تعلیموتربیت مسئول میدانست و برای ارتقای شاخصهای آموزشی و کمک به دولت تلاش میکرد.
پانزده اثر؛ تبدیل تجربه مدیریتی به سرمایه دانشی
یکی از وجوه متمایز شخصیت حرفهای دکتر فانی، اهتمام او به ثبت و مکتوبسازی تجربههای زیسته در عرصه مدیریت و آموزش بود.
کفاش با اشاره به انتشار ۱۵ اثر از فانی، این اقدام را تلاشی ارزشمند برای مستندسازی تاریخ آموزش و پرورش و انتقال تجربههای مدیریتی به نسلهای آینده توصیف کرد.
وی در تشریح چگونگی شکلگیری این آثار گفت: با انجام مصاحبههای طولانی و استخراج خاطرات و تجربههای ایشان، تلاش کردیم رویدادها و فراز و فرودهای آموزش و پرورش را از زبان یکی از مدیران باسابقه این دستگاه ثبت و در قالب کتاب منتشر کنیم.
این رویکرد، فراتر از تألیف و انتشار چند اثر، تلاشی برای تبدیل تجربه فردی به سرمایه دانشی و نهادی است؛ سرمایهای که میتواند در تصمیمسازیهای آینده نظام آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.
تربیت دینی؛ حلقه مکمل تعلیم و تربیت
معاون پرورشی اسبق وزارت آموزش و پرورش در ادامه به دغدغههای تربیتی و اعتقادی دکتر فانی پرداخت و احیای دارالقرآنها، توسعه فعالیتهای قرآنی و توجه به فرهنگ اقامه نماز در مدارس را از جمله محورهای مورد اهتمام وی برشمرد.
کفاش با یادآوری سه سال و نیم همکاری در حوزه معاونت پرورشی تأکید کرد که نگاه فانی به آموزش و پرورش، به انتقال دانش و مهارت محدود نمیشد؛ بلکه تربیت دینی، اخلاقی و پرورش همهجانبه دانشآموزان نیز در کانون توجه او قرار داشت.
او همچنین با اشاره به یکی از یادداشتهای شخصی فانی و عبارت «سلام به امام حسین(ع) یادت نره»، از پیوند عاطفی و اعتقادی او با ارزشهای دینی یاد کرد.
«از معلمی تا وزارت»؛ بازخوانی اندیشه و سیاستگذاری آموزشی
دکتر کفاش در واپسین بخش سخنان خود، با اشاره به کتاب «از معلمی تا وزارت»، این اثر را کتابی شاخص و سترگ در حوزه سیاستگذاری آموزش و پرورش دانست؛ اثری که با بازخوانی تجربهها، اندیشهها و فراز و فرودهای مدیریتی، دریچهای به شناخت تحولات و سازوکارهای نظام تعلیموتربیت میگشاید.
وی در ادامه، با اشاره به یادداشت تحلیلی رضا قاسمپور، معلم فرهیخته و پژوهشگر فرهنگی البرز، از تلخیص و بازخوانی زیبای محتوای این کتاب در طی یادداشتی در « صدای معلم » تجلیل کرده و خواستار انتشار مجدد آن گردید.
این اشاره، افزون بر ارجگذاری به یک کوشش پژوهشی، یادآور اهمیت واسطهگری فرهنگی و رسانهای در انتقال اندیشههای مدیران و صاحبنظران به جامعه فرهنگی است؛ مسیری که در آن، تجربههای مدیریتی از محدوده خاطرات شخصی فراتر میروند و به موضوعی برای مطالعه، نقد و یادگیری نسلهای آینده تبدیل میشوند.
معلمی؛ رسالتی که با هیچ عنوانی پایان نمییابد
آیین بزرگداشت دکتر علیاصغر فانی در البرز، فراتر از یک مراسم یادبود، فرصتی برای تأمل در نسبت میان مدیریت، مسئولیت اجتماعی و رسالت معلمی بود.
روایت چهار دوره زندگی حرفهای فانی، از کلاس درس ریاضی تا مدیریت عالی آموزش و پرورش، از بازسازی نظام آموزشی کردستان تا تألیف آثار تخصصی و بنیانگذاری مجموعه یاد یاران، نشان میدهد که کارنامه یک مدیر را نمیتوان صرفاً با عناوین و مسئولیتهای اداری سنجید؛ بلکه استمرار اندیشه، کیفیت خدمت و میراثی که برای نسلهای بعد برجای میگذارد، بخش مهمتری از هویت حرفهای او را شکل میدهد.
شاید ماندگارترین پیام این آیین را بتوان در تمایز میان «مقام» و «رسالت» جستوجو کرد؛ وزارت، مسئولیتی در ساختار اجرایی است و مدیریت، جایگاهی سازمانی؛ اما معلمی، هویتی فراتر از عنوان و منصب است که میتواند در تمام فراز و فرودهای زندگی استمرار یابد.
دکتر علیاصغر فانی از کلاس درس آغاز کرد، به عالیترین جایگاه اجرایی آموزش و پرورش رسید و پس از پایان مسئولیتهای رسمی نیز در قامت یک معلم، به اندیشهورزی، مستندسازی تجربهها و خدمت فرهنگی ادامه داد.
میراث او را باید نه فقط در سالهای وزارت، بلکه در استمرار همین رسالت جستوجو کرد؛ معلمی که وزارت را تجربه کرد، اما معلمی را هرگز وانگذاشت.
پس از اتمام مراسم جمعی از موسسین «مجمع پیش کسوتان نواندیش آموزش و پرورش استان البرز » بر سر مزار شهدای گمنام در محوطه اداره کل حضور پیدا کرده و فاتحهای قرائت و با شهدا تجدید عهد نمودند.




پایان پیام/
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
پیش گفتار
یأس و نومیدی در جامعه ما هر روز بیشتر از قبل در حال افزایش است و علیرغم میل باطنی از تعداد زیادی رفتار مسرّت بخش در زندگی خود صرف نظر می کنیم. با پنهان نگه داشتن مشکلات ریز و درشت در پشت یک گوشی هوشمند یا تبلت و لپ تاپ، هر عضو خانواده به شکلی خاص به غار تنهایی خود پناه می برند و اغلب از عاقبت این گریز بی اطلاع هستند.
موارد کوچک و ساده ای چون با هم غذا خوردن اعضای خانواده که بنا به دلایلی امروز کمتر ممکن است. دیگر حتی از جشن تولد خودمانی و یا مهمانی شام برای نزدیکان و دوستان نیز خبری نیست. قبلا قبولی از دانشگاه فرزندِ یک خویشاوندِ نزدیک یا دور و یا پُست گرفتن پدر خانواده ای آشنا، بهانه هایی بود برای عرض تبریک و شرکت در شادی آنان. شیرینی بردن و شیرینی خوردن.
تا چندی پیش اگر جشن عروسی فامیل نزدیک هر یک از ما هم نبود حداقل با تماشای ماشین عروس در خیابان های شهر خود شاد می شدیم و با نگاهی کنجکاو، اتومبیل مُزیّن به گل و روبان را تعقیب می کردیم.
امروز از این شادی های کوچک و بزرگ پیرامون، خبری نیست یا خیلی نادر رخ می دهد. برای همین شادی کم رنگ تر و نومیدی پررنگ تر گردیده است. در کل، واقعیت های تلخ یا بهانه های زندگی برای به تأخیر انداختن شادی و شادمانی بیشتر شده و بر این اساس، نومیدی و افسردگی نیز در بین ما به رویدادی عادی تبدیل گردیده است.
برون افکنی غیر قابل تصوری در باور هر یک از ما موج می زند و در نهایت طبق همیشه دلیل تمامی تلخ کامی ها دیگرانند و آنان مقصرین اصلی هستند. در حالی که نومیدی، می تواند حاصلِ زندگی روزمره خود ما نیز باشد که بی شباهت به زندگی اجتماعی برخی از حیوانات نیست.

به قول سعدی:
خور و خواب تنها طریق دد است
بر این بودن آیین نابخرد است
چنین حاصلی، گواه بر ایستایی ذهن و باور من است. زندگی یک روز معمولی خود را در نظر بگیرید که با بیدار شدن و در نهایت خوابیدن در ساعتی معین، آغاز و پایان می پذیرد. چه کسی بهتر از خود شما با جزییات آن آشناست؟ امید و امیدواری در ریزبرنامه روزانه شما چه سهمی دارد؟ امید پدیده ای اکتسابی است و مانند شادی باید آن را خلق کرد.

شرایط امیدواری برای رسیدن به « امید اجتماعی » و « تاب آوری اجتماعی»
امیدواری به معنای انتظار تحقق وضعیت مطلوب و مثبت در آینده نزدیک و دور است. امیدواری با اعتماد افراد به نهادها و ساختارهای اجتماعی برای حل مسائل کلان در ارتباط است. امید میتواند به استقامت جامعه در برابر چالشها کمک کند و به عنوان یک عامل محرک برای تغییرات مثبت اجتماعی عمل کند. گاه خبرهای ناخوشایند یک روز یا طول یک هفته، امید ما را می کاهد و گاهی برعکس با شنیدن اتفاقات شیرین برای ادامه زندگی بیشتر امیدوار می گردیم. برای ادامه زندگی، همه به امیدواری نیازمندند.
پاک کردن حافظه تاریخی ملتی با در بند بودن امیدواری طی دهه ها، امری ساده و آسان نیست. در جامعه ما اعتماد، همان حلقه مفقوده میان ملت با دولت و مجلس است که قادر به ایجاد امید نیستند، همان واکنشی که در مورد عدالت و قانون نیز صادق است.
هر جامعه ای علاوه بر امیدواری آحاد مردم به تقویت کننده جمعی نیز نیاز دارد که بدان « امید اجتماعی » گفته می شود که انگیزه، پیوند و همبستگی بین افراد را افزایش می دهد تا در حل چالش های گوناگون با یکدیگر همفکری کنند. قدرتی که باعث تقویت امید اجتماعی می گردد در اصطلاح جامعه شناسی «تاب آوری اجتماعی Social Resilience» نامیده می شود.
امید و امیدواری فقط موضوع فردی نیست بلکه مفهومی اجتماعی نیز هست، پس جامعه به «امید اجتماعی» نیاز مبرم دارد.
«امید اجتماعی» به عنوان یک باور مشترک در میان افراد جامعه شکل میگیرد و ماهیت آن به وضعیت اجتماعی و سیاسی هر کشوری وابسته است.
«امید اجتماعی» یعنی باور بهبود شرایط و ایجاد تغییرات مثبت در جامعه. یک جمع کوچک مانند یک گروه شغلی یا یک جمع بزرگ مانند ملت، با نگاهی مثبت به شرایط ایده آل زندگی در جامعه یقین حاصل می کنند که تغییرات مطلوب تری در انتظار همه مردم است. امید اجتماعی، به عنوان کاتالیزوری برای افزایش انرژی افراد در انجام شرح وظایف محوله عمل می کند. لذا هر فرد با تمام وجود و با رضایت کامل ترجیح می دهد تا تمام انرژی خود را برای بهبود روابط اجتماعی به کار گیرد. اگر ما معلمان یا هر گروه شغلی دیگر، بر چنین باوری نیستیم یقین امید اجتماعی برای ما معنایی ندارد.
«تابآوری اجتماعی» نیز به توانایی افراد، گروهها یا جوامع در مقابله با چالشها، بحرانها و تنشهای اجتماعی، سازگاری با آنها و بازیابی تعادل بعد از وقوع هر رخداد ناگوار اشاره دارد. رخدادهایی چون بلایای طبیعی، نوسانات اقتصادی یا ناآرامیهای اجتماعی و جنگ. تابآوری اجتماعی به مقاومت در برابر آشفتگی و توان تبدیل و تحول در شرایط نامطلوب گفته می شود.
توانایی یک جامعه برای افزایش قدرت ایستادگی در برابر ناملایمات، توان بازیابی منابع از دست رفته و حفظ سازگاری با شرایط جدید مربوط به تاب آوری اجتماعی است. از جنبه زمانی، تابآوری اجتماعی شامل بازه زمانی است که اعضای جامعه در طی آن میتوانند با بحران سازگار شده یا راهحلی برای عبور از آن پیدا کنند. به بیانی عامیانه می توان گفت داشتن امید اجتماعی و تاب آوری اجتماعی به منزله پر دیدن نصف لیوان و خوش بینی نسبت به آینده نردیک و دور است.

تضاد طبقاتی تعیین کننده حد و مرز امیدواری
یقین شرایط مساعدی برای زندگی تک تک افراد هر جامعه ای فراهم نیست. در برخی از آن ها مسایل و مشکلات ملی و در برخی دیگر فراملی وجود دارد که سهم افراد از امید اجتماعی را می کاهد. در کل در جامعه ناپایدارِ سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، امید رنگ می بازد. چالشهایی چون جنگ، فقر، نابرابری آموزشی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و حتی بحرانهای زیست محیطی می تواند امید اجتماعی را در یک جامعه کم رنگ سازد.
باید قبول کرد که « امیدواری» با تضاد طبقاتی نیز در ارتباط است!
مثلا شکل امید و امیدواری در کشوری چون کره شمالی که خود را برای عدم دخالت دیگر کشورها یا عدم تأثیرپذیری از آنها، محصور کرده است و سیاستی کاملا بسته و منقبض دارد، چگونه است؟ اطاعت کورکورانه یا لاجرمی مردم این کشور، ردپایی برای امیدواری می گذارد؟ با زیستن در تاریکی مطلق استبداد و دیکتاتوری، چگونه می توان امیدوار بود؟ مردم کره شمالی حتی اگر روزی از یوغ تاریکی مطلق برهند، سلامتی روح و روان و امید به زندگی آنان طی چند دهه یا سده بعد در حد نقطه تعادل و ایده آل قرار می گیرد؟ پاک کردن حافظه تاریخی ملتی با در بند بودن امیدواری طی دهه ها، امری ساده و آسان نیست.

افزایش سن امید به زندگی به منزله وجود امید اجتماعی نیست!
یکی از شاخص های توسعه یافتگی، سن امید به زندگی است که هر چقدر به صد نزدیک تر شود نشان می دهد یک جامعه از امید و رفاه اجتماعی مناسبی برخوردار است. اما باید توجه داشت که سن امید به زندگی به معنای سن دقیق فوت افراد نیست بلکه بیانگر متوسط طول عمر مورد انتظار یک نوزاد بر اساس نرخهای فعلی مرگ و میر است. لذا اگر سن امید به زندگی در ایران 80 سال است، تصور نکنیم مردم ایران شرایط زندگی ایده آلی دارند.
از جمله موارد نگران کننده در کشور ما می توان به افزایش فقر مطلق و کاهش شدید قدرت خرید مردم اشاره کرد که روز به روز از ظرفیت امید می کاهد. دخل و خرجی که توسط استاد و کارشناس اقتصادی نیز به مدار اعتدال نمی رسد. شرایط اقتصادی در هم تنیده که یافتن سررشته آن برای ایجاد تغییر شرایط یا بهبود روابط، توسط صدها اقتصاددان نیز غیرممکن شده است.
یا حاکمیت تبعیض و بی عدالتی آموزشی که امید و آرزوی پدران و مادران طبقه فقیر و متوسط را برای تضمین آینده بهتر فرزندان، به یأس و نومیدی تبدیل کرده است.
یا جنگ فرسایشی ناتمام نیز از عناصر اصلی افزایش نومیدی در جامعه کنونی ماست. عده ای از سیاسیون می گویند نه صلح؛ نه جنگ؛ پس چه چیز امید و امیدواری را به مردم ایران باز خواهد گرداند؟
کم رنگ شدن اخلاق و ادب، عدم آشنایی با آداب معاشرت خصوصا در بین نوجوانان و جوانان، هر دلسوز مسئولیت پذیری را نگران آینده کشور می کند. کم مایگی هنر و هنرمند و یا به حاشیه راندن فعالیت او، نومیدی از آینده فرهنگ ایرانی را فریاد می زند!
علاوه بر شرایط نامساعد انسانی، انقراض تدریجی گونه های مختلف گیاهی و حیوانی با بی توجهی به محیط زیست و حیات وحش نیز افراد بیشتری را نومید می سازد.

« تاب آوری اجتماعی » چگونه ممکن می گردد؟
برای داشتن تاب آوری اجتماعی در برابر هر نوع شرایط بحرانی، دولت باید با مردم صادق باشد.
دو نمونه زیر گواهی بر عدم تقویت تاب آوری اجتماعی در تحمل شداید زندگی مردم است:
سامانه اطلاع رسانی قیمت کالا و خدمات 124 و سامانه مدیریت شهری 137 که به عنوان دو مرجع اعلام شکایت شهروندان پیش بینی شده است. اغلب تماس شما بدون پی گیری یا حصول نتیجه مطلوب مورد انتظار، است. اما باز اگر گرانی یا سد معبری مشاهده کردید با این دو شماره تماس می گیرید و اعتراض خود را به شرایط قانون شکنی فروشنده یا کسبه محل، بیان می کنید. اما چرا علیرغم نومیدی از دریافت پاسخ مناسب، باز طی تماس مجدد در بیان اعتراض خود اصرار دارید؟

وقتی شما با شرایط غیرموجه برخورد می کنید عصبانی و ناراضی هستید و شما با تماس خود و طرح مشکل، در واقع بخشی از خشم و نارضایتی را در وجود خود خالی می کنید. یعنی بدون مراجعه به یک روان شناس یا روان پزشک، شما به خود درمانی می پردازید. احتمالا قصد اصلی چنین سامانه هایی، همان تخفیف عصبانیت شماست. منتهی به جای فریاد در چاه با اپراتور پشت خط سخن می گویید.
قصد اصلی دولت با قرار دادن چنین سامانه هایی، افزایش « تاب آوری اجتماعی» شماست، بدون آن که اقدام مفیدی انجام دهد یا بدان مجبور شود. این سامانه ها به طور سلیقه ای به موارد جزیی پاسخ می دهند اما در کل تناقض قوانین اجازه تعقیب شکایت را نمی دهد.
هر یک از ما تاکنون به خوبی یاد گرفته ایم که انتظار از دیگری مسئول و غیرمسئول برای بهبود شرایط زندگی اجتماعی در ایران امروز، رسما غیرممکن است. پس اگر شرایط مناسب برای داشتن امید اجتماعی وجود ندارد، می توانیم با برنامه ریزی و هدف گذاری های کوتاه مدت و میان مدت، امید به زندگی و سلامتی در هر بُعد را برای خود و اعضای خانواده در بلند مدت تضمین کنیم. برای رسیدن به هدف، تلاش و کوشش لازم هست پس حرکت در جهت تحقق هدف، موجب شادابی و امیدواری می گردد.
یا چون نومیدی به دلمردگی و افسردگی منجر می شود پس با پناه بردن به ورزش های کم هزینه یا بی هزینه مانند پیاده روی یا کوهنوردی، روح و جسم خود را صیقل دهیم. یا با هنرورزی کم هزینه چون خوشنویسی و نقاشی، اوقات خوشایندی برای خود در کنار اعضای خانواده رقم بزنیم و مهم تر از همه با کتاب خواندن اوقات فراغت خود را پربارتر سازیم.
به خاطر داشته باشیم نومیدی و افسردگی بیماری مسری است و شدیدا خاصیت همه گیری دارد. اگر پدران و مادران و معلمان با امیدواری بیگانه باشند، کودکان نیز هرگز با آن آشنا نخواهند شد.

ارتباط شادی با امیدواری
امیدواری، مقوله ای نسبی است و با شرایط روحی - روانی هر فرد بر وجود یا عدم وجود آن در زندگی به طور مستقیم در ارتباط است. در ضمن امید با شادی ارتباط نزدیک دارد و فرد و جامعه امیدوار اصولا شاد نیز هستند. برای امیدوار و شاد بودن باید متوجه ضرورت وجود آن ها در زندگی خود باشید.
در سال 2025؛ کشور فنلاند برای هشتمین بار شادترین کشور جهان معرفی شد، رتبه ایران 99 بود. توجه به عواملی مانند به اشتراک گذاشتن وعدههای غذایی، اعتماد به دیگران، سرانه تولید ناخالص داخلی، امید به زندگی سالم، داشتن کسی که روی آن حساب کنید، احساس آزادی، سخاوت از جمله دلایل شادی و امیدواری است. با دقت در هر یک از این متغیرها، تشخیص دهید تا چه اندازه شاد یا امیدوار هستید.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

درگذشت دکتر علیاصغر فانی، وزیر اسبق آموزش و پرورش، فرصتی برای یادآوری شخصیت، منش و کارنامه یکی از مدیران و معلمان باسابقه نظام تعلیم و تربیت کشور است. فانی، فارغ از ارزیابی عملکرد مدیریتی و سیاستهای دوران وزارتش، از شرافت شخصی و منش معلمی برخوردار بود و بخش مهمی از زندگی خود را در خدمت به آموزش و پرورش سپری کرد.
طبیعی است که دکتر فانی، همچون هر شخصیت سیاسی و مدیریتی دیگری، قابل نقد و ارزیابی است. هیچ مدیری فراتر از نقد نیست و دوران مسئولیت او نیز باید با توجه به شرایط، امکانات، تصمیمها و نتایج عملکردش بررسی شود. با این حال، نقد عملکرد یک مدیر نباید مانع شناخت و بهرهگیری از تجربهها و میراث ارزشمند او شود.
با درگذشت مدیران و شخصیتهای سیاسی، معمولاً موجی از پیامهای تسلیت از سوی افراد و تشکلها منتشر میشوند و هرکس میکوشد به سهم خود در بزرگداشت شخصیت درگذشته مشارکت کند. صدور پیام تسلیت اقدامی شایسته و ضروری است، اما رسالت مهمتر، توجه به میراث فکری، مدیریتی و تجربی افرادی است که سالها مسئولیت داشتهاند. در مورد دکتر فانی نیز توجه به میراث او در حوزه آموزش و پرورش، اهمیتی فراتر از پیامهای تسلیت و یادبودهای معمول دارد.
یکی از ویژگیهای متمایز فانی نسبت به وزیران پیشین و پسین او این بود که با پایان دوران وزارت، نهتنها فعالیت خود را در عرصه اجرایی و عملی متوقف نکرد، بلکه در عرصه نظری و اندیشهورزی نیز همچنان به مسائل آموزش و پرورش پرداخت و کوشید تجربههای چندین دهه فعالیت خود را در اختیار جامعه تعلیم و تربیت قرار دهد.
انتشار مجموعه هفتجلدی «اشاره» را میتوان یکی از مهمترین میراثهای مکتوب او برای نهاد تعلیم و تربیت دانست. فانی در مقدمه این مجموعه مینویسد که در سال ۱۳۹۵ تصمیم گرفته است تجربیات نزدیک به نیم قرن فعالیت خود در آموزش و پرورش را ثبت و در اختیار جامعه تعلیم و تربیت قرار دهد. این تصمیم به برگزاری حدود سی جلسه گفتوگو با میانگین زمانی سه تا چهار ساعت انجامید که حاصل آن مجموعه هفتجلدی «اشاره» شد.

فانی در این مجموعه، ضمن روایت زندگی شخصی و حرفهای خود، به تشریح فعالیتها و تجربههایش پس از انقلاب اسلامی و بررسی مسائل، چالشها و تحولات آموزش و پرورش پرداخته است. جلد نخست با عنوان «چرا باید به آموزش و پرورش پرداخت؟» به اهمیت و جایگاه این نهاد اختصاص دارد. جلد دوم، کارنامه وزیران آموزش و پرورش پس از انقلاب را بررسی میکند. در جلد سوم، سیاستهای وزارت آموزش و پرورش، از جمله سامان دهی نیروی انسانی، توسعه مشارکت، عدم تمرکز، ارتقای مدیریت آموزشگاهی و بودجهریزی عملیاتی، مورد بحث قرار گرفته است. جلدهای چهارم، پنجم و ششم به گزارش معاونان و همکاران فانی در دوران وزارت اختصاص دارند و جلد هفتم نیز گفتوگو با هفت مدیرکل استانی در دوره مسئولیت او را دربرمیگیرد.
اهمیت این مجموعه صرفاً در ثبت خاطرات یک وزیر سابق نیست؛ بلکه ارزش اصلی آن در ارائه تصویری از درون نظام آموزش و پرورش، با تکیه بر تجربه مدیریتی و شناخت نویسنده از ساختارها و فرایندهای آن است. اگر دکتر فانی را یکی از آگاهترین وزیران آموزش و پرورش پس از انقلاب نسبت به ابعاد اداری، آموزشی، ساختاری و محتوایی این نهاد بدانیم، سخنی به گزاف نگفتهایم. او سالها در سطوح مختلف این مجموعه فعالیت کرده و از نزدیک با مسائل و پیچیدگیهای آن آشنا بوده است.
تصمیم فانی برای ثبت و انتشار تجربههای مدیریتی خود، از این جهت نیز اهمیت دارد که در نظام اداری ایران معمولاً با تغییر مدیران، بخش قابل توجهی از تجربهها و دانش انباشته سازمانی نیز به حاشیه میرود. مدیران میآیند و میروند، برنامهها تغییر میکنند و گاه تجربههای ارزشمند دورههای پیشین بدون آن که بهدرستی ثبت و ارزیابی شوند، فراموش میشوند. از این منظر، مجموعه «اشاره» را باید تلاشی برای تبدیل تجربه شخصی یک مدیر به دانشی قابل استفاده برای جامعه تعلیم و تربیت دانست.
با این حال، این مجموعه از زاویه دیگری نیز قابل بررسی است. «اشاره» تصویری از شیوه نگاه مدیری را ارائه میدهد که بیش از هر چیز بر دانش تخصصی، تجربه کارشناسی و شناخت سازوکارهای اداری و اجرایی آموزش و پرورش تکیه داشت. به عبارت دیگر، میتوان فانی را نمونهای از یک مدیر تکنوکرات در نظام تعلیم و تربیت ایران دانست.
تکنوکراسی (Technocracy) یا فنسالاری، نگرشی به مدیریت و حکمرانی است که در آن دانش تخصصی، تجربه فنی و روشهای کارشناسی جایگاه محوری در تصمیمگیری دارند. در این نگرش، حل مسائل از طریق شناخت علمی، اصلاح ساختارها، بهبود فرایندها و استفاده از ظرفیت متخصصان دنبال میشود. تکنوکراتها بر این باورند که بسیاری از مشکلات سازمانها و نهادهای عمومی را میتوان با شناخت دقیق مسائل و بهرهگیری از دانش و تخصص برطرف کرد.
دکتر فانی مدیری برخوردار از رویکرد فوق بود. او به مسائل آموزش و پرورش از منظر شناخت ساختارها، فرایندها، منابع انسانی، مدیریت و سیاستهای اجرایی توجه داشت.

پنج سیاستی که در دوران وزارت خود بر آنها تأکید میکرد، یعنی سامان دهی نیروی انسانی، توسعه مشارکت، عدم تمرکز، ارتقای مدیریت آموزشگاهی و بودجهریزی عملیاتی، نیز بیانگر چنین رویکردی بود. مجموعه «اشاره» هم بهخوبی این نوع نگاه را بازتاب میدهد؛ بهویژه آن که در تدوین و گردآوری آن، جمعی از مدیران و کارشناسان باسابقه آموزش و پرورش مشارکت داشتهاند که خود در دورههای مختلف مسئولیتهای اجرایی و مدیریتی برعهده داشتهاند.
اما پرسش اساسی این است:
آیا تکنوکراسی و مدیریت تخصصمحور برای تحول در آموزش و پرورش کافی است؟
طرح این پرسش به معنای نادیده گرفتن اهمیت تخصص و توانمندی کارشناسی نیست. بدون شناخت علمی و دقیق مسائل، هیچ اصلاح پایداری امکانپذیر نخواهد بود. با این حال، آموزش و پرورش صرفاً یک سازمان اداری یا مجموعهای از فرایندهای فنی نیست که بتوان با اصلاح ساختارها و بهبود روشهای اجرایی، تمام مسائل آن را حل کرد. این نهاد در بستر پیچیدهای از مناسبات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی فعالیت میکند و تصمیمات آن بر زندگی میلیونها دانشآموز، معلم و خانواده اثر میگذارد. مهمترین نقدی که به دکتر فانی وارد است برخورداری از منش تکنوکراتیک در برابر مسائل آموزش و پرورش بدون توجه به واقعیتها است.
نخستین محدودیت تکنوکراسی، واقعیتهای سیاسی و حکمرانی است. وزیر آموزش و پرورش، هرچند از دانش و تخصص بالایی برخوردار باشد، در چارچوب ساختار قدرت و نظام تصمیمگیری کشور فعالیت میکند.
بسیاری از تصمیمات آموزشی به عواملی فراتر از اختیار وزارتخانه وابستهاند و تحقق آنها مستلزم هماهنگی با سایر نهادهای تصمیمگیر است. بنابراین، شناخت کارشناسی یک مسئله لزوماً به معنای برخورداری از قدرت و اختیار لازم برای حل آن نیست.
دومین محدودیت، واقعیتهای اقتصادی و مالی است. آموزش و پرورش برای اجرای برنامههای اصلاحی به منابع مالی نیاز دارد و محدودیتهای بودجهای میتواند حتی بهترین برنامههای کارشناسی را با مشکل مواجه کند. گاهی مدیران به راهحلهای مناسب دست یافتهاند، اما امکان تأمین منابع لازم برای اجرای آنها وجود نداشته است.
سومین محدودیت، واقعیتهای اجتماعی و مطالبات ذینفعان است. معلمان، دانشآموزان و خانوادهها صرفاً مخاطبان سیاستهای آموزشی نیستند، بلکه بازیگرانی هستند که مطالبات، انتظارات و قدرت اثرگذاری خود را دارند. ممکن است یک تصمیم از منظر کارشناسی و مدیریتی منطقی به نظر برسد، اما به دلیل بیتوجهی به تجربه زیسته و مطالبات اجتماعی گروههای مختلف، با مقاومت یا نارضایتی مواجه شود. بی توجهی به فضای سیاسی اطراف یک نهاد و بازیگران و کارکنان زمینههای اجرای یک برنامه را با مشکل رو به رو میکند .
چهارمین محدودیت نیز به واقعیتهای نهادی و سازمانی بازمیگردد. ساختارهای اداری، قوانین، رویههای تثبیتشده و مناسبات رسمی و غیررسمی میتوانند در برابر اصلاحات مقاومت کنند. از این رو، شناخت فنی سازمان، اگر با شناخت مناسبات قدرت و فرهنگ سازمانی همراه نباشد، الزاماً به تغییر و تحول منجر نمیشود.

به نظر میرسد تجربه مدیریتی دکتر فانی نیز میتواند از همین زاویه مورد تأمل قرار گیرد. او با وجود برخورداری از دانش و تجربه قابل توجه و شناخت عمیق از زوایای مختلف آموزش و پرورش، در دوران وزارت خود نتوانست در میان بخش قابل توجهی از جامعه معلمان ، سرمایه اجتماعی و همراهی متناسب با توانمندیهای تخصصیاش ایجاد کند.
این مسئله خود پرسشی مهم پیش روی ما قرار میدهد:
چرا توانمندی کارشناسی و شناخت عمیق از یک سازمان، لزوماً به رضایت و همراهی اجتماعی منجر نمیشود؟
شاید بخشی از پاسخ را باید در تفاوت میان عقلانیت مدیریتی و عقلانیت اجتماعی جستوجو کرد. مدیر ممکن است مسئله را از منظر ساختارها، منابع و فرایندهای اداری تحلیل کند، در حالی که معلم همان مسئله را در زندگی روزمره خود، در وضعیت معیشتی، منزلت اجتماعی، امنیت شغلی و کیفیت محیط کار تجربه میکند. در چنین شرایطی، حتی تصمیمات کارشناسی نیز اگر نتوانند با مطالبات و انتظارات ذینفعان ارتباط برقرار کنند، الزاماً به رضایت و همراهی آنان منجر نخواهند شد.
از سوی دیگر، مدیریت آموزش و پرورش صرفاً به معنای طراحی برنامههای مناسب و اجرای تصمیمات کارشناسی نیست. مدیر باید بتواند گروههای مختلف را با خود همراه کند، اعتماد ایجاد کند، تعارضها را مدیریت کند و برای سیاستهای خود حمایت اجتماعی به وجود آورد. تخصص به مدیر کمک میکند مسئله را بهتر بشناسد و راهحل مناسبتری طراحی کند، اما بهتنهایی توانایی اقناع، ایجاد اعتماد و همراهسازی دیگران را به وجود نمیآورد.
مهمترین پاشنه آشیل سیاستهایی وزارت آموزش و پرورش فقدان هم سویی لازم در میان معلمان و سایر ذینفعان است.
بنابراین، مسئله را نباید در تقابل میان تخصص و واقعیتهای اجتماعی خلاصه کرد. تخصص و دانش کارشناسی شرط لازم تحول در آموزش و پرورش است، اما شرط کافی نیست. مدیریت موفق این نهاد نیازمند پیوند میان چهار مؤلفه است: دانش و تخصص کارشناسی، قدرت و اختیار سیاستگذاری، سرمایه اجتماعی و اعتماد ذینفعان و ظرفیت نهادی و سازمانی برای اجرای تصمیمات.
مهمترین نقدی که به دکتر فانی وارد است برخورداری از منش تکنوکراتیک در برابر مسائل آموزش و پرورش بدون توجه به واقعیتها است که همین نیز باعث می شود در هفت جلد کتاب « اشاره » کمتر به واقعیت های سیاسی و اجتماعی پرداخته شود و بیشتر از منظر سیاست ها و برنامهها به مسائل آموزش و پرورش پرداخته شود.
راهحل نه کنار گذاشتن تکنوکراسی، بلکه تکمیل آن با مشارکت و پاسخگویی و توجه ویژه به زمینه و واقعیتهای سیاسی و اجتماعی است. دانش تخصصی باید مبنای شناخت مسائل و طراحی راهحلها باشد، اما تعیین اولویتها و سیاستها نیز باید با مشارکت معلمان و سایر ذینفعان صورت گیرد. تصمیمات باید در معرض نقد و ارزیابی عمومی قرار گیرند و مدیران نیز در برابر نتایج عملکرد خود پاسخگو باشند.
شاید یکی از مهمترین درسهای میراث فانی این باشد که آموزش و پرورش را نمیتوان صرفاً با تخصص اداره کرد؛ همانگونه که بدون تخصص نیز نمیتوان آن را اصلاح کرد. تحول در این نهاد به پیوند دانش کارشناسی با فهم واقعیتهای سیاسی و اجتماعی، مشارکت ذینفعان، اعتماد عمومی و توانایی ایجاد توافق و همراهی نیاز دارد. تخصص برای تحول ضروری است، اما بهتنهایی کافی نیست.

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید