مسیر توسعه یافتگی هیچ کشوری هرگز از کوچه اهمال و تقلب نگذشته است !

  مقدمه
دانش دموگرافی (Demography) یا جمعیت شناسی زیر مجموعه علوم اجتماعی است و باید اهل فن در خصوص مباحث موجود در آن نظر دهند. سخن از رشد جمعیت، مفهومی تخصصی است و ارائه نظر در خصوص آن فقط بر اساس دو متغیر، گمراه کننده است. یکی از این متغیرها که مدام در خصوص آن افراد عام اصرار می ورزند افزایش زاد و ولد و جوانی جمعیت و متغیر دیگر توصیه هایی مبنی بر هر آن کس که دندان دهد، نان دهد، می باشد. اما عقل سلیم می گوید از تو حرکت از خدا برکت. اگر تلاشی صورت نگیرد نیازی برطرف نمی شود.

شرایط اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی یک جامعه بر نرخ ازدواج و باروری مؤثر است. اوضاع آب و هوا و منابع طبیعی و غیرطبیعی موجود در یک کشور نیز تعیین کننده هر نوع تصمیمی در خصوص افزایش یا کاهش جمعیت است. علاوه بر همه این متغیرها، میزان مرگ و میر و مهاجرت گروه های مختلف سنی نیز بر تعداد جمعیت یک جامعه مؤثر است.

تعادل و تناسب مابین جمعیت کل یک کشور با منابع و مواد غذایی موجود در آن، یکی از مهم ترین فاکتورهای برتری شمرده می شود. وقتی یک قلمرو سرزمینی قادر است نیازهای غذایی خود را با خودکفایی به معنای واقعی تأمین کند یعنی از هر نوع وابستگی اقتصادی و سیاسی به دور است. که اگر غیر از این باشد ؛ وابستگی فرهنگی و اجتماعی نیز گریبان گیر آن سرزمین خواهد شد ؛ پس استقلال اقتصادی به همان اندازه استقلال سیاسی حائز اهمیت است.

نکته مهم و قابل توجه، تعمیم اهمیت این استقلال به نظام آموزشی در آن کشور است که قادر است انسان هایی متکی به خود و با اراده ای قوی تربیت کند.

هر چند مدیر پیشین وزارت جهاد کشاورزی معتقد است: «خودکفایی مطلق در همه حوزه‌ها نه‌ تنها ممکن نیست، بلکه در بسیاری از موارد به‌ ضرر اقتصاد و محیط‌ زیست کشور خواهد بود. یک کشور باید در انتخاب اولویت‌ها و استراتژی‌های تولید، به‌ طور واقع‌ بینانه عمل کند. واردات ضد ارزش نیست.» (1)

نظریه مالتوس در خصوص افزایش بی رویه جمعیت نسبت به منابع و مواد غذایی

از جمله نظریه پردازان حوزه جمعیت شناسی که درستی دیدگاه او طی چهار قرن قابل تأیید است می توان به « مالتوس » اشاره کرد.

«مالتوس Thomas Robert Malthus جمعیت شناس قرن هیجدهم، در طول انقلاب صنعتی یعنی زمانی که زندگی مردم به سرعت در حال تغییر بود، زندگی می کرد. دوره ای از زمان که جمعیت بریتانیا و سایر کشورها همراه با صنعتی شدن به سرعت در حال افزایش بود. بسیاری از مردم به ویژه در شهرها، در شرایطی بسیار چالش برانگیزی زندگی می کردند.

در چنین وضعیتی او بیان کرد:

جمعیت با نرخ تصاعد هندسی (.....2.4.8.16.32) رشد می‌کند و منابع غذایی با نرخ تصاعد حسابی (....2.4.6.8.10) افزایش می‌یابند و اگر این روند ادامه یابد، به‌ زودی جمعیت بیشتر از منابع در دسترس خواهد بود و در نتیجه:

* سطح زندگی کاهش می‌یابد.

* گرسنگی، بیماری، فقر و جنگ گسترش پیدا می‌کند.

* و در نهایت، رشد جمعیت متوقف یا معکوس می‌شود تا دوباره تعادل برقرار شود.

برخی از کارشناسان تهدید دانسته شدن رشد جمعیت برای زندگی بشر توسط مالتوس را بدبینانه عنوان کرده و معتقدند که او « پیشرفت علم » را به عنوان شاخصی برای کاهش یا حذف فقر و افزایش مواد غذایی، نادیده گرفته است.» (2)

ظاهرا مخالفان مالتوس نگران طمع و حرص بیشتر انسان های امروز و از بین رفتن وجدان جمعی نبوده اند. انسان هایی که به جز منفعت شخصی با تبعیت مستقیم از خاصیت زایندگی و قدرت بخشی پول، توان اندیشه ندارند. آنان یا آموزش ندیده اند و یا آموزش را وسیله ای برای امیال خودخواهانه خود جهت رسیدن به اهداف غیراصولی یافته اند. و یا مخالفان مالتوس، نقش و اثر  « سیاست  » و کارکردهای غیرانسانی رجل سیاسی کشورهای قدرتمند را به عنوان فاکتوری برای تثبیت و تشدید فقر در جوامع توسعه نیافته یا عقب مانده، هیچ انگاشته اند.

آمریکا سالیان متمادی است که مواد غذایی مازاد خود را برای حفظ قیمت امحاء می کندو به کشورهای قحطی زده و گرسنه هیچ کمکی نمی کند تا توازن قیمت آن کالا و نفوذ و قدرت خود را در سراسر جهان با سپر بی رحمی حفظ کند. کشور عربستان نیز علیرغم مسلمان بودن، سالیان متمادی است که در ایام حج تمتع و عمره به معدوم کردن گوشت های قربانی می پردازد اما به اصول اخلاقی، دینی و انسانی متعهد نمی ماند تا گرسنگان آفریقا یا مردم فقیر خود را ولو چند روزی سیر سازد.

اوایل انقلاب، امام خمینی برای تأسیس سردخانه با هزینه ایران در عربستان پیشنهادی ارائه کردند، اما حکومت آل سعود هیچ گاه مجوزی برای اجرای این طرح نداد و همچنان به دفن گوشت های قربانی در مراسم حج ادامه داد.  در جهانی که هر کشور با افتخار و با بسته بندی شکیل، قدرت و توانایی تولیدات خود را به رُخِ دیگر کشورها می کشد، صادرات ایرانی چرا این چنین رنگ می بازد و اجازه دیکته شدن چنین حقارتی از سوی آنان را به تولید کننده و محصولات ایرانی می دهد؟

امحاء دو محصول در ایران طی سال های 79 تا 83 

در کمال ناباوری با خبر امحاء دو محصول کشاورزی در کشور خود طی سنوات گذشته مواجه هستیم! بخشی از آمار امحاء دو محصول سیب زمینی و پیاز در دولت اصلاحات به تفکیک سال به شرح زیر است:

1. در سال 79، 40 هزار تن پیاز خریداری و 31 هزار تن از آن امحاء شده است.
2. در سال 79، 45 هزار تن سیب زمینی خریداری و 4 هزار تن از آن امحاء شده است.
3. در سال 81، 161 هزار تن پیاز خریداری و 80 هزار تن از آن امحاء شده است.
4. در سال 83، 134 هزار تن سیب زمینی خریداری و 56 هزار تن از آن امحاء شده است.
5. در سال 83، 111 هزار تن پیاز خریداری و 74 هزار تن از آن امحاء شده است.
6. در سال 83، 35 هزار تن سیب زمینی نیز امحاء شده است. (3)

در کشوری که عمده کالای مصرفی آن به تناسب فرهنگ غذایی یا نیاز انسان ها، سیب زمینی و پیاز است و هر ساله هزاران تُن از آن را به دیگر کشورها صادر می کند، در عین مواجه بودن با بحران بی آبی و واقعیت قحطی و خشکسالی چگونه می توان امحاء نعمات الهی و حاصل دسترنج کشاورزان را باور کرد؟! آن هم در یک کشور اسلامی! ؛

پیام های زیرنویس شده هر برنامه ای مبنی بر بحران و کمبود آب و کاهش بارندگی ها و استمداد از مردم برای صرفه جویی و قناعت، سوهان روح مردم گردیده است که برای هر گروه سنی، آثار زیان بار روحی و روانی خاصی بر جا می گذارد ؛ خصوصا برای سالمندان که وقایع تلخ بسیاری را در پیکر تاریخی ایران لمس یا حس کرده اند. اما ظاهرا فقط نوعی سرگرمی و یا انتظاری یک سویه بدون وجود هر نوع اعتماد اجتماعی است.

در اصل این جریان خبر از تأخر فرهنگی و آموزشی در جامعه می دهد. به قول یکی از اساتید دوران دانشجویی، چرا در جای جای دانشگاه و در کنار چمن ها نوشته اند وارد محوطه چمن نشوید! چون عده ای از دانشجویان از روی چمن ها عبور می کنند تا مسیر خود را کوتاه تر کنند یعنی دانشجو نمی فهمد و یا نمی داند که چمن برای سرسبزی و حفظ محیط زیست است و عده ای هر روز برای آن زحمت می کشند تا زیباتر جلوه نماید.

پس با صِِرفِ زیر نویس هر نوع پیامی، نمی توان مسیر عادات نادرست عده ای را تغییر داد یا برای آن ها فرهنگ سازی کرد. نیاز به خلاقیت بیشتر و بهتر در زمینه مسایل فرهنگی داریم تا دانستن برای هر یک از ما امری درونی گردد.

خبر فاجعه آمیز فصل تابستان همین سال که طی آن 10 تالاب و دریاچه ایران همگی خشک شده اند را با اندوه فراوان شنیدیم. هر چند طی دو هفته اخیر و با واقعیت محرومیت از دو ماه بارندگی در فصل پائیز، آرام آرام سدها، تالاب ها و دریاچه ها در حال پر شدن هستند اما هنوز نگرانی برطرف نشده است و در حدّ حجمِ آبِ سنواتِ نرمال نرسیده است. حس وظیفه شناسی و مسئولیت پذیری هر یک از ما باید آن چنان عمیق گردد که هر لحظه خود را در معرض احتمال قحطی و خشکسالی دریابیم.

برای تولید هر کیلو سیب زمینی و پیاز چه میزان آب مصرف می شود؟

«برای تولید هر کیلو پیاز به 280 لیتر آب و هر کیلو سیب زمینی به 210 لیتر آب نیاز است.» (4)

این مقدار آب برای تولید فقط یک کیلو از این دو محصول نیاز است ؛ باید محاسبه کرد که برای مجموع محصولات معدوم شده یعنی 185 هزار تن پیاز و 95 هزار تن سیب زمینی طی سال های 79 تا 83 در دوران ریاست جمهوری سید محمد خاتمی و توسط وزیر جهاد کشاورزی وقت، محمود حجتی در دولت های هفتم و هشتم، چقدر آب هدر رفته است؟ یا چقدر به حاصل رنج و تلاش بی امان دستان پینه بسته کشاورزان، خیانت شده است؟

جالب آن که ادغام دو وزارتخانه کشاورزی و جهاد سازندگی نیز در همین دوره و در سال 1379 صورت گرفته است که ظاهرا ادغامی نامیمون بوده است. یعنی محصول پیاز و سیب زمینی که توسط کشاورزان با سخت کوشی و امید به درآمد نهایی، از دل خاک بیرون کشیده شده توسط یک وزارتخانه دوباره در عمق خاک مدفون گردیده است. صادرات، صنایع تبدیلی یا انبارداری و سردخانه نیز مرهمی بر این تلاش بی امان نبوده است.

باید محاسبه کرد چه میزان انرژی، زمان، آب، نیروی انسانی و سرمایه شخصی و دولتی برای این همه اتلاف نعمت، صرف شده است؟ که متأسفانه ارزش پیگیری و مجازات خاطیان را نیز در بر نداشته است.

راستی تنها انگیزه این وزیر و رئیس جمهور و شاید دیگر مقصران، حفظ قیمت بوده تا با افزایش عرضه، قیمت کاهش نیابد و دولت یا فروشندگان زیان نکنند؟! چون کشاورز بعد از فروش محصول به دولت یا دلالان، دیگر نفع مادی ندارد. یا بازار خرید خارجی برای این دو محصول وجود نداشت؟ چرا به عنوان صنایع تبدیلی چون تولید چیپس، پودر، پوره، نشاسته، گرانول، پرک، نان، سوخاری، بخارپز و کنسرو سیب زمینی و پیاز داغ یا پودر پیاز استفاده نشده است؟

رنج های پنهان و آشکار کشاورزان

کشت دیمی، اضطراب و استرسِ هر دائم کشاورز و انتظار و امید به بارش برف و باران، وابستگی ادامه حیات او و خانواده همه روستائیان و کشاورزان به درآمد حاصل از تولید فصلی و سالانه، سایه بی رحم دلالان بر سرِ زمین های کشت شده و پیش خرید نقدی محصولات تولیدی به قیمت معین یا سلف خری توسط آنان، دخترکانی که بیش از پنج سال نامزدند اما در انتظار درآمد خانواده از کشت امسال هستند تا معدود نیاز زندگی مشترک خود را تهیه و به خانه بخت بروند. دستان پینه بسته و دردهای جسمی شدید که از درمان محروم مانده اند، رطوبت خانه های گِلی، سرمای سوزناک زمستان و گرمای طاقت فرسای تابستان رنج آنان را پایان ناپذیر می سازد. و ما با حاصل دسترنج آنان در مقطعی از زمان چنین معامله ای ناعادلانه کرده ایم.

شاید فلاکت زندگی کشاورزان از نظر عده ای فرض واجب است. او باید محرومیت را تحمل کند تا ما از نعمات الهی هر دائم بهره مند گردیم. ساختار روستا از نظر ما یعنی بی نصیبی آنان از همه آنچه که برای ما رفاه نسبی را تضمین می کند و گر نه روستایی از تولید مواد غذایی دست می شُوید.

میوه های مسموم بازپس فرستاده شده به دست مصرف کننده ایرانی می رسد؟!

هر یک از ما به کرّات داستان بازپس فرستی محصولات کشاورزی یا باغی ایران را توسط دیگر کشورها شنیده ایم. عنوان آخرین خبر در تابناک و در 27 آبان 1404 این بود:

«اظهارات رئیس اتحادیه بارفروشان درباره پرتقال‌های سمی ایران خبرساز شده است: بازار شهر پُر از پرتقال‌هایی است که رنگ صنعتی تزریق شده و خوردن آن‌ها برای انسان مثل سم است. روسیه و ازبکستان امسال به‌ جای ایران از مصر مرکبات خریدند چون پرتقال‌های ما رنگ‌ شده است.»

ظاهرا در ایران قاعده و قانون سخت‌گیرانه و نظارت مستمر و جدّی روی سموم مصرفی یا هر نوع تقلبی در انواع محصولات کشاورزی و باغی وجود ندارد و حتی برخی از مسئولین آن را نوعی جوسازی علیه ایران می دانند و یا معتقدند کشور چین سم تقلبی به ایران فروخته است. یعنی طبق معمول همه مقصرند به جز خودمان.

آبروریزی برای ایران و ایرانی، ضرر و زیان جبران ناپذیر، ارزش قائل نشدن به زحمات و تلاش کشاورزان و باغداران و مردم کشور خود، و صد البته ناآگاهی و بی اعتنایی مردم ایران از بلایای آشکار و پنهان محصولات سمی که موجب از بین رفتن سلامتی و شیوع انواع سرطان هاست. و در نهایت هزینه های سرسام آور درمان که به خانواده ها و دولت تحمیل می شود.

لابد اگر صادرات هر نوع محصول ایرانی به دیگر کشورها، به خود ایران مرجوع نشود مردم از این فاجعه انسانی بی خبر خواهند ماند و همچنان با تصور لذت و نیاز، آن ها را مصرف خواهند کرد. مگر الان علیرغم وجود چنین اخباری، مصرف کننده نیستیم؟ خوردن میوه و سبزی برای تداوم سلامتی و تأمین همه گروه های ویتامینی برای بدن است یا بیمار شدن ناخواسته و بیشتر؟

استاد تمام گروه صنایع غذایی دانشکده مهندسی زراعی دانشگاه علوم کشاورزی ساری چه می گوید؟

«رضا اسماعیل زاده کناری در گفت و گو با ایسنا به موضوع عدم نظارت بر تولید محصولات جالیزی، زراعی، باغی و غلات مهمی چون برنج و گندم اشاره و تصریح می کند که آموزش در نحوه استفاده صحیح از سموم و کودهای شیمیایی هیچ جایگاهی ندارد و کشاورزان با توجه به رقابتی که برای بازدهی محصولات خود دارند مقادیر دلخواهی از کود و سم را مصرف می کنند.

طبیعی است وقتی ارگان های ناظر و متولی، هیچ نظارتی نداشته باشند این موضوع رخ دهد. گاهی پیش می آید کشورهای اروپایی که استاندارد بالایی دارند سخت گیری کرده و محصولات را مردود اعلام می کنند اما مرجوع شدن محصولات از کشورهایی نظیر هند، ترکمنستان و ازبکستان یعنی این که ما هنوز نتوانسته ایم حتی استاندارد این کشورها را رعایت و مطابق با آن حرکت کنیم.

قاعده ای در صنایع غذایی وجود دارد به نام قانون کلی فرآوری مواد غذایی که در آن می گوید: بهترین فرآیندها هم نمی توانند منجر به محصولات غذایی سالم از محصول فاسد شوند. بنابراین از لحاظ علمی و طبق استاندارد، این محصولات باید کاملا معدوم شوند، حتی برای دام و طیور نیز قابل استفاده نیست. می توان با اعطای بسته های تشویقی برای کشاورزانی که از طریق مبارزات بیولوژیک توانسته اند محصولات ارگانیک و سالم تولید کنند و یا تأدیب و تنبیه کشاورزانی که با مصرف بیش از حد سموم محصول تولید کردند، کشاورزان را به سمت تولید محصول سالم سوق داد که این در حیطه وظیفه جهاد کشاورزی است تا بر ارتقای امنیت غذایی و تولید محصولات غیرسمی نظارت کند.» (5)

«یک مسئول صنفی با اشاره به مشکلات ترابری کشور گفت: ترکیه سبزیجات خود را به‌ روز و ساعت با پرواز صادر می‌کند در حالی‌ که بار صادرکننده ایرانی در بندر ممکن است چند روز معطل بماند و محصولات خراب شود. کشورهای جهان سال‌ها است به سمت حذف سموم پرخطر رفته‌اند. برخی از آن ها به دنبال جایگزین کردن آفت‌کش‌های طبیعی مانند زنبور برای محصولات کشاورزی هستند.» (6)

بخشنامه ای میان بُر برای حذف استاندارد فراملی محصولات ایرانی

ظاهرا سازمان استاندارد طبق یک بخشنامه ؛ راه حل ناشناس ماندن محصولات مسموم ایرانی در خارج را با عنوان: « شیوه‌نامه ارزیابی انطباق کالاهای صادراتی » یافته است:

« ... در صورتی که کالای صادراتی از لحاظ ویژگی‌های فنی و کیفی با استاندارد ملی ایران منطبق باشد، اما خریدار خارجی تقاضای تغییر در نوع بسته‌بندی یا حذف برخی نشانه‌های مندرج در استاندارد از جمله نشان استاندارد ایران یا عبارت « ساخت ایران » را داشته باشد، سازمان ملی استاندارد اجازه صدور گواهی نامه انطباق با ویژگی‌های فنی استاندارد را دارد و این امر مانع صادرات آن کالا نخواهد بود.» (7)

در جهانی که هر کشور با افتخار و با بسته بندی شکیل، قدرت و توانایی تولیدات خود را به رُخِ دیگر کشورها می کشد، صادرات ایرانی چرا این چنین رنگ می بازد و اجازه دیکته شدن چنین حقارتی از سوی آنان را به تولید کننده و محصولات ایرانی می دهد؟

در طول تاریخ، پذیرش تحقیر و نداشتن خودباوری از سوی دولت ها و ملت ها، همیشه به منزله آغاز استعمار بوده و است.

با امیدواری توصیف ناپذیری، به دنبال تنها یک بخش فعال در کشور خود هستم که بی نیاز از نقد و مفتخر به سرافرازی باشد. مشکلات واحدهای تولیدی در کشور ما غیرطبیعی و با اراده ای برخاسته از ضعف دانش و تخصص و بی کفایتی مدیران ریز و درشت ناشایسته پدید می آید.

به یقین مسیر توسعه یافتگی و استقلال اقتصادی و سیاسی هیچ کشوری هرگز از کوچه اهمال و تقلب نگذشته است.

خصایص اخلاقی را از کالبد شعار خارج سازید تا کج روی و ناهنجاری به بن بست رسد.

منابع:
1) اقتصادنیوز؛ ضربه طرح خودکفایی گندم به منابع آبی کشور صابری . 28 آذر 1404.
2) وب سایت اقتصاد معین صادقیان؛ نظریه مالتوس چیست؟ . 1401/11/09.
3) آوای ورزقان؛ از نابود کردن عمدی گندم و گوشت در آمریکا و عربستان تا دفن سیب زمینی در دولت روحانی. 1394.
4) رادیو نشاط؛ تولید هر کیلو مواد غذایی به چه میزان آب نیاز دارد؟ . April 7 .2022
5) ایسنا؛ داستان برگشت سریالی محصولات کشاورزی چیست؟ . 7 دی 1400.
6) خبرگزاری مهر؛ چرا سبزیجات صادراتی ایران برگشت می‌خورد؟ . 7 دی 1403.
7) خبرگزاری مهر؛ درج ساخت ایران روی کالاهای صادراتی اختیاری شد. 19 مهر 1404.

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید