به بهانه هفته ملی کودک که از 15 الی 21 مهرماه و روز جهانی کودک 16 مهر ماه مطلبی با موضوع فوق جهت آشنایی مخاطبین با کنوانسیون حقوق کودک در جهان و ایران می پردازیم .

کودک کیست ؟

در فرهنگ لغت معین کلمه کودک را با کلماتي مانند : کوچک، صغير، فرزند دختر يا پسري که به حد بلوغ نرسيده باشد، طفل، دختر بچه يا پسر بچه خردسال و جوان مترادف مي کند .

کودک در منظر اسلام :

در قرآن کريم و متون فقهي و روايي کلماتي مانند طفل ، صبي ، صغير و... معادل با کلمه کودک مي باشند .

کودک از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران :

در قوانین ایران چون کشوری اسلامی است و تابع فقه جعفری پس قوانین بر اساس مراجع چهارگانه ( قرآن ، سنت ، اجماع و عقل ) وضع می گردد و از لفظ صغیر و بالغ در مفاد قانون استفاده نموده و برای آن حقوقی در نظر گرفته است .

صغیر در قانون به معنی کسی که نابالغ باشد و به سن بلوغ نرسیده باشد اطلاق می گردد که به 2 قسم تقسیم می گردد :

1. صغیر غیر ممیز : فرد نابالغی که دارای قوه درک و تمیز نیست , یعنی زشت و زیبای کار و یا سود و زیان را تشخیص نمی دهد .

2. صغیر ممیز : فرد نابالغی که دارای قوه درک و تمیز نسبی می باشد و زشت و زیبا و سود وزیان را از هم تشخیص می دهد .

سن بلوغ : در پسران 15 سال تمام قمری و در دختران 9 سال تمام قمری می باشد , که هر سال قمری 10 روز کمتر از سال شمسی و تقویم رسمی ایران است . (لشکربلوکی – مجتبی - مسئولیت مدنی مربی , معلم و مدرس در برابر متربی و دانش آموز)

کودک از منظر سازمان ها و قوانین بین المللی :

در کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد ، کودک به هر انسانی که زیر هجده سال تمام باشد گفته می‌شود ؛ مگر این که مطابق قانون حاکم بر آن شخص ، سن کمتری برای رشد او مقرر شده باشد .  (کنوانسیون ۱۹۸۹ حقوق کودک سازمان ملل متحد. ماده ۱)

توجه و حمایت از کودک در جهان :

در مجموع مسأله کودک نسبت به مسائل بزرگسالان ، از اهمیت کمتری خصوصاً در بین مقامات سیاسی و نظامی و حتی جریانات سیاسی در جهان و حتی ایران برخوردار است و ما بیشتر شاهد حرکات نمادین در این بخش هستیم تا توجه به مسائل عمقی .

در سازمان های بین الملل شاید بتوان اولین حرکت رسمی در توجه به نیازهای کودکان را مربوط به سازمان ملل متحد دانست  ، این سازمان در سال 1946 میلادی در دل خود انجمنی را تشکلیل داد به نام  « انجمن بین المللی ویژه کودکان سازمان ملل »  چرا که این زمان پس از اتمام جنگ جهانی دوم و خونریزی هایی که بر اثر خودخواهی و زیاده خواهی برخی کشورها بر ملت ها تحمیل گردید که در این میان کودکان بیشترین آسیب را دیدند و کمترین حق را برخوردار شدند .

در سال 1953 میلادی سازمان ملل این انجمن را یکی از بخش های دائمی خود کرد و نام آن را « یونیسف » گذاشت .

یونیسف برای توجهه همه جهانیان به کودکان و حقوق آنان روز 8 اکتبر را روز جهانی کودک نام گذاری نمود .( در برخی کشورها روز دیگری را به نام روز جهانی کودک نامگذاری کرده اند )

در همین راستا و با تلاش یونیسف در سال 1959 میلادی اعلامیه ای در مجمع عمومی سازمان ملل قرائت گردید که به نام «اعلامیه حقوق کودک » مشهور گردید که مورد توافق اکثریت مجمع قرار گرفته و تصویب گردید .

در نهایت پس از کار بر روی این اعلامیه و شرایط کشورها از نظام های حقوقی مختلف گرفته تا شرایط زندگی و پراکندگی جغرافیایی آنان در سال 1989 با تصویب مجمع عمومی سازمان ملل  « کنوانسیون حقوق کودک  » را تصویب نمود .

این کنوانسیون در بین اسناد حقوق بشری دارای بیشترین تعداد دولت‌های عضو است چرا که 193 کشور این سند را تصویب نموده اند. 

کنوانسیون : به معاهده‌ای گفته می‌شود که با هدف تدوین قواعد حقوقی و مهم مابین کشورهای متعددی تنظیم و منعقد می‌گردد.

این کنوانسیون دارای یک مقدمه و 54 ماده می باشد که این 54 ماده در 2 بخش ؛ بخش اول تعاریف و حقوق کودک و وظایف کشورهای متعهد در این قشر و بخش دوم ساختار و چگونگی نظارت یونیسف بر مسائل کودکان کشورهای عضو می باشد .

این کنواسیون را می توان دارای 4 اصل دانست :

1. هیچ کودکی نباید از تبعیض رنج ببرد.

2. زمانی‌ که در رابطه با کودکان تصمیم‌گیری می‌شود، باید منافع عالیه آنان در رأس قرار گیرد.

3. کودکان حق حیات داشته و باید رشد کنند.

4. کودکان حق دارند آزادانه عقاید و نظرات خود را ابراز کنند و این نظرات در تمامی اموری که به آنها مربوط می‌شود، باید مورد توجه قرار گیرد .

پس از این یونیسف گزارشی به مجمع عمومی سازمان ملل ارائه و آن را منتشر نمود  ؛ این گزارش بیان کننده آن بود که  وضعیت کودکان در جوامع فعلی ، نگران کننده است که به طور خلاصه به شرح زیر است :

هر روز ، چهل هزار کودک زیر پنج سال ، به علت سوء تغذیه و بیماریهای قابل پیشگیری ، جان خود را از دست می دهند ؛ نزدیک به صد میلیون کودک از برنامه های تحصیلات ابتدایی محرومند ؛ نیمی از بچه ها در کشورهای در حال توسعه ، به آب آشامیدنی دسترسی ندارند ؛ سالانه نیم میلیون از مادران ، در حاملگی و زایمان جان خود را از دست می دهند ؛ بیش از صد میلیون کودک در جهان ، از طریق کارهای خطرناک و اغلب تحت شرایط کشنده ، امرار معاش می کنند ؛ بیش از یک میلیون از مردم ( که بیشتر آنها کودکان هستند ) از خانه و زندگی محرومند و مواردی دیگر .

نقض حقوق کودکان در کشورهای در حال توسعه ، بیشتر ناشی از فقر است ، در حالی که در غرب ، مشکل اخلاقی و ضعف بنیادهای خانواده ، ناقض حقوق کودکان است . با این حال  ، همواره این کشورهای غربی هستند که کشورهای جهان سوم را در ارتباط با نقض حقوق کودکان ، تحت فشار قرار می دهند .

تصویب کنواسیون حقوق کودک در ایران :

جمهوری اسلامی ایران از جمله کشور های عضو سازمان ملل متحد است و همچنین از جمله کشورهایی است که کنوانسیون حقوق کودک را در 5 سپتامبر 1990 امضاء و در اگوست 1994 (اسفند ماه 1372) تصویب کرده است .

اما دولت ایران در زمان امضاء این سند شرطی را اعلام داشت و آن شرط عبارت است از  :

در مجموع مسأله کودک نسبت به مسائل بزرگسالان ، از اهمیت کمتری خصوصاً در بین مقامات سیاسی و نظامی و حتی جریانات سیاسی در جهان و حتی ایران برخوردار است و ما بیشتر شاهد حرکات نمادین در این بخش هستیم تا توجه به مسائل عمقی  « جمهوری اسلامی ایران نسبت به مواد و مقرراتی که مغایر با شریعت اسلامی باشد حق شرط می نماید و این حق را برای خود محفوظ می دارد که هنگام تصویب ، چنین حق شرطی را اعلان نماید .»

بر طبق اصل 177 قانون اساسی کشور ما تمام عهدنامه ها ، مقاوله نامه ها ، قراردادها و موافقت نامه های بین المللی باید به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد .

پس لایحه پیوستن به این کنواسیون از طریق دولت به مجلس شورای اسلامی تقدیم گردید که  مجلس شورای اسلامی طی ماده واحده ای  :

« کنوانسیون حقوق کودک ، مشتمل بر یک مقدمه و 54 ماده به شرح پیوست ، تصویب و اجازه الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به آن داده می شود ؛ مشروط بر آن که مفاد آن در هر مورد و در هر زمان که در تعارض با قوانین داخلی و موازین اسلامی باشد ، لازم الرعایه نباشد .»

 الحاق به کنوانسیون را با همین قید کلی ملزم نبودن به موارد مغایر با موازین اسلامی و قوانین داخلی تصویب نمود .

در تصویب نهایی که مصوبات مجلس باید پس از تصویب برای نهایی شدن به تصویب شورای محترم نگهبان برسد تا با بررسی از نظر عدم مغایرت با شرع مقدس اسلام و قانون اساسی آن را تصویب نمایند این لایحه پس از تصویب مجلس شورای اسلامی به شورای نگهبان فرستاده و  شورای نگهبان در نظریه شماره 5760 - 4/11/1372 خود به مجلس ، موارد مخالفت کنوانسیون با موازین شرع را مشخصاً اعلام داشته است  ؛ موارد مشخص شورای نگهبان عبارت بود :

1. بند 1 ماده 12 ( آزادی عقیده)

2. بند 1 ماده 13 (آزادی بیان)

3. بنده 2 ماده 13 (محدودیتها نسبت به حق مذکور)

4. بند 1 ماده 14 (آزادی فکر و عقیده و مذهب)

5. بند 3 ماده 14 (محدودیتها نسبت به حق مذکور)

6. بند 2 ماده 15 (محدودیت نسبت به حق آزادی تشکیل اجتماعات و شرکت در آنها)

7. بند 1 ماده 16 (منع دخالت در امور شخصی و خانوادگی)

8. بند 1 قسمت 1 ماده 29 (جهت گیری آموزش کودک)

مجلس شورای اسلامی ، پس از دریافت نظر شورای نگهبان، به جای این که موارد مشخص شورای نگهبان را تامین کند  ، با اصلاح یک عبارت کوچکی در متن ماده واحده (عبارت «باشد و یا» را بعد از کلمه «اسلامی » و قبل از کلمه  «قرار گیرد» اضافه کرد) اکتفا کرد و آن را تصویب نمود و در واقع با این عبارت ، شورای نگهبان یک حق تحفظ کلی را پذیرفت و مصوبه مجلس را تایید کرد .

در نهایت شرط پیوست به این کنواسیون از طرف جمهوری اسلامی ایران به شکل زیر تغییر یافت :

« کنوانسیون حقوق کودک ، مشتمل بر یک مقدمه و 54 ماده به شرح پیوست ، تصویب و اجازه الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به آن داده می شود ؛ مشروط بر آن که مفاد آن در هر مورد و در هر زمان که در تعارض با قوانین داخلی و موازین اسلامی باشد ، و یا قرار گیرد ، از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران لازم الرعایه نباشد .»

لازم به توضیح است که بسیاری از کشورهای اسلامی نیز در زمان الحاق یا تصویب کنوانسیون حقوق کودک برای خود شروطی با این مضمون مقرر نموده‌اند و این مسأله فقط شامل ایران نمی شود.

اهمیت شرطی که ایران با توجه به شرایط دینی و قوانین داخلی خود برای پذیرش این کنوانسیون گذاشته زمانی مشخص می گردد که در بسیاری از معاهدات و اسناد بین المللی کشورهای دارای حق وتو  , با توجه به نوع نگرش خود به این جهان و اهداف استراتژیک خود  اگر در ماده ای مستقیماً مطلبی متضاد با هنجارهای کشورهای دیگر نمی نویسند اما در تفسیر ماده قانون با توجه به نوع جهان بینی خود تفاسیری می نمایند که در تضاد با جهان بینی اسلامی می باشد برای نمونه ماده 24 این کنوانسیون مقرر می دارد :

 1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ كودك‌ را جهت‌ برخورداري‌ از بالاترين‌ استاندارد بهداشت‌ و از تسهيلات‌ لازم‌ براي‌ درمان‌ بيماري‌ و توانبخشي‌ به‌ رسميت‌ مي‌شناسند . آنان‌ براي‌ تضمين‌ اين‌ كه‌ هيچ‌ كودكي‌ از رسيدن‌ به‌ اين‌ حق‌ و دسترسي‌ به‌ خدمات‌ بهداشتي‌ محروم‌ نخواهد شد ، تلاش‌ خواهند نمود .

 2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ موضوع‌ را تا اجراي‌ كامل‌ اين‌ حق‌ دنبال‌ خواهند كرد و خصوصاً در زمينه‌هاي‌ ذيل‌ روشهاي‌ مناسب‌ را اتخاذ خواهند كرد.

 الف‌) كاهش‌ ميزان‌ مرگ‌ و مير نوزادان‌ و كودكان‌

 ب‌) تضمين‌ فراهم‌ نمودن‌ مشورتهاي‌ پزشكي‌ و مراقبتهاي‌ بهداشتي‌ اوليه‌

 ج‌) مبارزه‌ با بيماريها و سوء تغذيه‌ ، از جمله‌ در چارچوب‌ مراقبتهاي‌ بهداشتي‌ اوليه‌ از طريق‌ به‌ كار بستن‌ تكنولوژيهاي‌ در دسترس‌ و از طريق‌ فراهم‌ نمودن‌ مواد غذايي‌ مقوي‌ و آب‌ آشاميدني‌ سالم‌ و در نظر گرفتن‌ خطرات‌ آلودگي‌ محيط‌ زيست‌.

 د) تضمين‌ مراقبتهاي‌ قبل‌ و پس‌ از زايمان‌ مادران‌

 ه‌) تضمين‌ اين‌ كه‌ تمام‌ اقشار جامعه‌ خصوصاً والدين‌ و كودكان‌ از مزاياي‌ تغذيه‌ شير مادر ، بهداشت‌ و بهداشت‌ محيط‌ زيست‌ و پيشگيري‌ از حوادث‌ اطلاع‌ داشته‌ و به‌ آموزش‌ دسترسي‌ داشته‌ و در زمينه‌ استفاده‌ از اطلاعات‌ اوليه‌ بهداشت‌ كودك‌ و تغذيه‌ مورد حمايت‌ قرار دارند.

 و) توسعه‌ مراقبت هاي‌ بهداشتي‌ پيشگيرانه ‌، ارائه‌ راهنمائيهاي‌ لازم‌ به‌ والدين‌ و آموزش‌ تنظيم‌ خانواده‌ و خدمات‌ .

 3. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تمام‌ اقدامات‌ لازم‌ و مناسب‌ را براي‌ زدودن‌ روش‌ معالجاتي‌ سنتي‌ و خرافي‌ در مورد بهداشت‌ كودكان‌ به‌ عمل‌ خواهند آورد .

 4. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ پيشبرد و تشويق‌ همكاريهاي‌ بين‌المللي‌ براي‌ دستيابي‌ تدريجي‌ به‌ تحقق‌ كامل‌ حقوق‌ شناخته‌ شده‌ در كنوانسيون‌ حاضر را متقبل‌ مي‌شوند . در اين‌ ارتباط ‌، به‌ نيازهاي‌ كشورهاي‌ در حال‌ توسعه‌ توجه‌ خاصي‌ خواهد شد .

در بررسی ظاهری این ماده شاید مطالب خوبی بیان شده باشد یا با شرع و قانون ما مغایر نباشد اما باید توجه داشت که مفسران این ماده مسلمان و با جهان بینی اسلام نیستند و باید دید تفسیر موسع کمیته حقوق کودک از این ماده چیست ؟

این کمیته در تفسیر برخی از بندهای ماده فوق بیان می دارد :

1. جواز سقط جنین برای نوجوانان

2.  به رسمیت شناختن آموزش جنسی برای کودکان بدون توجه به حقوق والدین در این زمینه

3.    دسترسی به خدمات پیشگیری از بارداری برای کودکان (همه افراد زیر 18 سال )

پس به اهمیت و درستی این شرط پی می بریم , این را هم باید در نظر گرفت مطابق بخش دوم این کنوانسیون (ماده 44) همه  کشورها از جمله جمهوری اسلامی ایران باید :

الف‌) ظرف‌ 2 سال‌ پس‌ از به‌ اجرا درآمدن‌ كنوانسيون‌ در مورد كشور مربوطه‌

 ب‌) و پس‌ از آن‌ هر 5 سال‌ يك‌بار ؛ گزارش خود را از انجام این کنوانسیون به کمیته حقوق کودک ارائه دهند .

مرجع پیگیری کننده این کنوانسیون در ایران :

پس از تصویت نهایی  پذیرش این کنواسیون که در اسفند ماه سال 1372 صورت پذیرفت وزارت امور خارجه به نمایندگی از دولت امور مربوط به اجرای مفاد کنوانسیون و وظیفه نظارت و تنظیم و ارسال گزارش ادواری آن را تا دی ماه سال 1388 بر عهده داشت و از دی‌ماه ۱۳۸۸ با مصوبه هیئت دولت ، مسئولیت این کنوانسیون تا کنون به وزارت دادگستری واگذار گردید .

دستگاه های فعال در حوزه کودک :

با نگاهی به چینش قوای سه گانه و وظایف هر دستگاه و نهاد با توجه به حوزه کودک می توان بسیاری از دستگاه ها که عموم آنان هم دولتی می باشند را یافت که بخشی از فعالیت خود را به این حوزه مرتبط می دانند , اما  دستگاه هایی که مستقیماً و تماماً در این حوزه کار می کنند آموزش و پرورش و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان می باشند .

کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با داشتن  قدمتی 52 ساله در ایران عزیز و با داشتن حدود 1000 مرکز در سرتاسر کشور به کار فرهنگ سازی , کشف و پرورش استعداد کودکان و نوجوانان می پردازد , این سازمان را می توان محوری ترین دستگاه فرهنگی در این قشر خواند و هر روزه با داشتن مربیان توانمند و آموزش دیده به کار فرایند محور با کودک و نوجوان سراسر کشور می پردازد و هرسال از 15 تا 21 مهرماه وظیفه بسیج دستگاه ها برای اجرای برنامه های متنوع هفته ملی کودک و روز جهانی کودک می پردازد تا همگان را به توجه هرچه بیشتر به کودک , نیازها و حقوق آنان معطوف می دارد .

لذا هر ساله پیش از شروع این هفته از دستگاه های مربوطه دعوت و برنامه ریزی جهت این مهم به عمل می آورد , این دستگاه ها که تحت عنوان شورای سیاست‌گذاری هفته‌ی ملی و روز جهانی کودک به دور هم جمع می گردند شامل :

معاونت‌های پرورشی و ابتدایی وزارت‌ آموزش و پرورش ، معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ،  وزارت کشور ، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ، سازمان‌ صدا و سیمای جمهوری اسلامی ، سازمان حفاظت از محیط زیست ، سازمان جوانان هلال احمر ، سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری ، معاونت امور زنان ریاست جمهوری ، سازمان آموزش و فرهنگ ترافیک تهران ، مرجع ملی حقوق کودک ، شهرداری تهران ، سازمان تبلیغات اسلامی ، شورای کتاب کودک و انجمن های نویسندگان و تصویرگران کودک و نوجوان و مدیران کل بخش‌های مختلف کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان می باشد.

امسال وزارت کشور از  استانداران محترم استان ها خواسته است که برای با شکوه تر برگزار کردن این هفته با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همکاری بیشتر از پیش را داشته باشند که این خود نشان از پر اهمیت تر شدن این قشر در بین مسئولان نظام می باشند .

در بیان اهمیت کار مربیان کانون پرورش فکری به این بیان از  رهبری خطاب به آنان بسنده می کنم که ایشان فرمودند :

شما مربّی عزیز ، شما که در کتابخانه با کودک مواجه می شوید ، شما که قصّه می گویید ، شما که کتاب می فرستید ، شما که کتاب می خوانید و شما که در کار هنری و آفرینش هنری خودتان ، آن کودک را مخاطب قرار می دهید ، بدانید که الآن درست روی نقطه‌ی اصلی و اساسی حرکت می کنید  .

شما درست آن کاری را که باید انجام گیرد انجام می دهید . آن کسی می تواند از کار خود ، شاد و خشنود و از رضای الهی خاطرجمع باشد که خلأِ لحظه را پر کند . خلأِ لحظه این است و شما این خلأ را پُر می کنید.

با تصویب  شورای سیاست‌گذاری هفته‌ی ملی و روز جهانی کودک در سال 96 روز شمار این هفته را به شرح زیر تعیین نمود :

• شنبه 15 مهر با عنوان «کودک، زیر چتر ایمان»

• یکشنبه 16 مهر هم‌زمان با روز جهانی کودک با عنوان «کودک در پناه خانواده»  

• دوشنبه 17 مهرماه به نام «کودک، محیط زیست و میراث فرهنگی»

• سه شنبه 18 مهرماه به نام  «کودک سلامت و ایمنی»

• چهار شنبه 19 مهرماه به نام  «کودک و فن‌آوری‌های نوین»

• پنج شنبه 20 مهرماه به نام  «کودک، کتاب و محصولات فرهنگی»

• جمعه 21 مهر ماه به نام  «مفهوم کودکی» نام‌گذاری شد .

هفته ملی و روز جهانی کودک امسال با شعار «هر کودک نشانی خداست...» طی روزهای 15 تا 21 مهر در سراسر ایران از سوی نهادها و سازمان‌های مختلف با محوریت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و در چارچوب برنامه‌های ملی برگزار خواهد شد .

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

روزگاری آمدم دیدم گرفتار ای قلم
دست خطی دیدم و گفتم به دادار ای قلم

علم امروزین مصیبت دارد و دشوارها
تا توانی دور شو از علم و هشیار ای قلم

ای قلم خطی کشیدی از ورا تا ماورا
حیف شهرت گیر باشد از سوا تا ماسوا

همچو مردان صبر کن با صبر کاری می شود
چون نبی ایوب شو در ضمن بیدار ای قلم

ای قلم راضی شوی واضح خیانت می کنند
شهر رندان را ببین راحت جنایت می کنند

هر که قدرت دار شد از یاد بردش افتخار
وای و صد افسوس این مرگ است تبدار ای قلم

حیف شاعر نیست غمگین زمانه گشته است
دیگران در خورد و خواب و شاعرانی خسته است

وقت شد دیدی مرارت های ایام ای قلم
دیده ات را گر نوشتی زهر کشدار ای قلم

ای قلم ایام دوران لایق مردان خود
مرد یعنی مردگی آزردگی در جان خود

دیگران گویند ما مشتاق مرد مرده ایم
ما بگوییم خاک بر سر این چه گفتار ای قلم

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

طفل آزاده دبیر معرفت را خواستار

در نیستان وفا عارف شبستانی کند
مجلس عشق خدا را نور افشانی کند

دفتر درس معلم آشنای پیر راست
آشنای پیر هر لحظه دبستانی کند

طفل آزاده دبیر معرفت را خواستار
زاده روز الست عرفان سخنرانی کند

با زبانی مکتب اهل هنر زیور شود
با هنر از خوف دل خود دشتبانی می کند

والی شهر طریقت رو به یاران کرد و گفت
هر که وحدت خانه شد بلبل زبانی می کند

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

" بر آوردهای وزارت آموزش و پرورش حداقل مشمولین این طرح را 121 هزار نفر تعیین کرده که 42 هزار نفر مربیان پیش دبستانی، 60 هزار نفر مربیان نهضتی و 18000 نفر در سایر بخش ها فعال هستند، اگر این 121 هزار نفر را بر اساس تصمیمی که احیانا مجلس بگیرد استخدام کنیم کلا 64 هزار نفر ظرفیت برای استخدام در وزارت آموزش و پرورش در بقیه سال های برنامه داریم" / ترکیب این 121 هزار نفر به این صورت است از این 121 هزار نفر، 94 درصد از بانوان هستند یعنی تقریبا غیر از 6 درصد آقا بقیه خانم هستند/ نخستین پرسش از نمایندگان مجلس آن است که علی رغم مخالفت کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس و کارشناسان دولت با استناد به کدامین دلایل کارشناسی شده  به این طرح رای داده اند/ به گواهی آمار و شهادت مدیران  هنرستان ها ، این بخش با " بحران نیروی انسانی آموزش دیده و حرفه ای " مواجه است/ وزارت آموزش و پرورش در هر سال رقمی بیش از 3000 میلیارد تومان برای معلمان مازاد هزینه می کند/ پرسش اساسی و راهبردی آن است در نظام آموزش و پرورشی که " دوره پیش دبستانی "  هنوز تکلیفش معلوم نیست و طبق طبقه بندی مسئولان وزارت آموزش و پرورش جزء دوره رسمی اما " غیراجباری " تعریف شده است اختصاص " 42 هزار نفر مربیان پیش دبستانی " بر کدام مبنای عقلی و منطقی استوار است/ در حالی که مرجع تخصصی برای مسائل و چالش های داخلی آموزش و پرورش در نهادهای فراسیستمی مانند " مجلس " کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس تعریف و تبیین شده است ، اصولا چه ارتباطی باید با کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس داشته باشد/ باید بپذیریم که مشکل اصلی و عمده در بحث اقتصاد و بودجه آموزش و پرورش و بهینه سازی آن ، " مدیریت منابع انسانی " و " فرمول های چینش نیروهاست/ حال با این آشفتگی و هرج و مرج در جذب و گزینش نیروها و در حالی که بیش از 95 درصد بودجه آموزش و پرورش و به قولی دیگر 99 درصد آن صرف هزینه های پرسنلی مانند حقوق می شود آیا عملا می توان به بهبود امور در این وزارتخانه امیدوار بود/ تا زمانی که این وضعیت اصلاح نشود و هر گونه جذب و گزینش نیرو در آموزش و پرورش بر اساس " نیازهای واقعی " این وزارتخانه پردازش نشود هیچ امیدی به سامان دهی معیشت معلمان و اقتصاد آموزش و پرورش نخواهد بود/ تا زمانی که فرمول جذب و گزینش نیرو بر اساس " معادلات سیاسی " صورت گیرد و نماینده مجلس به جای آن که به فکر آینده آموزش و پرورش و مدیریت منطقی چالش های آن باشد صرفا به فکر رای آوری خود و آینده شغلی خویش باشد طبیعی است که  وضعیت در این دستگاه بدون برنامه و مدیریت قوی و منسجم دائما رو به افول و تنزل خواهد بود.....

هر سیستم آموزشی اهداف و اصول و برنامه هایی را در تدوین کتب و اساسنامه و مقررات و بخشنامه ها ، تعقیب می کند، اما در این میان ویژگی های رفتاری یا نگرش هایی است که در مدرسه فرا گرفته می شوند اما در برنامه آموزش رسمی گنجانده نشده اند، " برنامه پنهان " یا برنامه ی اعلام نشده ی مرتبط با آموزش است .

اصطلاح برنامه پنهان را اولین بار "جکسون" در کتاب "زندگی در کلاس درس" به کار برد و آن را استایدر رواج داد.
از نظر بنسون استایدر (1971) ، برنامه درسی پنهان اشاره می کند به فشارهایی که به طور ضمنی در مقابل الزامات صریح برنامه درسی آشکار  در هر مؤسسه آموزشی یافته می شود و دانش آموزان باید آنها را تشخیص داده ، بدانها واکنش نشان دهند تا بتوانند در آن مدرسه باقی بمانند.

بنیان های آموزشی کشور ما نیاز به احیا و بازنگری و بازسازی دارد  عناوین دیگری چون برنامه "درسی نانوشته" یا "پیرابرنامه درسی" نیز بر آن اطلاق می شود. برنامه درسی پنهان ، بخشی از کل نظام مدرسه است که می توان آن را با فهم زمینه هایی که در آن پدید می آید ،درک و شناسایی کرد.
برنامه درسی پنهان نه در جایی نوشته شده و نه هیج معلمی آن را درس می دهد بلکه محیط آموزشی مدرسه ، با تمام خصوصیاتش ، آن را آموزش می دهد.
دانش آموزان در معرض چیزی قرار می گیرند که هیچ گاه سخنی از آن در میان نبوده است. آنها به مرور ، تحت تأثیر برنامه درسی پنهان مدرسه ، رویکرد خاصی نسبت به زندگی و نگرش خاصی نسبت به تحصیل و یادگیری پیدا می کنند.

ایوان الیچ (1971) می گوید:
به نظر او در مدرسه بسیاری چیزها آموخته می شود که با محتوای رسمی دروس هیج ربطی ندارند، مدرسه با خصلت تأدیبی و نظم دهی ساختار و مقرراتش پذیرش بی تمییز( تشخیص) و چشم بسته نظم اجتماعی موجود را تلقین می کند. این درس آگاهانه تعلیم داده نمی شود ، رویه ها و سازمان مدرسه متضمن آن است. برنامه درسی پنهان به دانش آموزان می آموزد که نقش آنها در زندگی ، این است که موقعیت خود را تشخیص دهند و با آن بسازند.

آموزش و پرورش هر کشور یکسری اهداف آشکار برای دوام و بقای نظام اجتماعی و سیاسی خود دارد، اما در همراهی این هدف، اهداف نانوشته یا ناخواسته دیگری نیز توسط دانش آموزان استنباط ، کشف و ادراک می شود که آنها همیشه خوشایند و مفید نیستند و تسرّی آنها به جامعه بزرگتر ، در خود مدرسه یا خارج از مدرسه، مشکلات رفتاری را دامن می زند.

مثلا ، از مجموع رفتارهای دستوری حاکم در مدرسه ، دانش آموز لجاجت ، عناد و سرکشی را فرا می گیرد . از دوره ابتدایی به طور ضمنی و ناشناخته با او رشد می کند و دوران نوجوانی و جوانی با تیغ زدن مدیر ، ضرب و شتم او ، قتل معلم در کلاس و..... نمود عینی می یابد.

یا دیدگاه حقارتی به جنس مؤنث  ؛ از مجموع مفاهیم کتب یا مجموع برخوردهایی که با این جنس به عمل می آید و تحمیل نظر بر او یا به کارگیری شدت بر علیه آنان ، یا نداشتن حق برخورداری از زندگی مساوی با مردان ، به نحوی که حتی درآمد زنان شاغل را نیز حق حتمی خود می دانند و چه زنانی که حتی اجازه دریافت حضوری حقوق خودشان را ندارند یا حق برداشت ریالی از آن را ، یا حق برطرف کردن نیازها و حسرت های خودشان را.
این دیدگاهی است که برخی از مردان جامعه ما در دوران دانش آموزی جزو آموخته های پنهانشان بوده است.

یا دیدگاه رشوه گرفتن و اختلاس و پولشویی، واقعیت نامیمونی که باز دانش آموز در طی برنامه ی پنهان مدرسه ای خود فرا گرفته است. هیچ کس مادرزادی این زرنگی ها را نیاموخته است. ناکافی بودن درآمدها، برابر نبودن درآمدها، ندادن حق و حقوق واقعی هر شغل، او را به این باور می رساند که برای عقب نماندن و جلو زدن دیگر همنوعان خود باید کاری خارق العاده ای کرد که همگان به انجام آن قادر نیستند. هدایت این چنینی ، حاصل مفاهیم کتب درسی و بحث ها و گفته های نابرابری اقتصادی و اجتماعی است.

یا تیغ زنی و خون بازی دختران برخی از مدارس کشور که اگر مطالعه و بررسی و تحقیق نشود و جلویش سد بازسازی اخلاقی صورت نگیرد ، تعمیم آن حتمی است. یک نوجوان یا جوان چرا باید به پدیده خودزنی با تیغ زنی روی بیاورد آن هم دختر؟! در حالت معمول ما تحمل زخم های ناخواسته چاقو و ابزار آلات دیگر را حین فعالیت خانگی یا اقتصادی نداریم ، پس چرا چنین نامهربانه خود را ریش ریش می کنند؟
غیر از این است که آنها یاد گرفته اند که برای دیده شدن باید شاخ و دُم داشت، باید پسران موی خود را دراز کنند یا آن را دُم اسبی ببندند، باید ابروهای خود را همانند زنان تمیز کنند، باید شلوار پاره پاره بپوشند ( کجاست زمانی که وصله شلوار دانش آموز ندار ، مسخره می شد؟!) یا دختران باید آرایش کنند یا دوست پسر بر گزینند، همه این رفتارها برای فریاد دو واژه هست " من هستم" !

آری ؛ ما اگر در مدرسه وجود او را باور نکنیم و او را نبینیم و آموزش های ما به چند معنی و ارزش ، محدود گردد ، چنین واکنش های خودآزاری یا خودنمایی هم رواج می یابد. آخر در چنین شرایطی ، معلم و معاون و مدیر او را می بینند و تذکر می دهند تا مرحله سرکشی مطلق و اشاعه رقتارهای ناهنجار به جامعه بزرگتر یعنی اجتماعات بیرون از مدرسه.

دانش آموزان ما از خفای آموزش های مدرسه ای و از صحنه هایی که می بینند در می یابند که کسانی که زیاد فعالیت می کنند بر خود ظلم می کنند ، چون آنانی که کم کارند یا همه وظایف خود را به خوبی انجام نمی دهند در قضاوت با یکدیگر ، عین هم اند، یا برای در آمد کم ، چرا باید بیشتر تلاش کرد، لذا فردا به هنگام اشتغال ، کم کاری می کند، وقت کشی می کند، ارباب رجوع را پاسکاری می کند ( بروکراسی یا کاغذ بازی) دیر سر کار حاضر می شود یا غیر لازم به بهانه هایی ، غیبت می کند. از برنامه پنهان مدرسه ، او یاد گرفته است که ضد ارزش را جایگزین ارزش نماید.

یا او از برنامه پنهان مدرسه ، یاد می گیرد چه درسی چه تحصیلی، مگر آنانی که خوانده اند صاحب کدام موقعیت و امتیاز شده اند؟ لذا به ترک تحصیل روی می آورد و از سنین16 - 18 سالگی خود را به تلاطم اشتغال جامعه می افکند . اگر سرمایه پدری هست با بوتیک و مغازه و یک ماشین آخرین مدل، و گر نه به کارگری و دستفروشی روی می آورد یا عاطل و باطل به خیابانگردی می پردازد.

برنامه های پنهانی که در نظام آموزشی کشور ناخواسته آموزش داده می شود، یعنی اصلا دیده نمی شوند که قصد هدایت و کنترل آنها را داشته باشیم. ویروسی ناشناخته هستند که نمود آنها را نمی دانیم به چه چیزهایی نسبت دهیم. به غفلت یا اهمال یا بی دقتی یا بی اطلاعی یا... به چه چیزهایی مربوطش کنیم.
چنین دانشی نیست ، از آن بی اطلاعیم. و باید آن را بدانیم و ببینیم. باید حواسمان جمع باشد. باید این خمیر بازی را به خوبی شکل بدهیم آزادانه و با احترام به روح مستقل او ، با یک نگرش انسانی . باید او را در امر آموزش دخیل و سهیم نماییم و گر نه شکل مورد نظر نظام اجتماعی و سیاسی را نخواهد گرفت. وگرنه او با نظام آموزشی بیگانه در گوشه ای غیر منفعل می ماند.
چرا کشورهای آموزشی برتر سیستم آموزشی خود را دانش آموز محور نموده اند؟ برای همین . برای کنترل و هدایت همه جانبه توانایی ها و استعدادهای کودکان و نوجوانان. برای این که هرز نروند. برای این که مفید بودن و مؤثر بودن را در عمل دریابند. تفاوت این است ما فرهنگ گفتن داریم و آنها فرهنگ عمل کردن دارند.آنها پویایی آموزشی دارند و ما ماند آموزشی. یک ماندگاری قرنی. تغییرات کتب درسی با قرار دادن مفاهیم آموزشی در داخل شکل های مربع و مستطیل و ابر گونه ، ما را به جایی نمی برد. یا قرار دادن فعالیت های عملی آخر فصل یا درس ، که معلم تدریس نکرده پاسخ آن توسط افراد غیر حرفه ای تدوین و چاپ گردیده است و کدام تفکر برای حل آنها؟ یا خود معلم فرصت بررسی آنها را نمی یابد.
  برنامه پنهان ویژگی های رفتاری یا نگرش هایی است که در مدرسه فرا گرفته می شوند اما در برنامه آموزش رسمی گنجانده نشده اند. برنامه پنهان ، برنامه ی اعلام نشده ی مرتبط با آموزش است.
برنامه درسی پنهان اشاره می کند به فشارهایی که به طور ضمنی در مقابل الزامات صریح برنامه درسی آشکار ، در هر مؤسسه آموزشی یافته می شود و دانش آموزان باید آنها را تشخیص داده ، بدانها واکنش نشان دهند تا بتوانند در آن مدرسه باقی بمانند. چون سلام دادن به اولیای مدرسه. چون پیچش عاطفی به دست و پای معلم برای اطمینان از نمره مستمر. یا صمیمیت با معاون برای گرفتن امتیازاتی. یا مبصر شدن برای بهانه داشتن پرش از کلاس درسی خسته کننده. دانش آموزان هم در حد سن و سال خودشان ، تجاربی کسب نموده اند که در کتب درسی آموزش داده نشده است.
برنامه پنهان ، روندی خوشایند یا ناخوشایند غیر قابل کنترل عوامل درگیر آموزشی است.ما هیچ گاه نخواستیم تا در مدارس خود ناهنجاری یا ضد ارزشی را تدریس یا القا و ابقا نمائیم، اما چه سود که به طور ضمنی و ناخواسته واکنش ها و نگرش هایی را در مدارس خود به دانش آموزان ، تلقین نموده و می نماییم که اختیار آن از قدرت ما خارج است.

در مورد چنین پدیده دو چیز گفتنی است :
1- نظریه در سال 1971 طرح گردیده است ، که اعتراف می کنم چیرهایی استنباط می کردم اما با این نظریه آشنا نبودم و حتی در دوران دانشجویی، اساتید اشاره ای به آن نکرده بودند.

2- اهمیت توجه به مفاهیم کتب درسی که باید بر اساس واقعیت ها به طور همه جانبه تدوین و به پی ریزی بنیادی اخلاق و تعهد بپردازد.

بار دیگر با استفاده از این نظریه ، و با رعایت نیازهای افراد جامعه ، لزوم بازسازی برنامه و سیاست های نظام آموزش و پرورش را اعلام و استفاده حتمی از متخصصان تعلیم و تربیت در همه رشته ها خصوصا جامعه شناسی و روانشناسی را یادآور می شوم.

بنیان های آموزشی کشور ما نیاز به احیا و بازنگری و بازسازی دارد.

فردا دیر است.

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

هنر که مدرک مکتب شده در این دوران
چه می توان نتوان گفتنم چه سود شهان

منی که جلوه توحید نقش جان من است
ز جان عزیز چه باشد شکست حرمت نان

نمک خورند نمکدان که هیچ حرمت می
شکست در شکن آمد که هست خوی ددان

قلم که حرمت مکتب نگه نداشت چه عذر
قلم نویس مقصر خدا شناس بدان

هنر وسیله امرار نیست مرد زبان
زمانه خوار ز دست هنروران زمان

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

گروه اخبار/

« نادر قاضی پور » نماینده مردم ارومیه در مجلس در نامه ای به وزیر آموزش و پرورش خواهان توضیح وی در مورد حذف تصویر دریاچه ارومیه از کتب درسی شده است . ( كمپين نجات درياچه اورميه )

پایان پیام/

نابع انسانی ، معلم و دانش‌آموز در آموزش‌ و پرورش محور اصلی و کلیدی‌ترین مؤلفه‌ها به شمار می‌رود و عدم تعادل بین این دو مؤلفه در فضای جغرافیایی کشور و استان‌ها موجب ایجاد حفره‌هایی در وزارت آموزش‌ و پرورش شده است و اگر پیرامون این موضوع آسیب‌شناسی سطحی نیز انجام گیرد به‌وضوح به ضعف مدیریت در معاونت نیروی انسانی و عدم وجود آمایش سرزمینی نیروی انسانی خواهیم رسید/ ماتریس مهاجرت  مرکز آمار ایران، بر اساس نتایج سرشماری عمومی و نفوس و مسکن سال 1390 مهاجرت روستا به شهر، و مهاجرت  استان به استان می‌تواند مشکلات جدی را برای این وزارتخانه ایجاد کند و با کمبود کلاس و معلم، نارضایتی عمومی را در سطح جامعه گسترش دهد/ مسئله آمایش فضایی و سرزمینی نیروی انسانی  می‌بایست از اولویت‌های معاونت نیروی انسانی قرار گیرد و کلیه مؤلفه‌های اصلی و فرعی مداخله کننده در این معادله مدنظر قرار گیرد و با توجه به فرجه 6 ساله تولد تا دبستان برنامه‌ریزی‌های دقیقی صورت گیرد...

  امروزه يكي از مهمترين دغدغه هاي تمامي مسئولين كشور به خصوص رياست محترم جمهور در مورد مديران ، كاهش دادن سن مديران مي باشد كه اين يكي ازبرنامه هاي آقاي دكتر روحاني در دوران تبليغات انتخابات رياست جمهوري بود .
لذا ابتدا بايد نقش مديران را در تصميمات خرد و كلان و اجراي درست آن دانست و سپس آن را در دستور كار قرار داد.
نقش مدیران برجسته در کسب درآمد، سود و موفقیّت سازمانی، امروزه به خوبی در بسیاري از سازمانهاي موفّق بارز و آشکار است. از سوي دیگر پاسخ سریع به تهدیدها و فرصتهاي عصر حاضر، مدیر را به عنوان منبعی حیاتی در حل مسائل در سازمانها مطرح ساخته که بر این اساس نیاز سازمانها به مدیران شایسته بیش از پیش آشکار شده است ؛ پس سرمایه گذاري در امر آموزش و توسعه مدیران امري ضروري است.

یکی از رویکردهاي نوینی که در زمینه آموزش مدیران مطرح شده است فرآیند طراحی برنامه هاي آموزشی توسعه مدیریت مبتنی بر شایستگی، شامل سه مرحله اساسی است که عبارتند از:

تعیین مدل شایستگی ها، تشخیص نیازهاي آموزشی و شناسایی و اجراي برنامه هاي توسعه مدیریت.
مديران در سازمان ها نقش اول را نسبت به ساير عوامل و اجزاء دارند و اين نقش در سطوح سه گانه عالي، مياني و اجرايي مديران از يک طرف و تعامل و تأثيرگذاري مستقيم و غيرمستقيم مديران در ترسيم استراتژي ها، سياست ها، هدف گذاري ها، خط مشي  گذاري ، روش ها، برنامه ريزي ها، طراحي ها، تصميم گيرها، جهت دهي و هدايت ها، نظارت و کنترل، کيفيّت و کميّت ها، تحقّق اهداف، ساختار و دهها وظيفه و نقش ديگر مديران از طرف ديگر مي تواند سازمان و افراد را در مسير و بزرگراه خلّاقيّت هدايت و يا به بن بست، تکرار مکرّرات، روزمرگي، بي تفاوتي، رکود و مانند آن سوق دهد.

مديريت مي تواند توانايي خلّاقيّت و نوآوري را در افراد ايجاد، ترويج و تشويق کند و يا رفتار و عملکرد او مي تواند مانع اين امر حياتي شود.
هنر مدير خلّاق عبارت است از استفاده از خلّاقيّت ديگران و پيدا کردن ذهن هاي خلّاق.
اكنون بعد از گذشت حدود يك ماه از اولين مصاحبه تلويزيوني دكتر روحاني ، رييس محترم جمهور دولت دوازدهم كه مجدد يكي ازمهترين رويكردهايشان را در دولت تدبير و اميد استفاده ازمديران جوان اعلام نمودند و بعد از آن نيز كاهش سن مديران را در دستور كار قراردادند و لذا بر اساس اينكه آموزش و پرورش ، مهمترين وظيفه را نسبت به ديگر ارگانها در مورد تربيت مدير و استفاده از مديران خلاق جهت  معرفي و استفاده در سایر دستگاهها دارد و با توجه به درايت و توانايي وزير محترم آموزش و پرورش جناب آقاي بطحايي  ، كه اين رويكرد از برنامه هاي اعلامي ايشان نيز به مجلس شوراي اسلامي در زمان كسب راي اعتماد بوده است و اكنون اين اتّفاق از همان روزهاي آغازين وزارت آقاي بطحايي از حرف تا عمل در دستور كار ايشان نيز قرار گرفته و بارها تاكيد داشته اند، اميدواريم اين رويكرد در كميته انتصابات با رهبري ايشان  با در نظرگرفتن توانايى هاي فرهنگيان در تمام استانها  تداوم يابد و با تشكيل كارگروه هاي مختلف از ستاد تا صف در تمام كشور با شناخت توانايي هاي نخبگان ، مديران جوان و كارآمد كه براي پيشبرد اهداف عالي كشور بسيار مشتاق  و پيگير مي باشند ،اين امر محقق گردد.

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

در تمام کارها افراط و تفریط می‌کنیم/ باید آموزش و پرورش هم قوانینی برای جذب نیرو داشته باشد/ فردی که لهجه دارد با تمام ابزارهای خود کنترلی، نمی‌تواند آن را مدیریت کند. مگر اینکه متوسل به نقاب‌هایی شود که عموماً در مکان‌های عمومی آن را بر چهره می‌زنیم. بعد از ریاکاری، تقلب، دورویی و اخلاقیات نادرست، باید تلاش در پنهان کردن لهجه نیز داشت/ باید ضوابط یا معیارهای مشخصی برای جذب معلمان در آموزش و پرورش داشته باشیم. مسیر یا راهی که غیرسلیقه‌ای بوده و افراد علاقه‌مند بتوانند جذب بدنه آموزش و پرورش شوند/ سازمان نظام معلمی که کلیات آن در دوره وزارت دانش آشتیانی تصویب و برای تأیید به هیئت دولت ارسال شده، مرجع و مقام خوبی برای احراز این اولویت‌هاست. مسئولان وزارت آموزش و پرورش باید خیلی در این مسائل وارد نشوند و سعی کنند همانطور که خود اعلام کرده‌اند، برون سپاری کنند/ با وجود اینکه عنوان می‌شود شتاب زده عمل نمی‌کنیم اما به وضوح این شتاب‌زدگی دیده می‌شود