" هوم اسکول ها " نوعی واکنش مدنی و طبیعی به ناکارآمدی و بحران در آموزش رسمی است

گروه گزارش/

مدتی است که وزارت آموزش و پرورش با صدور اطلاعیه فعالیت هوم اسکول ها را غیر مجاز دانسته و آن ها را « غیرقانونی » اعلام می کند .

در این زمینه ؛

 شورای عالی آموزش و پرورش اعلام کرد: بر اساس قانون تاسیس مدارس و مراکز غیر دولتی، فعالیت آموزشی بدون دریافت مجوز از سازمان مدارس و مراکز غیردولتی و توسعه مشارکت های مردمی مجاز نبوده و غیر قانونی است .

به گزارش مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، شورای عالی آموزش و پرورش اعلام کرد: بر اساس ماده ۵۵ آيین نامه اجرایی مدارس، هرگونه فعالیت آموزشی و پرورشی از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی (موسسات، مراکز، نهادها و...) که منجر به عدم ثبت نام و حضور دانش آموز در مدرسه شود، ممنوع است و با متخلفین برابر قوانین و مقررات، رفتار خواهد شد .

همچنین تبصره این ماده قانونی تاکید می کند؛ دانش آموزانی که در مراکز غیر مجاز تحصیل کرده اند، تعیین پایه نخواهند شد و ثبت نام و ادامه تحصیل آنان با رعایت حداکثر شرط سنی دوره ابتدایی و بر اساس سوابق و آخرین کارنامه تحصیلی، مجاز خواهد بود .

بر اساس قانون تاسیس مدارس و مراکز غیر دولتی، فعالیت آموزشی بدون دریافت مجوز از سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکت های مردمی مجاز نبوده و غیر قانونی است » .

در این ارتباط و به منظور آشنایی بیشتر مخاطبان و ذی نفعان آموزش به تعریف و خلاصه ای از تاریخچه این پدیده پرداخته می شود :

Home school یا « آموزش خانگی » به مدلی از آموزش گفته می‌شود که در آن مسئولیت اصلی آموزش کودک به جای مدرسه، بر عهده والدین یا معلمان خصوصی است. آموزش می‌تواند در خانه، کتابخانه، موزه، طبیعت یا حتی به‌ صورت آنلاین انجام شود و لزوماً محدود به فضای خانه نیست. امروزه بسیاری از خانواده‌ها از اصطلاح Home Education هم استفاده می‌کنند، چون یادگیری فقط در خانه اتفاق نمی‌افتد.

تاریخچه آموزش خانگی

در واقع، آموزش خانگی پدیده‌ای جدید نیست؛ بلکه قدیمی ‌ترین شکل آموزش بشر است.

 تا حدود قرن نوزدهم، بیشتر کودکان در خانه یا توسط معلمان خصوصی آموزش می‌ دیدند. با گسترش آموزش عمومی و اجباری در اروپا و آمریکای شمالی، مدارس دولتی به تدریج جای آموزش خانگی را گرفتند.

جنبش مدرن Homeschooling از دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ دوباره جان گرفت.

دو جریان مهم در شکل‌گیری آن نقش داشتند:

۱- جریان آموزشی به رهبری افرادی مانند John Holt که معتقد بودند مدارس خلاقیت کودکان را سرکوب می‌کنند و یادگیری طبیعی باید جایگزین آموزش رسمی شود.

۲- جریان مذهبی و محافظه‌کار که می‌خواست فرزندانشان را مطابق ارزش‌های دینی و خانوادگی تربیت کنند و با برخی موافق  محتوای مدارس  نبودند.

چرا خانواده‌ها به Homeschooling روی می‌آورند؟

دلایل بسیار متنوع است و فقط به مسائل مذهبی محدود نمی‌شود.

مهم‌ترین دلایل عبارت‌اند از:

- نارضایتی از کیفیت مدارس

- شخصی‌سازی آموزش متناسب با استعداد و سرعت یادگیری کودک

- جلوگیری از زورگویی (Bullying) و مشکلات اجتماعی مدرسه

- پاسخ بهتر به نیازهای کودکان دارای نیازهای ویژه یا استعدادهای خاص

- انعطاف در زمان‌بندی و سبک زندگی خانواده

- نگرانی درباره امنیت یا سلامت روان کودک

- اختلاف با محتوای آموزشی مدارس

- امکان سفر و سبک زندگی سیار (Digital Nomads)

- تجربه همه‌گیری کووید-۱۹ که باعث شد بسیاری از خانواده‌ها متوجه شوند آموزش در خانه نیز امکان‌پذیر است.

وضعیت کشورهای مختلف

قوانین Homeschooling در دنیا بسیار متفاوت است.

کشورهایی که بیشترین پذیرش را دارند :

* ایالات متحده

* کانادا

* بریتانیا

* استرالیا

* نیوزیلند

در این کشورها آموزش خانگی قانونی است و میلیون‌ها کودک از این شیوه استفاده می‌کنند.

کشورهایی که محدودیت شدید دارند

در برخی کشورها، آموزش خانگی یا ممنوع است یا فقط در شرایط خاص مجاز است؛ از جمله:

* آلمان

* در برخی موارد سوئد

* در برخی دوره‌ها فرانسه نیز قوانین سخت‌گیرانه‌تری اعمال کرده است.

بیشترین گرایش مربوط به کدام کشور است؟

از نظر تعداد مطلق دانش‌آموزان، بدون تردید ایالات متحده بزرگ‌ترین جامعه Homeschooling جهان را دارد؛ امروزه بیش از سه میلیون دانش‌آموز به‌صورت آموزش خانگی تحصیل می‌کنند و این تعداد همچنان در حال افزایش است.

از نظر نسبت جمعیت دانش‌آموزی نیز آمریکا یکی از بالاترین نرخ‌ها را دارد، هرچند در برخی ایالت‌ها این نرخ بسیار بیشتر از سایر ایالت‌هاست.

آینده Homeschooling

امروزه بسیاری از پژوهشگران معتقدند که آینده آموزش دیگر به دوگانه «مدرسه یا آموزش خانگی» محدود نخواهد بود، بلکه مدل‌های ترکیبی (Hybrid) در حال گسترش‌اند؛ مانند:

- دو یا سه روز حضور در مدرسه و بقیه هفته آموزش در خانه

- مدارس کوچک محلی یا Microschool

- آموزش آنلاین همراه با والدین

- شبکه‌های همکاری چند خانواده برای آموزش مشترک

با این مقدمه ؛

می توان از وزارت آموزش و پرورش چند پرسش را مطرح کرده و به مسائلی اشاره کرد  :

1- تعطیلی 26 ماهه ی مدارس در دوره کرونا که قرینه ای برای آن در  سایر کشورها یافت نمی شود ؛ موجب شد تا قبح تعطیلی مدارس از میان رفته و از حساسیت جامعه و ذی نفعان نسبت به عواقب و تبعات تعطیلی بی رویه مدارس کاسته شود .

این وضعیت با چیزهایی مانند آلودگی هوا ، ناترازی انرژی و... ادامه یافت در حدی که رضوان حکیم زاده معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش در نشست خبری یکم تیرماه 1405 و در پاسخ به پرسش و اعتراض « صدای معلم » اظهار کرد که در سال تحصیلی گذشته ( 1404 ) از 180 روز تقویم آموزشی مصوب فقط 81 روز مدارس باز بوده اند .

جالب است در نشست های خبری و در برابر اعتراضات مکرر « صدای معلم » در مورد تعطیلی بی رویه مدارس ، مسئولان مرتبط عنوان می کنند که با این اقدام مخالف هستند اما تغییر محسوسی در وضعیت رخ نداده و هم چنان ادامه پیدا می کند .

حال پرسش این است که در این شرایط که شامل هم مدارس دولتی و غیردولتی می شود و برخی از خانواده ها نسبت به این شرایط معترض اند ؛ آیا گزینه دیگری برای آنان جز انتخاب وضعیتی که فرزندان آنان آسیب کم تری ببینند ، باقی خواهد ماند ؟

2- آموزش هایی که در نظام آموزش رسمی به دانش آموزان ارائه و تجویز می شوند تا چه میزان با نیازهای واقعی جامعه و دانش آموزان هم خوانی و تناسب دارند ؟

جالب است که برخی مسئولان و حتی وزیر آموزش و پرورش به دفعات به چنین مسائل و مشکلاتی اشاره می کنند اما در عمل کنش مشخص و قابل دفاعی صورت نمی گیرد .

هوم اسکول ها و گسترش آنان می تواند ناشی از همین حس بی اعتمادی به نظام تعلیم و تربیت رسمی و فرآیندهای آن باشد .

3- پیش از انقلاب اسلامی ؛ مدارسی مانند « فرهاد » و « مهران » و... تجلی مکاتب و دیدگاه های مختلف و البته علمی در حوزه آموزش و تربیت بود و خانواده ها در انتخاب نوع و سیستم تربیتی برای فرزندان شان ، آزادی عمل داشتند .

پرسش راهبردی آن است که در حال حاضر تفاوت اساسی و بنیادین میان مدارس دولتی و غیردولتی در چیست ؟

مساله آن است که نوع برخورد وزارت آموزش و پرورش با واقعیت « هوم اسکول » و جریان های غیررسمی آموزش که با محورهایی مانند « غیرقانونی » ، « فاقد مجوز » و... تعریف می شوند و مخرج مشترک آن فقدان یک تئوری مشخص تطبیقی و غیر اقناعی است ؛ به صورت منطقی نمی تواند افکار عمومی را قانع و راضی کند .

« هوم اسکول » بخشی از روند گسترده ‌تر شخصی‌ سازی آموزش در قرن بیست‌ و یکم است و نمی توان آن را حذف و یا سرکوب کرد .

*در تدوین این گزارش از نظرات دکتر بهارک اعظمی پژوهشگر مقیم دانشگاه ویرجینیا (UVA) استفاده شده است .

پایان گزارش /

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

درخواست همیاری ( کمک مالی )