گروه گزارش/
جستارگشایی
برای دیدن دوستی در یکی از دانشگاه های تهران به محل کارش مراجعه کردم . ضمن صرف چایی در شعاع دیدم تقلا و رفت و برگشت مشکوک چند نفر حوالی بایگانی دانشگاه توجهم را جلب نمود. کیسههایی به سرعت برق و باد بار نیسانی میشدند. خواستم عکس و فیلم بگیرم ؛ دوستم ممانعت کرده افزود: چیکار میکنی پسر؟ میخوای منو به دردسر بندازی؟ گفتم داستان چیه؟ با نگاهی عاقل اندر سفیه گفت: هیچی دارند انبارگردانی میکنند جا ندارند. اون کیسهها مقالات اساتید و دانشجویانیست که با هزاران استرس و فشار و بعضا با مراجعه به مقالهنویسان و رسالهنویسان میدان انقلاب تهیه و تحویل دانشگاه شدهاند. جا برای نگهداریشون ندارند میفرستند ضایعاتی و چهارشنبهسوری و...
رانت و فساد در مقالات غیرکاربردی
فرض کنید شما عضو هیات علمی دانشگاه بوده و یا در آستانه جذب در یک دانشگاه هستید . برای جذب، ارتقاء، تشویق و تبدیل وضعیت در سیستم معیوب فعلی چارهای جز پناه آوردن بر تولید مقالات انتزاعی و غیرکاربردی ندارید چرا که از چهار ساحت اعلامی آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و اجرایی عمدتا پژوهش آن هم در قالب انتشار مقاله محور ارزیابی و تصمیمگیری است.
به عبارتی ؛ سیاست اعلامی در چهار ساحت مذکور در حوزه اعمال اکثرا به دریچه بی در و پیکر مقالات غیرکاربردی هدایت میشوند و عملا تعادلی میان مأموریتهای متکثر دانشگاه با نظام مستقر جذب و ارزیابی هیات علمی دیده نمیشود.
راستی از هزاران مقاله فاخر و یا سفارشی میدان انقلاب که در این سال ها تولید شدهاند ؛ چند درصدشان کاربردی بوده و در کاستن از مشکلات پیرامونی دانشگاههای معین موثر بودهاند؟
تجربه زیسته و توازن در عمل
دکتر کیانوش زهراکار معاون آموزشی دانشگاه خوارزمی ضمن آسیب شناسی مسیر ارزیابی و ارتقای اساتید دانشگاه میافزاید: « تجربه زیسته دانشگاهیان نشان میدهد که توازن در عمل بهشدت به هم خورده است؛ بهگونهای که ماده ۳ آییننامهها یعنی ساحت پژوهشی و در درون آن به ویژه بند مربوط به مقالات علمی، به محور اصلی مسیر ارتقاء و امتیازگیری تبدیل شده است؛ روندی که در یک دهه اخیر با تأکید فزاینده بر مقالات بینالمللی، شدت بیشتری یافته است و در فرآیند ارتقای مرتبه علمی، امتیازات آموزشی، فرهنگی و اجرایی عمدتاً جنبه فرعی پیدا کردهاند » .
ایستایی در تدریس و تاخر فرهنگی
« وزن واقعی تصمیمگیری عملاً بر دوش تعداد و نوع مقالات منتشرشده قرار دارد و همین منطق در ترفیع سالانه و جهش علمی نیز تکرار میشود؛ به طوری که کیفیت آموزش، نوآوری در تدریس و اثرگذاری فرهنگی و اجتماعی استاد، اغلب به حاشیه رانده میشود حتی در پایههای تشویقی که به ظاهر در آن ابعاد فرهنگی، آموزشی، پژوهشی، اجرایی و فن آوری لحاظ شده است، شرایط به نحوی طراحی شده که باز هم پژوهش و انتشارات علمی به ویژه مقاله مسیر کمهزینهتر، سریعتر و امنتر برای کسب امتیاز تلقی میشود » .
تولید و تکثیر مقالات غیرکاربردی
معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه خوارزمی با اشاره به پیامدهای ناخواسته این رویکرد تصریح میکند: محوریت افراطی مقاله، اعضای هیأت علمی را ناگزیر کرده است بخش عمدهای از انرژی، زمان و انگیزه خود را صرف تولید و نشر مقاله کنند و این امر به طور اجتناب ناپذیر به افت کیفیت آموزش، کاهش تعامل آموزشی عمیق با دانشجو و تضعیف نقش تربیتی استاد منجر میشود. دانشگاهی که استاد آن بیش از آن که معلم و مربی باشد، «تولیدکننده مستمر مقاله» تلقی شود، آرام آرام از رسالت اصلی خود فاصله میگیرد و این مسئله باید بهعنوان یک هشدار جدی برای نظام آموزش عالی تلقی شود.
قلدری آکادمیک ذینفعان دانشگاه
« این رویکرد، در برخی موارد به تشدید قلدری آکادمیک میان اعضای هیأت علمی و نیز استاد - دانشجو انجامیده است؛ جایی که دانشجو به ابزاری برای تولید مقاله تبدیل میشود و روابط علمی سالم جای خود را به مناسبات قدرت، فشار، سوءاستفاده و حتی فساد میدهد.
ایشان در ادامه با اشاره به شکلگیری رانت و فساد در حوزه نشر علمی گفتند: فشار سیستماتیک برای «داشتن مقاله» موجب شده بسیاری از دانشجویان تحصیلات تکمیلی ناچار شوند برای پذیرش مقاله، هزینههای سنگین پرداخت کنند؛ هزینههایی که نه الزاماً برای ارتقای کیفیت علمی، بلکه صرف عبور از سدهای اداری و صرفه جویی زمانی میشود و این وضعیت، عدالت آموزشی و اعتماد به فرآیندهای علمسنجی را مخدوش کرده است.
مقاله محوری و دادههای تکراری
معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه خوارزمی یکی از نگران کنندهترین پیامدهای این وضعیت را تشدید پدیده دادهسازی دانسته میافزاید: هنگامی که دانشجو در قالب یک درس نظری یا در بازهای غیر واقع بینانه، مثلاً سه تا چهار ماه، به دلیل امیت محوری انتشار مقاله برای استاد، به شکلی نادرست ملزم به ارسال یا اخذ پذیرش مقاله میشود، چنین الزامی با منطق و اخلاق پژوهش علمی سازگار نیست و ناخواسته اما مستقیم، مسیر را برای تولید دادههای سطحی، تکراری یا حتی جعلی هموار میکند.
دمی برای اندیشیدن و یاد گرفتن
« مقاله علمی، بهویژه در چارچوبهای معتبر ملی و بینالمللی اگر متوازن، اخلاقمدار و غیرصوری باشد، یکی از ارکان مهم تولید علم و اعتبار دانشگاه است . مسئله، نفی مقاله نیست، بلکه افراط در مقالهمحوری و تبدیل آن به معیار مسلط و بعضاً یگانه ارزیابی عملکرد دانشگاهی است.
ضروری است در نظام ارتقاء، ترفیع، تشویق و تبدیل وضعیت، وزن مقاله بهطور جدی متعادل شود و سهم واقعی آموزش، فعالیتهای فرهنگی، مسئولیتهای اجرایی و اثرگذاری اجتماعی افزایش یابد. همچنین در بخش دانشجویی، بهویژه در تعیین شرایط کفایت لازم پایاننامه و رساله برای دفاع، باید تعدیل منطقی صورت گیرد تا کیفیت پژوهش فدای کمیت مقاله نشود.
دانشگاه سالم، محصول تعادل است نه فشار، و دانشگاه زمانی میتواند تولیدکننده علمِ اصیل باشد که استاد و دانشجو به جای مسابقه فرساینده مقاله نویسی، فرصت اندیشیدن، آموزش دادن و یاد گرفتن عمیق را داشته باشند » .
دانشگاه پژوهشمحور و کارآفرین
به عنوان یک معلم خبرنگار معتقدم که هنوز هم عزم جدی در راستای تغییر نحوه آموزش دانشگاهی و حرکت به سمت دانشگاه پژوهشمحور و کارآفرین دیده نمیشود خروجی دانشگاهها را عمدتا فارغ التحصیلانی تشکیل میدهند که مهارت خاصی کسب نکردهاند تا به حل مشکلات جامعه بپردازند .
دکتر تورج محمدی معاون پژوهشی دانشگاه علم و صنعت معتقد است: دانشگاه ها باید به صورت مستقل و با توجه به شرایط خود به تدوین آییننامه ارتقای اساتید بپردازند. فارغ از اینکه وزارت علوم همچنان بر تولید مقالات isi بدون توجه به کارایی آنها تاکید میکند. تولید مقالات محور اصلی ارتقاء نباشد. اگرچه مقالاتی که مورد استناد قرار میگیرد، برای کشور آبرویی است، اما نباید در مسیر ارتقای علمی اساتید، تولید مقاله اصل و ضابطه قرار گیرد.
پایان گزارش/
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
صدای معلم، صدای شما
با ارائه نظرات، فرهنگ گفتوگو و تفکر نقادی را نهادینه کنیم.