صدای معلم - اخبار فرهنگیان، معلمان و آموزش پرورش

«امیدوارم روزی برسد که کتابهای درسی ایران ما نیز در کنار کتابهای کشورهای پیشروِ علم قرار گیرد، چه از لحاظ علمی و چه از لحاظ هنر آموزش. این مهم جز با بسط مسئولیت پذیری در جامعه امکان پذیر نخواهد شد. مسئولیت پذیری در قبال بشریت، محیط زیست و ایران»

نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم ( بخش دوم )

علیرضا کاشفی

گروه گزارش/

آن چه در زیر می آید ؛ بررسی « نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم » است که به قلم « علیرضا کاشفی » دبیر فیزیک به رشته ی تحریر در آمده است .

کاشفی در مقدمه ی خود می نویسد :

« رئیس محترم هیأت تألیف کتب درسی

در زیر نواقص و غلطهای کتاب درسی فیزیک دوازدهم را به اختصار تقدیم می کنم. متذکر می شوم، نواقص مطرح شده در قالب همین کتاب درسی است نه فراتر از آن و لازم است به کتاب افزوده شود و مقصود من به هیچ وجه حذف جمله های کتاب در این زمینه ها نیست و غلطهای کتاب هر چه سریع تر باید تصحیح گردد.

گردآورندگان کتابهای درسی باید بدانند که برای شناساندن هر مقوله از علم نیاز به بیان ماهیت آن از طریق « تصورِ شهودی » و یا « تعریف[1] » داریم؛ به شرط آنکه تعریفِ یک مقولۀ علمی اولاً ما را در یک « دور تسلسل » قرار ندهد و ثانیاً « تناقضی » در پی نداشته باشد و ثالثاً « جامع و مانع » باشد. مقصود از گنجاندن تعریف یک مفهوم در کتاب، صرفاً طرح سوال امتحانی از آن نیست. ناتوانی در تعریفِ یک مفهوم نشانگر اینست که تصور دقیقی از آن در ذهن ما شکل نگرفته و در نتیجه ذهن و زبان ما دربارۀ آن ابتر است. ما وقتی می توانیم ادعا کنیم، مفهومی را درک کرده ایم که بتوانیم تعریفی جامع و مانع برای آن مفهوم ارائه دهیم. این تذکر مهم، طرح آزمایش یا جمله ای در شناسایی یک مفهوم برای ورود به بحث دربارۀ آن را رد نمی کند.

به عنوان یک معلم کتابهای درسی هند، انگلستان، آلمان، آمریکا و ارمنستان و افغانستان را دیده و بررسی کرده ام و نیز از 1225 خورشیدی کتابهای درسی فیزیک و ریاضی ایران را بررسی کرده ام. همۀ آنچه که دیدم پیش زمینه و مقدمۀ ورود به کتابهای جامع دانشگاهی می باشد. برای نمونه کسی که مبحث بردارها را در کتابهای ریاضی دورۀ اول دبیرستان برای فیزیک دورۀ دوم و دانشگاه کافی می داند، یا بی سواد است و یا بی مسئولیت. اغلب در دانشگاه ها مطالعۀ مبحث بردارها به عهدۀ دانشجو گذاشته می شود. ولی با این اسقاط تکلیفِ گردآورندگان کتب درسی، طبیعتاً دانشجو نه توانایی مطالعۀ خود محور را خواهد داشت و نه کتابهای دورۀ دوم دبیرستان برای او اغنا کننده خواهند بود. نیز یادگیری درسهای کار و انرژی، الکتریسیته، مغناطیس، حرکت شناسی و دینامیک دورۀ دوم دبیرستان در اذهان دانش آموزان ابتر می ماند. گردآورندگان کتب درسی فیزیک به بهانۀ کمبود وقت، قریب به سی سال است که خواسته یا ناخواسته هم آب در آسیاب مافیای آموزشی می ریزند و هم در بی انگیزه شدن بچه های ایران سهم عمده ای دارند.

امیدوارم روزی برسد که کتابهای درسی ایران ما نیز در کنار کتابهای کشورهای پیشروِ علم قرار گیرد، چه از لحاظ علمی و چه از لحاظ هنر آموزش. این مهم جز با بسط مسئولیت پذیری در جامعه امکان پذیر نخواهد شد. مسئولیت پذیری در قبال بشریت، محیط زیست و ایران » .

« صدای معلم » از همه معلمان سراسر کشور دعوت می کند تا نقد کارشناسی خود نسبت به کتاب های درسی موجود را برای این رسانه ارسال نمایند .

 

گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

سرعت لحظه ای ( نقص کتاب 12 ) :

در صفحۀ 9 کتاب درسی در انتهای عنوان « تعیین سرعت لحظه ای به کمک نمودار مکان – زمان » و نتیجه گیری از نمودار باید نوشت :

در علوم، مدت زمان بین آغاز و پایان یک رویداد اهمیت دارد که به آن بازۀ زمانی گویند. لذا در علوم، سرعت لحظه ای را با مفهوم « حد » بیان می کنیم. 

« اندازۀ سرعت لحظه ای حد سرعت متوسط است وقتی  گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم   به صفر میل می کند و مقدار آن با شیب خط مماس بر نمودار مکان - زمان در لحظۀ مورد نظر برابر است.

گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

شتاب متوسط ( نقص کتاب 13 ) :

« تغییر سرعت متحرك در واحد زمان را شتاب متوسط گويیم. »

گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

وقتی می گوییم دوچرخه سواری با شتاب یک متر بر مجذور ثانیه حرکت می کند، یعنی سرعت او در هر ثانیه به اندازۀ یک متر بر ثانیه افزایش می یابد.

شتاب يك كميت برداري است و به واسطۀ مثبت بودن زمان حرکت  گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم  با بردار تغییر سرعت همسو مي باشد.

شتاب لحظه ای ( نقص کتاب 14 ) :

در صفحۀ 11 کتاب درسی در انتهای عنوان « تعیین شتاب لحظه ای به کمک نمودار سرعت – زمان » و نتیجه گیری از نمودار باید نوشت :

شتاب لحظه ای حد شتاب متوسط است وقتی   گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم  به صفر میل می کند و مقدار آن با شیب خط مماس بر نمودار سرعت - زمان در لحظۀ مورد نظر برابر است.

گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

حركت تند شونده

« حركتي در یک بازۀ زمانی تند شونده است كه سرعت متحرک در آن بازه دنباله صعودي داشته باشد. » که در اين صورت بردارهاي سرعت و شتاب همسو خواهند بود.

حركت كند شونده

« حركتي در یک بازۀ زمانی كند شونده است كه سرعت متحرک در آن بازه دنبالة نزولي داشته باشد. » که در اين صورت بردارهاي سرعت و شتاب در سوي مخالف هم خواهند بود.

تبصره : در اینجا منظور از نزولي يا صعودي بودن دنبالۀ سرعت به ترتیب نزديك شدن يا دور شدن جمله ها از صفر است.

 

خطای بزرگ ( حذف مشتق از یازدهم )

آموزش فيزيك پايه از مكانيك كلاسيك آغاز مي شود. چون آموزش رشته هاي ديگر فيزيك مستلزم فراگرفتن مكانيك مقدماتی است. حذف مشتق از پایۀ یازدهم در درک مفاهیم فیزیک و ریاضی، مشکل بزرگی برای دانش آموزان و دانشجویان بوجود آورده است. آقای احمدی یکی از گرد آورندگان کتب درسی فیزیک در نشستی در دفتر تألیف می گوید : « اگر از دانش آموزی بپرسند شتاب چیست، بگوید مشتق سرعت بهتر است یا بگوید شتاب بیان می کند که میزان تغییر سرعت چقدر است؟»[1]

در پاسخ آقای احمدی باید گفت : « هر دو . جایگاه مشتق گرفتن نسبت به متغیر زمان، در سرعت و شتاب جدا از مفهوم سرعت و شتاب نیست و دانش آموزان به خوبی آن را می فهمند. البته عامل تدریس در کلاس نیز بسیار مهم است. این گفتۀ آقای احمدی مغلطه ای بیش نیست. ظاهراً نگاه آقای احمدی به مشتق صرفاً اینست که  گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم  را به  2x  تبدیل می کند. »

 

سقوط آزاد ( اشتباه کتاب 3 ) :

با حذف سرعت اولیه در سقوط آزاد، حرکت رو به بالا در امتداد قائم نادیده گرفته می شود. وقتی هر دو حرکت تندشونده و کندشونده پیش از آن در کتاب آورده شده، چرا در سقوط آزاد که نمونه ای از حرکت یک بُعدی با شتاب ثابت است، باید حرکت رو به بالا در امتداد قائم ( نمونۀ بسیار خوبی از حرکت کندشونده ) حذف شود؟

« سقوط آزاد به حرکتی گفته می شود که در خلأ و راستای قائم و فقط تحت تأثیر نیروی گرانش انجام گیرد. »

با این تعریف حرکت رو به بالا نیز سقوط آزاد محسوب می شود با این توضیح که هیچ یک از سه شرط بالا نقض نگردد. در حرکت رو به بالا، سرعت جسم رفته رفته کم می شود، که این همان سقوط محسوب می گردد. ظاهراً مؤلفان کتاب درسی، حرکت رو به بالا ( با شرایط مذکور ) را سقوط آزاد نمی دانند.

اصول سقوط آزاد

  1. سقوط آزاد اجسام در نزدیکی سطح زمین با شتاب ثابت می باشد. این شتاب در  SI تقریباً   گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم  است. ( از  مقاومت هوا  و  تغییرات جزئی شتاب گرانشی نسبت به ارتفاع  و  چرخش زمین به دور خود  صرف نظر کرد. )
  2. در سقوط آزاد، اجسام از یک ارتفاع معین با هم و با سرعت یکسان به زمین می رسند. ( به عبارت دیگر حرکت در سقوط آزاد به جنس و جرم و شکل جسم بستگی ندارد. )

 در سقوط آزاد تنها نیروی وارد بر جسم، وزن آن است. ( حرکت رو به پایین تند شونده است چون شتاب گرانشی و سرعت همسو هستند و حرکت رو به بالا کند شونده است چون شتاب گرانشی و سرعت ناهمسو هستند.)

 گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

 معادله های حرکت در سقوط آزاد

معادله های حرکت در سقوط آزاد همان معادله های حرکت یک بُعدی با شتاب ثابت ( g ) است با ملاحظۀ زیر :

  • در حل مسائل سقوط آزاد،
  • یا سوی بالا را مثبت بگیرید آنگاه g  همواره منفی خواهد بود.

یا سوی حرکت را مثبت بگیرید که در این صورت در حرکت رو به بالا ( کند شونده )   g منفی و در حرکت رو به پایین ( تند شونده )  g  مثبت خواهد بود. ( برای آموزش، من این راه را مناسب می دانم. دانش آموزان باید بدانند که « محور مختصات » تابع « مسیر حرکت » است نه « مسیر حرکت » تابع « محور مختصات » . )

  • بهتر است مبدأ زمان و مبدأ مکان را بر لحظۀ حرکت منطبق کنیم. در غیر این صورت باید زمان اولیه و مکان اولیه را در تمام معادله ها وارد کنیم. یعنی به جای  t باید  گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم  و به جای  y  باید  گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم  قرار دهیم.

 

فصل دوم –  دینامیک و حرکت دورانی

دینامیک ( نقص کتاب 15 )

« دینامیک علمی است که دربارۀ عامل حرکت و سکون اجسام بحث می کند. »

  • عامل حرکت و سکون اجسام، نیروی خالص ( برآیند نیروهای ) وارد بر مرکز ثقل آنها ست.
  • اگر برآیند نیروهای وارد بر مرکز ثقل یک جسم صفر باشد، آن جسم یا ساکن است و یا با سرعت ثابت ( بدون شتاب ) دارای حرکتِ یک بُعدی می باشد.

یک نیوتن ( نقص کتاب 16 )

« یک نیوتن نیرویی است که به جرم یک کیلوگرمی شتاب یک متر بر مجذور ثانیه در راستای شتاب می دهد. »

گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

بیشینه و کمینۀ شتاب در حرکت قائم یک جسم در هوا ( نقص کتاب 17 )

برای رشتۀ تجربی، حذف « سقوط آزاد » که نمونۀ بسیار خوبی از حرکت یک بُعدی با شتاب ثابت است اشتباه فاحش بود. شایسته و بایسته است مثال  2- 5  ( در رشتۀ ریاضی ) که در کتاب رشتۀ تجربی در صفحۀ 35 نوشته شده است، به گونۀ زیر مطرح شود.

مثال) گلوله ای در هوا در راستای قائم رو به بالا پرتاب می شود.

اف) به یاد داریم که در خلأ در هر نقطه از مسیر  تندی گلوله در رفت و برگشت برابر است. اما در هوا چنین نیست.

گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

ب) به یاد داریم که در خلأ شتاب حرکت در تمام طول مسیر ثابت است. اما در هوا چنین نیست. ( در نوشتن معادلات، جهت حرکت را مثبت گرفته ایم. )

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

پ) به یاد داریم که در خلأ زمان رفت و برگشت یکی است. اما در هوا چنین نیست.

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

ت) با توجه به اینکه مقاومت هوا به تندی گلوله بستگی دارد. می دانیم تندی گلوله در لحظۀ پرتاب بیشینه است، لذا مقاومت هوا نیز در لحظۀ پرتاب بیشینه می باشد. بنابراین با توجه به رابطۀ شتاب در حرکت رو به بالا  گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم  مقدار شتاب در لحظۀ پرتاب بیشینه است.

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

حرکت رو به بالا کُند شونده است و مقاومت هوا رفته رفته کم شده و در نقطۀ اوج به صفر می رسد. اما حرکت رو به پایین تند شونده است و مقاومت هوا رفته رفته افزایش یافته و در برخورد به زمین بیشینه است. بنابراین با توجه به رابطۀ شتاب در حرکت رو به پایین  گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم  مقدار شتاب در لحظۀ برخورد به زمین کمینه است.

گزارش علیرضا کاشفی در صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

بنابراین می توان گفت : در حرکت قائم رو به بالا در هوا ، در نقطۀ پرتاب هم شتاب بیشینه داریم ( لحظۀ پرتاب ) و هم شتاب کمینه داریم ( لحظۀ برخورد به زمین ) .

( ادامه دارد )

بخش نخست

[1]  - مجلۀ رشد آموزش فیزیک – دورۀ سی و چهارم شمارۀ  3  بهار  1398


ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

گزارش صدای معلم در مورد نقص ها و غلط های کتاب درسی فیزیک دوازدهم

سه شنبه, 17 خرداد 1401 12:14 خوانده شده: 251 دفعه چاپ

نظرات بینندگان  

پاسخ + 0 0 --
زیبا 1401/03/17 - 17:03
دراین مثلانظام جدیدآموزش، سوادم آرزوست!خوداین نظام آموزش آنقدرایرادواشکال داردکه جامعۀ علم وفرهنگ راخدشه دارکرده است وای بحال کتب درسی اش که مطالب به هم ریخته وکارشناسی نشده درآنهاگنجانده شده است که اصلانمی تواندنیازهای علمی وفرهنگی دانش آموزان رابرآورده کند،درواقع محتوای کتب درسی واشکالات فراوان آنهاکه دوست عزیزمان دراین مقاله قسمتی ازآنهارابرشمرده است نشاندهندۀ سوادومعلومات نازل تدوین کنندگان این کتب می باشدکه درجای خودقابل تأمل است.
پاسخ + +1 0 --
ناشناس 1401/03/17 - 22:48
فوق العاده عالی و مستدل کتاب درسی را تحلیل کرده اید. صدای معلم به این حور نوشته ها و مقالات تحقیقی بیشتر نیاز داره. درود بر تو
پاسخ + +1 0 --
ناصر 1401/03/21 - 02:41
با سلام و عرض ادب و احترام خدمت دوست و همکار عزیزم استاد کاشفی بزرگوار
کاملا درست می فرمایید متاسفانه در کتاب درسی با حذف نیروی مقاومت هوا شتاب حرکت در امتداد قائم ثابت در نظر گرفته شده که درسته ولی در اصل با وجود مقاومت هوا باید حرکت بررسی بشه که دقیقا طبق محاسباتی که فرمودید باید دانش آموزان درک بهتر و مطلوب‌تری از سقوط آزاد داشته باشند ولی با حذف نادرست برخی از مباحث باعث سر در گمی دانش آموزان در تفهیم مطالب مرتبط به هم شده است

نظر شما

صدای معلم، صدای شما

با ارائه نظرات، فرهنگ گفت‌وگو و تفکر نقادی را نهادینه کنیم.

نظرسنجی

با توجه به رتبه بندی پیشین معلمان به « پایه، ارشد، خبره و عالی حرفه ای » ؛ آیا در فراخوان جدید وزارت آموزش و پرورش برای رتبه بندی شرکت می کنید ؟

بلی - 28.7%
خیر - 71.3%

مجموع آرا: 230

دیدگــاه

تبلیغات در صدای معلم

Ghalamchi

درخواست همیاری صدای معلم

راهنمای ارسال مطلب برای صدای معلم

شبکه مطالعات سیاست گذاری عمومی

کالای ورزشی معلم

تلگرام صدای معلم

صدای معلم پایگاه خبری تحلیلی معلمان ایران

تلگرام صدای معلم

Sport

 سامانه فیش حقوقی معلمان

سامانه فیش حقوقی معلمان بازنشسته

سامانه مراکز رفاهی

تبلیغات در صدای معلم

تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به صدای معلم - اخبار فرهنگیان، معلمان و آموزش پرورش بوده و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلا مانع است.
طراحی و تولید: رامندسرور