فرانسیس فوکویاما در «نظم و زوال سیاسی» به نسبت میان جنگ، نظم سیاسی و منطق بقا اشاره میکند؛ وضعیتی که در آن عقلانیت ابزاری و محاسبهگر به شدیدترین حالت ممکن بر تصمیمگیریها غلبه میکند؛ عقلی که امور را در نسبت با منابع، تهدیدها و نتایج قابل سنجش ارزیابی میکند.
در چنین شرایطی، آموزش و پرورش شاید نخستین نهادی نباشد که مستقیماً درگیر میشود، اما بیتردید یکی از نهادهایی است که بیش از همه در معرض بازتعریف قرار میگیرد. مدرسه همواره عرصهای برای گفتوگو بر سر معنا، هویت و جهان اجتماعی بوده است؛ اما فضای جنگی میتواند این عرصه نسبتاً باز را به فضایی برای تقویت هم گرایی اجتماعی بدل کند و در صورت غلبه روایت رسمی، مرز میان همبستگی و هم نوایی را نیز کم رنگ سازد.
تداوم جنگ تنها به منابع مادی وابسته نیست؛ به روایتهایی نیز نیاز دارد که بتوانند بسیج اجتماعی (در شکل های متفاوت) را ممکن کنند. این روایتها میتوانند به انسجام اجتماعی کمک کنند، اما مدرسه، به دلیل جایگاهش در فرایند اجتماعیشدن، یکی از مجراهای اصلی انتقال آنهاست. از کتابهای درسی تا مراسم صبحگاهی و سخنرانیها، از کلاس درس تا راهروهای مدرسه، همه ممکن است، آگاهانه یا ناخواسته، در فضای روایتهای غالب قرار گیرند. پیامد چنین وضعیتی میتواند پرورش ذهنی باشد که بیش از آنکه به پرسش گری، همدلی و درک پیچیدگیها بپردازد، به محاسبه، انضباط و پذیرش عادت کند.
مدرسه نیز در چنین شرایطی زیر فشار همزمان دولت، نگرانیهای امنیتی، خانوادههای مضطرب و رسانههای بحران زده قرار میگیرد و ممکن است بخشی از استقلال نسبی خود را از دست بدهد.
هشدار اصلی این است که اگر مدرسه در وضعیت جنگی به بازتولید گسترده روایتهای رسمی و عقلانیت ابزاری نزدیک شود، پایان جنگ لزوماً به معنای پایان این تأثیرات نخواهد بود؛ زیرا این روایتها میتوانند در کتابهای درسی، حافظه جمعی و آیینهای مدرسه رسوب کنند.
با این حال، مدرسه نه پناهگاهی کاملاً مستقل از مناسبات قدرت است و نه محکوم به تبعیت کامل؛ بلکه میتواند حتی در دشوارترین شرایط، فضایی برای پرسش، تردید و فهم پیچیده انسان باقی بماند.
جنگ ممکن است بقا را به مسئلهای فوری و عقلانی تبدیل کند، اما اگر آموزش نیز صرفاً به این سطح تقلیل یابد، بخشی از مهمترین ظرفیت انسانی خود را از دست خواهد داد.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
صدای معلم، صدای شما
با ارائه نظرات، فرهنگ گفتوگو و تفکر نقادی را نهادینه کنیم.