چرا انجام ارزشیابی های پایانی بهعنوان آخرین حلقه فرآیند یاددهی و یادگیری در آموزش های رسمی ضرورت دارد و مورد تاکید است؟
در تمام سیستمهای آموزشی مدرن و پویای دنیا، ارزشیابی پایانی بهعنوان ابزار کلیدی سنجش واقعی یادگیری، بهبود فرآیندهای آموزشی (یاددهی و یادگیری) و هدایت دانشآموزان بهسمت مقاصد، چشماندازها، و آرمان های آموزش و پرورش محسوب میشود و معیار تام اثر بخشی فعالیتهای علمی و آموزشی سالانه سیستمهای آموزشی است.
این نوع ارزشیابی داده بنیان، پایشی و فرآورده محور که در پایان دوره منجر و منتج به صدور تصدیقنامهی (کارنامه) معتبر علمی میشود، چنانچه اصولی و منطبق با اهداف آن اجرایی شود آینهی انعکاس تمام نمای تصویر واقع بینانهی روند یادگیری، پیشرفت تحصیلی، و مهارت های دانشی، مهارتی و نگرشی فراگیران، و سنگ بنای قضاوت و ارزش گذاری معلم، سیاست گذاران، تصمیمگیران، کارشناسان، و ذی نفعان درونی و بیرونی نظام تعلیم و تربیت جهت اعلام رضایت یا نقد منصفانه و علمی در خصوص تحقق اهداف نظام آموزشی و معیار تحلیل داده - ستانده سیستم آموزش و پرورش کشورهاست.
ابزارها و مبانی اعتباربخش به این قضاوت و ارزش گذاری ارزیابی پایانی تجمیعی کدامند؟ پرسشهای شفاهی، کارپوشه فراگیران، فعالیت علمی پژوهی فردی فراگیران، میزان مشارکت فراگیر در فرایند یادگیری سیال و پیشروندهی او، و اجرای انواع آزمون های عملکردی در موقعیتهای واقعی در پایان دورهی منتهی به ارزیابی، برای صدور مدرک و به قصد ارتقای فراگیر را میتوان بهعنوان ابزارهای مرسوم و کاربردی محققکننده اهداف ارزشیابی پایانی لحاظ نمود.
آیا بهصرف انجام ارزشیابیهای مستمر یا مرحلهای و تکوینی میتوان در پایان دوره و سال تحصیلی به فراگیر گواهی تصدیق داد؟ قطعاً این رویه ناقص ولی پیوسته که عمدتاً با هدف ارزیابی عملکرد فراگیر در فعالیتهای مشارکتی و گروهی او در طول دوره آموزشی انجام میشود بخشی از اهداف ارریابی پایانی را تحقق میبخشد، اما نمیتواند به صدور مدرک تحصیلی ختم شود. چرا که، این فرآیند حلقهی میانی و تاییدکننده گامهای ماقبل آخر ارزیابی تجمیعی و پایانی است که فلسفه و کارکرد تعریفشده برای آن، تعیین عیار و ایزو آموزش در انتهای دوره است.
بنابراین، آزمونهای مستمر با هر عیار و وزنی، موجب ارزش گذاری بخشی از محتوا در فرآیند فزونی بخش و متغیر یادگیری است و ماهیت سنجشهای مقطعی و بخشی با ارزیابیهای تجمیعی و پایانی فرآورده محور سنخیت ندارد، اما معادل آن هم نیست. بهعبارت دیگر، ارزیابی مستمر فرایندمحور و تاکید بر سنجش در طول دوره دارد، ولی ارزیابی پایانی فردی و نتیجهمحور است و معمولاً در پایان سال یا دوره برگزار میشود.
با این توصیف، آیا میتوانیم ارزیابیهای مستمر را فاقد ارزش تلقی کنیم؟ خیر؛
ارزشیابی مستمر و همهی فعالیتهای ارزیابیکننده یادگیری های فراگیران در زمان و جای خود حتی از ارزیابی پایانی هم مهمترند، اما در چه صورتی؟ وقتی که پایه و بنیان مستحکمی برای ارزیابی پایانی باشند و پایایی نتایج آنها در نهایت با هدف جمعافزایی، در ارزیابی پایانی متجلی و نمایان شود.
گاهی درک ناقص و نگاه تکبعدی به جایگاه و کارکردهای هدفمحور انواع سنجشهای فرآیندی و فرآوردهای یاددهی و یادگیری سبب میشود که عدهای آن ها را معادل هم بدانند. در حالی که ارزشیابی مستمر با ارزشیابی پایانی تفاوت دارد و اهداف متفاوتی را هم دنبال میکند.
ویژگیهای ارزشیابیهای مستمر و پایانی:
ارزشیابی مستمر بخشها یا قسمتهایی از فعالیتهای یاددهی و یادگیری را دربر میگیرد، ولی ارزشیابی پایانی شامل کلیهی فعالیتها تا پایان سال تحصیلی میشود و یا در پایان هر دوره انجام میشود.
ارزشیابی مستمر اهداف رفتاری جزییترین را پوشش میدهد در حالی که ارزشیابی پایانی اهداف کلیتر را دربر میگیرد.
ارزشیابی مستمر از لحاظ کیفی بسیار مطلوبتر از ارزشیابی پایانی است و شامل ارزشیابی از انواع فعالیتهایی میشود که اطلاعات مربوط به آن با روشهای مختلف قابل دست یابی است، در صورتی که ارزشیابی پایانی را بیشتر با اجرای آزمونهای متنوع ملاک محور انجام میدهتد.
در ارزشیابی پایانی معمولاً بیشتر محفوظات و دانستنیهای حوزه و حیطهی شناختی مورد ارزشیابی قرار میگیرند، اما در ارزشیابی مستمر همهی موارد عینی و ذهنی و کلیه فعالیتهای فرآیندی ارزشیابی میشوند.
ارزشیابی پایانی بیشتر جنبه فردی دارد ولی ارزشیابی مستمر هم به صورت فردی و هم بهصورت گروهی انجام میگیرد. البته باید توجه داشت که نمره و امتیاز ارزشیابی مستمر در ارزشیابی پایانی تاثیر مثبت دارد و به بهبود اعتبار ارزشیابی پایانی کمک میکند.
ارزشیابی مستمر در حین استمرار جریان یادگیری انجام میشود و هدف از اجرای آن حصول اطمینان نسبت به درستی مسیر و گامهای یاددهی و یادگیری، و در صورت نیاز اصلاح به موقع کاستیها در جریان آموزش است. اما پس از ارزشیابی پایانی فرصتی برای دریافت بازخوردهای اصلاحی آنی وجود ندارد و در صورت اشتباه فراگیر امتیاز و نمره از دست میدهد.
در ارزشیابی تکوینی یا بیشتر نحوه بهکارگیری آموختهها در زندگی و موقعیتهای واقعی و عملی مورد سنجش قرار میگیرد، در صورتی که در ارزشیابی پایانی فقط به سنجش آموختههای دانشآموزان در حد کتاب اکتفا میشود. با توجه به در جریان بودن، دائمی بودن، و بهروز بودن ارزشیابی مستمر میتوان گفت که تقریبا نتیجهی این ارزشیابی در قیاس با سنجش و ارزشیابیهای پایانی به سنجش واقعی از آموختههای دانشآموز نزدیکتر میباشد.
باید توجه داشت که تاثیر حوادث و اتفافات موردی هم بر نتایج ارزشیابی پایانی ملموس و چشم گیرتر از ارزشیابیهای مستمر است. ارزشیابی مستمر معمولاً بهصورت روزانه صورت میگیرد و میتوان عملکرد فراگیر را بارها بهشیوههای کیفی و کمی سنجید یا به او نمره و امتیاز داد، اما در ارزشیابی پایانی دانشآموز ملزم به حفظ سطح یادگیری قابل قبول و مداوم کل محتوا تا پایان دوره در یک مقطع زمانی محدود و از پیش تعیین شده است.
ارزشیابی مستمر شامل قضاوت ارزشی در مورد انجام کلیه فعالیتهای دانشآموز متناسب با وضعیت تحصیلی او در حین استمرار و تکوین آموزش و یادگیری است. اما ارزشیابی پایانی پس از خاتمهی فرآیند یاددهی و یادگیری و با هدف قضاوت در خصوص اثربخشی فعالیتهای سالانه فرد صورت میگیرد تا مشخص شود که آیا عملکرد فراگیر رضایت بخش بوده یا نه، تا متناسب با ملاک و معیار تا براساس آن برای او گواهی پایان دوره صادر شود.
در مجموع باید توجه داشت که هر یک از انواع ارزشیابیهای کاربردی برای سنجش اهداف مورد انتظار و مقاصد خاصی منظور میشوند و اگر این امکان وجود داشت که آنها را معادل یا جایگزین هم لحاظ نمود دیگر نیازی به تعریف و تقسیم بندیهای علمی برای معرفی و شناخت از مقصود و کارکرد آنها نبود.
اگر با رویکرد سیستمی و کل نگر هم به این موضوع و مقوله بپردازیم، میتوانیم بگوییم که « کل » در این سیستم، مفهوم کلی ارزشیابی هست و اجزای سارنده آن انواع ارزشیابیهای متعددند که هر کدام بهعنوان بخشی از آن مفهوم کلی برای سنجش هدف مشخصی تعریف شدهاند، ولی هیچ یک از این اجزا و تعاریف و کارکردهای مجزا به تنهایی نمیتوانند مقصود و هدف کلی ارزشیابی را برآورده نمایند. پس جزو بخش (ارزشیابی مستمر) همتراز معادل کل و مجموع ( ارزشیابی تجمیعی و پایانی) نیست.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
صدای معلم، صدای شما
با ارائه نظرات، فرهنگ گفتوگو و تفکر نقادی را نهادینه کنیم.