صدای معلم - اخبار فرهنگیان، معلمان و آموزش پرورش

«امیدوارم روزی برسد که کتابهای درسی ایران ما نیز در کنار کتابهای کشورهای پیشروِ علم قرار گیرد، چه از لحاظ علمی و چه از لحاظ هنر آموزش. این مهم جز با بسط مسئولیت پذیری در جامعه امکان پذیر نخواهد شد. مسئولیت پذیری در قبال بشریت، محیط زیست و ایران»

نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم ( بخش پایانی)

علیرضا کاشفی

گروه گزارش/

آن چه در زیر می آید ؛ بررسی « نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم » است که به قلم « علیرضا کاشفی » دبیر فیزیک به رشته ی تحریر در آمده است .

کاشفی در مقدمه ی خود می نویسد :

« رئیس محترم هیأت تألیف کتب درسی

در زیر نواقص و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم را به اختصار تقدیم می کنم. متذکر می شوم، نواقص مطرح شده در قالب همین کتاب درسی است نه فراتر از آن و لازم است به کتاب افزوده شود و مقصود من به هیچ وجه حذف جمله های کتاب در این زمینه ها نیست و غلط های کتاب هر چه سریع تر باید تصحیح گردد.

گردآورندگان کتابهای درسی باید بدانند که برای شناساندن هر مقوله از علم نیاز به بیان ماهیت آن از طریق « تصورِ شهودی » و یا « تعریف[1] » داریم؛ به شرط آنکه تعریفِ یک مقولۀ علمی اولاً ما را در یک « دور تسلسل » قرار ندهد و ثانیاً « تناقضی » در پی نداشته باشد و ثالثاً « جامع و مانع » باشد. مقصود از گنجاندن تعریف یک مفهوم در کتاب، صرفاً طرح سوال امتحانی از آن نیست. ناتوانی در تعریفِ یک مفهوم نشانگر اینست که تصور دقیقی از آن در ذهن ما شکل نگرفته و در نتیجه ذهن و زبان ما دربارۀ آن ابتر است. ما وقتی می توانیم ادعا کنیم، مفهومی را درک کرده ایم که بتوانیم تعریفی جامع و مانع برای آن مفهوم ارائه دهیم. این تذکر مهم، طرح آزمایش یا جمله ای در شناسایی یک مفهوم برای ورود به بحث دربارۀ آن را رد نمی کند.

به عنوان یک معلم کتاب های درسی هند، انگلستان، آلمان، آمریکا و ارمنستان و افغانستان را دیده و بررسی کرده ام و نیز از 1225 خورشیدی کتابهای درسی فیزیک و ریاضی ایران را بررسی کرده ام. همۀ آنچه که دیدم پیش زمینه و مقدمۀ ورود به کتاب های جامع دانشگاهی می باشد. برای نمونه کسی که مبحث بردارها را در کتابهای ریاضی دورۀ اول دبیرستان برای فیزیک دورۀ دوم و دانشگاه کافی می داند، یا بی سواد است و یا بی مسئولیت. اغلب در دانشگاه ها مطالعۀ مبحث بردارها به عهدۀ دانشجو گذاشته می شود. ولی با این اسقاط تکلیفِ گردآورندگان کتب درسی، طبیعتاً دانشجو نه توانایی مطالعۀ خود محور را خواهد داشت و نه کتابهای دورۀ دوم دبیرستان برای او اغنا کننده خواهند بود. نیز یادگیری درس های کار و انرژی، الکتریسیته، مغناطیس، حرکت شناسی و دینامیک دورۀ دوم دبیرستان در اذهان دانش آموزان ابتر می ماند. گردآورندگان کتب درسی فیزیک به بهانۀ کمبود وقت، قریب به سی سال است که خواسته یا ناخواسته هم آب در آسیاب مافیای آموزشی می ریزند و هم در بی انگیزه شدن بچه های ایران سهم عمده ای دارند.

امیدوارم روزی برسد که کتاب های درسی ایران ما نیز در کنار کتاب های کشورهای پیشروِ علم قرار گیرد، چه از لحاظ علمی و چه از لحاظ هنر آموزش. این مهم جز با بسط مسئولیت پذیری در جامعه امکان پذیر نخواهد شد. مسئولیت پذیری در قبال بشریت، محیط زیست و ایران » .

« صدای معلم » از همه معلمان سراسر کشور دعوت می کند تا نقد کارشناسی خود نسبت به کتاب های درسی موجود را برای این رسانه ارسال نمایند .

 

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

مقایسۀ شتاب در حرکت قائم دو جسم با جرمهای متفاوت در هوا

با توجه به رابطۀ شتاب در حرکت رو به بالا، هر چه جرم جسم بیشتر باشد، شتاب حرکت کمتر خواهد بود.

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

و با توجه به رابطۀ شتاب در حرکت رو به پایین، هر چه جرم جسم بیشتر باشد، شتاب حرکت بیشتر خواهد بود.

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

ضریب سختی فنر ( نقص کتاب 18 )

« ضریب سختی یا ثابت فنر، اندازۀ نیرویی است ( بر حسب نیوتن ) که در اثر آن فنر یک متر تغییر طول می دهد. »

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

کشش طناب ( نقص کتاب 19 )

« کشش طناب در هر نقطه از آن نیرویی است که به طناب گسیخته شده در آن نقطه وارد می شود تا دستگاه حالت قبل خود را حفظ کند. »

( یعنی اگر ساکن است ساکن بماند و اگر در حال حرکت یکنواخت یا شتاب دار است به حرکت یکنواخت یا شتابدار خود ادامه دهد. )

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

شتاب گرانشی ( نقص کتاب 20 )

« شتاب گرانشی در هر نقطه از میدان گرانشی نیرویی است که به یکای جرم در آن نقطه از میدان وارد می شود. »

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

خطای بزرگ ( حذف حرکت دایره ای یکنواخت در فصل دینامیک )

دانش آموزان باید با رابطۀ  گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم   در درس حرکت دایره ای پیش از درس نوسان آشنایی پیدا کنند.

فصل سوم –  نوسان و موج

فاز نوسان ( اشتباه کتاب 4 )

اگر جسمی حرکت دایره ای یکنواخت داشته باشد، تصویر آن روی قطرهای دایره هماهنگ ساده خواهد بود. یعنی اگر دوران کننده روی دایره یک دور کامل بزند، تصویر آن روی قطرهای افقی یا عمودی یک رفت و برگشت کامل خواهد داشت.

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

به طوری که گفتیم اگر دوران کننده روی دایره یک دور کامل بزند، تصویر آن روی قطرهای افقی یا عمودی یک رفت و برگشت کامل خواهد بود. لذا به وسیلۀ یک تابع مثلثاتی مانند سینوس یا کسینوس می توان این اجزاء را ترکیب کرد. ( بهتر است از تابع کسینوس استفاده شود. )[1]

این مطلب از اجزاء زیر تشکیل می شود :

برای سنجش زمان و مکان حرکت باید لحظه ای را به عنوان مبدأ زمان و نقطه ای را به عنوان مبدأ مکان انتخاب کنیم. اگر این دو را بر هم منطبق بگیریم، تحلیل حرکت ساده تر می شود.

 t :  زمان حرکت

 x :  بُعد نوسان در لحظۀ  t  ( فاصلۀ نوسان کننده در هر لحظه از مرکز نوسان )

مرکز نوسان نقطه ای است که نوسان کننده حول آن نوسان می کند. مبدأ نوسان می تواند بر مرکز نوسان منطبق باشد یا نباشد. ( برای راحتی در این کتاب آنها را منطبق بر هم می گیریم. )

 A :  دامنۀ نوسان ( بیشترین فاصله از مرکز نوسان )

  گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم :  فاز نوسان بر حسب رادیان ( مشخص کنندۀ موقعیت متحرک روی دایرۀ مرجع )

 گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

 

   w : بسامد زاویه ای بر حسب رادیان بر ثانیه ، ( نشانگر تغییر فاز نوسان در هر ثانیه است. )

قاعدۀ دست راست در تعیین جهت انتشار موج الکترومغناطیس ( نقص کتاب 21 )

x  و  y  و  z را باید در خلاف عقربه های ساعت نام گذاری کرد. در غیر این صورت پاسخ متفاوت خواهد بود.

حساسیت گوش و نمودار شنوایی آن ( نقص کتاب 22 )

بلندی یک صوت بستگی به شدت صوت و حساسیت گوش دارد و حساسیت گوش با فرکانس صوت ارتباط دارد. بنابراین اصواتی که شدت یکسان و فرکانس متفاوت دارند، با بلندی متفاوتی احساس می شوند. به عبارت دیگر حساسیت گوش برای فرکانس های مختلف یکسان نیست.

محدودۀ شنوایی گوش انسان اصواتی با فرکانس   20Hz  تا  20000 Hz  است. البته گوش انسان در حالت طبیعی به فرکانس های   2000 Hz تا   4000 Hz حساسیت بیشتری است.

« حداکثر شدت صوت برای شنیدن صدایی با فرکانس معین را آستانۀ دردناکی گویند. »

« حداقل شدت صوت برای شنیدن صدایی با فرکانس معین را آستانۀ شنوایی گویند. »

آستانۀ شنوایی و آستانۀ دردناکی به فرکانس صوت بستگی دارند. نمودار زیر شدت صوت در آستانۀ شنوایی و دردناکی را به صورت تابعی از فرکانس نشان می دهد.

حذف نمودار شدت صوت بر حسب فرکانس ( اشتباه کتاب 5 )

تراز شدت صوت ( اشتباه کتاب 6 )

کتاب درسی در صفحۀ 80  چنین نوشته است :

« با اندازه گیری شدت صوت های مختلف در می یابیم نسبت شدت های صوت در گسترۀ شنوایی انسان می تواند در حدود  گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم   باشد. برای بررسی چنین گسترۀ وسیعی از شدتها راحت تر آن است که از لگاریتم استفاده کنیم . . . »

استفاده از لگاریتم در اینجا به دلیل راحتی نیست. آنچه در ورود به مبحث « تراز شدت صوت » باید در کتاب نوشته شود این است :

بلندی صوت یک صفت فیزیولوژی است ( نه کمیت فیزیکی ) که با میزان احساس شنوایی ارتباط دارد. کمیت فیزیکی که به آن اختصاص داده می شود شدت صوت است. اما به این معنی نیست که آنها یکی هستند. شدت صوت را می توان با یک آشکار ساز اندازه گرفت. در حالی که وقتی صدایی به گوش شنونده می رسد، شدت صدا توسط اعصاب گوش به عنوان بلندی یا آهستگی آن تعبیر می شود. هر چه شدت صوت بیشتر باشد، انرژی که گوش دریافت می کند بیشتر است. در نتیجه صدا را بلندتر احساس می کند.

مثلاً شدت صوت در غرش هواپیمای جت هنگام بلند شدن  گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم   و شدت صوت در گفت و گوی بین دو نفر در فاصلۀ یک متری  گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم   است. اگر ما غرش هواپیما را  گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم  برابر بلندتر از گفت و گوی دو نفر می شنیدیم پردۀ گوشمان پاره می شد. در واقع « تراز شدت صوت » بیانگر درک انسان از بلندی صوت است که توسط اعصاب گوش به شنیدارهای ما تبدیل می شود و عملگر لگاریتم رابط تبدیل توسط اعصاب گوش است.

« تراز شدت یک صوت عبارتست از لگاریتم نسبت شدت آن صوت به شدت صوت مبنا. »

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

 شدت صوت آستانۀ شنوایی گوش سالم در بسامد  1000 Hz  را شدت صوت مبنا می گیریم. ( این عدد را دانش آموزان باید در نمودار شدت صوت بر حسب فرکانس ببینند. دریغا که این نمودار را از کتاب حذف کردند. )

 گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

 پدیدۀ دوپلر - چشمه متحرک و شنونده ساکن ( نقص کتاب 23 )

در این حالت فاصلۀ جبهه های موج در جلوی ماشین آتش نشانی کمتر از پشت آن خواهد بود.

به عبارت دیگر : اگر چشمۀ صوت به شنوندۀ  A نزدیک و از شنوندۀ  B دور شود، طول موج و فرکانس دریافتی هر کدام از آنها به ترتیب  گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم   کاهش و  گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم   افزایش می یابد. 

 گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

 فصل چهارم –  برهم کنش های موج

 زاویۀ حد و بازتاب کلی ( نقص کتاب 24)

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

بنا به اصل بازگشت نور اگر پرتو نوری مماس بر سطح جدایی دو محیط بتابد با زاویۀ حد وارد محیط غلیظ می شود.

« وقتی جبهۀ موج نوری از محیطی که تندی نور در آن کمتر است ( محیط غلیظ ) با زاویه ای بیشتر از زاویۀ حد به محیطی که تندی نور در آن بیشتر است ( محیط رقیق ) بتابد، بازتاب کلی رخ می دهد. یعنی سطح جدایی دو محیط مانند آینۀ تخت عمل کرده و پرتو بازتاب با همان زاویه به محیط اول برمی گردد. »

 

فصل پنجم –  آشنایی با فیزیک اتمی

فرضیۀ اول بور ( نقص کتاب 25 )

در پایان این فرضیه دانش آموزان باید درکی از « تراز انرژی الکترون ( انرژی بستگی الکترون ) » داشته باشند.

« تراز انرژی الکترون ( انرژی بستگی الکترون ) انرژی است که در فاز گازی باید به الکترون در تراز مربوطه بدهیم تا از قید هسته رها گردد. »

فرضیۀ دوم بور ( نقص کتاب 26 )

پس از بیان فرضیۀ دوم شایسته است از تأمین کنندۀ نیروی مرکزگرا در حرکت الکترون به دور هسته، صحبت شود.

 تأمین کنندۀ نیروی مرکز گرا در حرکت الکترون به دور هسته، نیروی الکترواستاتیکی است .

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

انرژی یونش الکترون ( اشتباه کتاب 7 )

در صفحۀ 128 کتاب درسی زیر عنوان « نمودار ترازهای انرژی الکترون برای اتم هیدروژن » ( بالای مثال 5 – 6 ) تعریف « انرژی یونش الکترون » به گونۀ زیر نوشته شده :

« کمترین انرژی لازم برای خارج کردن الکترون از حالت پایه، انرژی یونش الکترون نامیده می شود. »

درست است که در سطرهای بالا توضیحات درستی ارائه شده ولی جملۀ آخر نادرست نوشته شده است. خروج الکترون از حالت پایه، انرژی یونش نیست. تعریف درست « انرژی یونش الکترون » به گونۀ زیر است :

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

در واقع اندازۀ « انرژی یونش الکترون » همان اندازۀ انرژی بستگی الکترون در حالت پایه است.

 

[1]  - « کسینوس هر زاویه تابعی از مجموعه اعداد حقیقی به مجموعۀ [  1. 1- ]   با نوسانِ تصویر متحرک روی محور افقی دایرۀ مثلثاتی است. »

بخش دوم

بخش نخست


 ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

سه شنبه, 24 خرداد 1401 11:10 خوانده شده: 222 دفعه چاپ

نظرات بینندگان  

پاسخ + 0 0 --
علی 1401/03/25 - 10:17
بایدازحسن عباسی ورائفی پوربرای تحریرکتب درسی دعوت می شدتااین اشتباهات رخ نمی داد!!!!!!!!!!!!!!!!!!

نظر شما

صدای معلم، صدای شما

با ارائه نظرات، فرهنگ گفت‌وگو و تفکر نقادی را نهادینه کنیم.

نظرسنجی

با توجه به رتبه بندی پیشین معلمان به « پایه، ارشد، خبره و عالی حرفه ای » ؛ آیا در فراخوان جدید وزارت آموزش و پرورش برای رتبه بندی شرکت می کنید ؟

بلی - 28.7%
خیر - 71.3%

مجموع آرا: 230

دیدگــاه

تبلیغات در صدای معلم

Ghalamchi

درخواست همیاری صدای معلم

راهنمای ارسال مطلب برای صدای معلم

شبکه مطالعات سیاست گذاری عمومی

کالای ورزشی معلم

تلگرام صدای معلم

صدای معلم پایگاه خبری تحلیلی معلمان ایران

تلگرام صدای معلم

Sport

 سامانه فیش حقوقی معلمان

سامانه فیش حقوقی معلمان بازنشسته

سامانه مراکز رفاهی

تبلیغات در صدای معلم

تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به صدای معلم - اخبار فرهنگیان، معلمان و آموزش پرورش بوده و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلا مانع است.
طراحی و تولید: رامندسرور