گروه گزارش/
عصر پنجشنبه ۱۶ مرداد ۱۴۰۵، سهیلیه چهارباغ میزبان نشستی فرهنگی ـ رسانهای بود که به مناسبت روز خبرنگار و با حضور جمعی از اهالی رسانه و خبر، شورای نویسندگان ماهنامه وزین «فراز البرز» و شماری از چهرههای فرهنگی، علمی و رسانهای از تهران و استان البرز برگزار شد؛ نشستی که از پاسداشت خبرنگار آغاز شد و در ادامه، به گفتوگویی تأملبرانگیز درباره رسالت رسانه، تفکر انتقادی، ایران، هویت ایرانی و نسبت تاریخ و فرهنگ با امروز جامعه انجامید.
در آغاز این مراسم، مهدی توسلی، مدیرمسئول ماهنامه «فراز البرز»، ضمن خیرمقدم به حاضران، هدف از برگزاری این گردهمایی را پاسداشت مقام خبرنگار و فراهم آوردن فرصتی برای دیدار، همدلی، آشنایی و همبستگی بیشتر میان نویسندگان و خبرنگاران ماهنامه عنوان کرد؛ تلاشی برای آن که «فراز البرز» افزون بر یک رسانه، محملی برای گفتوگو، هماندیشی و تبادل دیدگاههای فرهنگی و اجتماعی باشد.
خبرنگار؛ در میانه حقیقت و دشواری
در ادامه، علی پورسلیمان، مدیر «صدای معلم»، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان نشست، از دشواریها و صعوبت فعالیت رسانهای، بهویژه برای خبرنگاران مستقل، سخن گفت و بر ضرورت استقلال و مسئولیت اجتماعی رسانهها تأکید کرد.
مدیر صدای معلم گفت :
در حال حاضر ، تفوق و برتری در نشست های خبری با « رسانه های دولتی و یا حکومتی » است و به این جهت پرسش های جدی و یا مورد مطالبه جدی جامعه در آن معمولا طرح نمی شود و کم تر به آن پرداخته می شود . و در این حالی است که به لحاظ کارکرد و رویکرد و به ویژه در مباحث و موضوعات مرتبط با جامعه مدنی و « توسعه پایدار » ؛ « رسانه » و « خبرنگار » توامان باید « رکن چهارم دموکراسی » را ایفا کنند و البته تاسف برانگیز است که ممکن است بسیاری از خبرنگاران و رسانه ها اصلا تعریف درست و علمی از دموکراسی نداشته و یا به الزامات و پیش شرط های آن وقوف و یا پای بندی ندارند .
رسانه باید به فربه شدن « تفکر انتقادی » در جامعه دامن بزند ؛ امر مهمی که متاسفانه در نظام آموزشی هم جایگاهی ندارد . چه بخواهیم و یا خوشمان نباید ، برای رسیدن به دموکراسی باید « تفکر انتقادی » و ظرفیت سازی برای شنیدن تفکرات و اندیشه های مخالف در جامعه ایران تعریف و تبیین شود .
در « آموزش و پرورش » و « نظام تعلیم و تربیت » وضعیت رسانه بحرانی تر است . با وجود آن که در نظام آموزشی ما ، « سواد رسانه ای » تدریس می شود اما مظاهر و نمودهای آن را در جامعه مشاهده نمی کنیم .
نظام آموزشی ما در کارکرد اصلی خود یعنی آموزش « سواد خواندن و نوشتن » مشکلات و چالش های جدی دارد چه برسد به آن بخواهد به سایر سوادها مطابق تعریف یونسکو بپردازد .
در نشست های خبری زیاد می شنویم که آقای پزشکیان رییس جمهور به آموزش و پرورش توجه ویژه ای دارد و بیش از 70 نشست تخصصی را در حوزه آموزش و پرورش و مسائل آن برگزار کرده است اما وقتی به عنوان مثال ، یک نشست خبری می گذارد خبرنگار سرویس سیاسی و... در آن حضور پیدا می کند .
این تناقضی نیست که بتوان آن را توجیه کرد .
در حوزه ی آموزش و پرورش ، ما به معنای واقعی « خبرنگار حرفه ای » نداریم و یا بسیار کم . خبرنگاران حرفه ای هم که قبلا در این عرصه فعالیت می کردند یا بازنشسته شده و یا در آن برای فعالیت نمی مانند . این را مسئولان آموزش و پرورش در لایه های مختلف می دانند و به این خاظر هم خیلی خبرنگاران و رسانه ها را « جدی » نمی گیرند .
در حال حاضر و به دلیل گسترش تکنولوژی های ارتباطی ، « تقریبا همه » می توانند حرف بزنند اما کسی حوصله گوش کردن و یا شنیدن ندارد . تا زمانی که مردم ما و به ویژه « روشنفکران » یاد نگیرند که چگونه باید گوش کنند وضعیت تغییر نمی کند و در بر همین پاشنه خواهد چرخید .
وقتی می بینیم در وضعیت ما تغییری حاصل نمی شود و یا در « جا می زنیم « ؛ باید دنبال ریشه بود . با فحش دادن به این و آن و این که فقط حکومت را مقصر اصلی دانست بدون آن که سهم و مسئولیت فردی و اجتماعی افراد جامعه ؛ « احصاء » شوند در همین « دور باطل » خواهیم ماند .
رسانه زمانی میتواند نقش واقعی خود را ایفا کند که پرسشگری، نقد قدرت و روایت صادقانه واقعیتهای جامعه را قربانی مصلحتهای زودگذر نکند » .
حسین رحمانیان، سردبیر ماهنامه «فراز البرز»، نیز با اشاره به دشواریهای فعالیت در رسانههای محلی، از خبرنگارانی گفت که بیهیاهو و غالباً بدون چشم داشت، بار سنگین روشنگری را بر دوش میکشند.
وی اظهار داشت:«خبرنگاران بار سنگین روشنگری را بدون توقع بر دوش میکشند.»
رحمانیان همچنین با اشاره به شرایط جنگی و دشواریهای سالهای اخیر، از عِرق و دلبستگی خبرنگاران به وطن و نقش آنان در ثبت و روایت وقایع سخن گفت.
قاسمپور: خبرنگاری، راه رفتن روی لبه تیغ است
رضا قاسمپور نیز ضمن تبریک روز خبرنگار و قدردانی از متولیان برگزاری این نشست، خبرنگاری مستقل را حرفهای پرهزینه و مسئولانه توصیف کرد و گفت:«خبرنگاری، راه رفتن روی لبه تیغ است و کار خبرنگاران مستقل، توأم با صعوبت و دشواریهای پیدا و پنهان است.»
وی با تأکید بر اینکه خبرنگار مستقل در بسیاری از مواقع باید میان حقیقت و مصلحت، مسئولیت حرفهای و هزینههای شخصی دست به انتخاب بزند، حفظ استقلال رسانه و تقویت تفکر انتقادی را از الزامات جامعه امروز دانست.
قاسمپور در بخش دیگری از سخنان خود، به شکلگیری برخی جریانهای افراطی در حوزه ایرانشناسی و تلاش نحلههای مختلف برای مصادره مفهوم ایران پرداخت و تأکید کرد:«ایران توسط هیچ جریان و نحلهای مصادرهشدنی نیست.»
وی با طرح ضرورت اتخاذ رویکردی فعالانه و ابتکارمحور در مواجهه با جریانهای افراطی، پیشنهاد عضویت ناظر ایران در اتحادیه عرب و سازمان کشورهای ترک را مطرح کرد تا ایران ضمن بهرهگیری از ظرفیتهای این نهادهای منطقهای، از ظرفیت دیپلماسی فرهنگی و گفتوگوی تمدنی نیز برای مواجهه با روایتهای افراطی بهره گیرد.
به اعتقاد قاسمپور، مواجهه با افراطگرایی نباید صرفاً در موضعی تدافعی صورت گیرد؛ بلکه ایران میتواند با حضور هوشمندانه و فعال در ساختارهای منطقهای، ابتکار عمل را در دست گرفته و روایت تاریخی، فرهنگی و چندلایه خود را از انحصار جریانهای افراطی خارج کند.
دیگر صداهای این نشست
در ادامه، داود اسدی، ساسانینژاد، اکبری، اسدی، آقابالی، شروین، احمدزاده، یاشار مهرابی، غفاری و خانمها احمدزاده و ساسانینژاد نیز از دیگر سخنرانان و مشارکتکنندگان این نشست بودند که هر یک از منظر خود به موضوعات رسانهای، فرهنگی، اجتماعی و هویتی پرداختند.حضور دیدگاههای متنوع، نشست را از یک برنامه صرفاً مناسبتی فراتر برد و آن را به عرصهای برای گفتوگو و تضارب آرا درباره مسائل مبتلا به جامعه تبدیل کرد.
ایران کجاست و ایرانی کیست؟
بخش دیگری از نشست به پرسشهای بنیادین درباره مفهوم ایران و هویت ایرانی اختصاص یافت.مهدی زعیم با طرح پرسشهایی همچون «ایران کجاست؟» و «ایرانی کیست؟» به نقد افراط و تفریطهای موجود در مواجهه با ایرانگرایی پرداخت و گفت:«ایران، قبل از اینکه سرزمین باشد، یک فضای زیست است.»وی همچنین با نگاهی انتقادی به گفتمانهای کلان سیاسی معاصر اظهار داشت:
«گفتمان کلان جمهوری اسلامی نتوانست سهم ایران را ادا کند.»
لذا رهبر شهید به مداح شهیر فرمود: ای ایران بخوان.
این بخش از نشست، زمینهساز بحثی جدی درباره نسبت ایران با سیاست، فرهنگ، تاریخ و هویت شد؛ اینکه ایران را نمیتوان صرفاً در مرزهای جغرافیایی یا در قالب یک روایت سیاسی محدود کرد.
ملاصالحی؛ ایرانشناسی در میانه افراط و تفریط
در ادامه، حکمتالله ملاصالحی، استاد باستانشناسی دانشگاه تهران، ضمن پاسخگویی به پرسشهای حاضران در حوزه ایرانشناسی، با نگاهی تاریخی و انتقادی به برخی روایتهای رایج درباره ایران باستان و هویت ایرانی پرداخت.
ملاصالحی با اشاره به برخی رویکردهای دوره پهلوی، قرار دادن ملیگرایی در برابر اسلام و آمیختن آن با نژادپرستی آریایی را از جمله آسیبهای مهم در روایتسازی درباره ایران باستان دانست و افزود:پهلوی یک بار هم منشور کوروش را نخوانده بود.
وی در توصیف موقعیت تاریخی آریاییها از منظر پهلویچیها گفت:«آریاییهایی هستیم که در خاورمیانه افتادهایم.»
این استاد دانشگاه همچنین با اشاره به نسبت تمدن اروپا و مسیحیت اظهار داشت: «اروپا رنسانس را مدیون الهیات مسیحیت است.»
آذربایجان؛ در متن روایت ایران
ملاصالحی در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه آذربایجان در تاریخ و فرهنگ ایران پرداخت و بر پیوند عمیق تاریخی و فرهنگی این خطه با ایران تأکید کرد.وی همچنین با اشاره به جایگاه شهریار در ادبیات معاصر، ریشههای شعری او را در حافظ و سعدی و مجموعه فاخر حیدربابایه سلام قابل پیگیری دانست؛ اثری که از جلوههای برجسته پیوند ادبیات آذربایجان با گستره فرهنگ ایرانی به شمار میرود.
ملاصالحی در پایان، با انتقاد از افراط و تفریطهای جاری در حوزه ایرانشناسی، بر ضرورت حضور آگاهانه و مسئولانه اهل فرهنگ و پژوهش در این عرصه تأکید کرد و گفت:«در انحرافات به میدان میآییم.»
آنچه در سهیلیه چهارباغ رقم خورد، صرفاً مراسمی برای گرامی داشت یک مناسبت تقویمی نبود؛ بلکه تلاشی بود برای آنکه روز خبرنگار بهانهای برای گفتوگو درباره رسانه، حقیقت، نقد، هویت، ایران و مسئولیت اجتماعی اهل قلم باشد.
در این نشست، خبرنگار نه فقط ناقل خبر، بلکه دیدهبان جامعه، پرسشگر قدرت و بخشی از حافظه تاریخی و اجتماعی یک ملت معرفی شد؛ انسانی که گاه برای گفتن حقیقت، ناگزیر است بر لبه تیغ راه برود.
از سوی دیگر، گفتوگو درباره ایران نیز نشان داد که «ایران» مفهومی فراتر از یک جغرافیای سیاسی است؛ مفهومی تاریخی، فرهنگی و تمدنی که هیچ جریان سیاسی، ایدئولوژیک یا قومی نمیتواند آن را به تملک انحصاری خود درآورد.
تجلیل از راویان حقیقت
در پایان مراسم، در فضایی صمیمی و همراه با قدردانی از تلاشهای اهالی رسانه، لوح تقدیر و تندیس ماهنامه وزین «فراز البرز» به حاضران و فعالان عرصه رسانه و فرهنگ اهدا شد.این آیین تقدیر، حسن ختام نشستی بود که در آن از خبرنگارانی تجلیل شد که در روزگار دشوار، چراغ آگاهی و روشنگری را روشن نگاه داشتهاند؛ کسانی که سرمایه اصلیشان نه تریبون و قدرت، بلکه قلم، دوربین، پرسشگری و تعهد به حقیقت است.
شایان ذکر است اجرای این برنامه بر عهده هوشنگ حسینزاده، دبیر شورای تحریریه فراز البرز بود و این مراسم با همکاری خانمها شمس و ترکان برگزار شد.
نشست سهیلیه، در نهایت با یک پیام روشن به پایان رسید:
روز خبرنگار تنها روز تقدیر از خبررسانان نیست؛ روز یادآوری مسئولیتی است که جامعه بر دوش صاحبان قلم نهاده است؛ مسئولیت دیدن، پرسیدن، روایت کردن و در صورت لزوم، ایستادن در برابر تحریف حقیقت.
پایان گزارش/
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
صدای معلم، صدای شما
با ارائه نظرات، فرهنگ گفتوگو و تفکر نقادی را نهادینه کنیم.