"روز معلم " فرصتی برای " یک داوری تاریخی " ؟

  « روز معلم » فقط یک مناسبت تقویمی نیست ؛ یک داوری تاریخی است.

داوری جامعه درباره این‌که آیا می‌فهمد «آموزش» صرفاً یک خدمت اداری نیست، بلکه زیربنایِ سرمایه‌ی انسانی و تداومِ هویتِ فرهنگی است یا نه. هر بار که از معلم سخن می‌گوییم، در واقع درباره آینده سخن می‌گوییم؛ درباره این‌که فردا در کدام ذهن‌ها شکل می‌گیرد و کدام دست‌ها مسئولیتِ ساختنش را می‌پذیرند.

در روزگار امروز ؛ معلم فقط با کلاس روبه‌رو نیست؛ با مجموعه‌ای از فشارها روبه‌روست: فشار اقتصادی و نوسان معیشت، فشار فرسودگی شغلی، فشار روزافزون بر کیفیتِ آموزش در شرایطی که انتظار از مدرسه دائماً تغییر می‌کند، و مهم‌تر از همه - فشار روانیِ نابرابری‌ها.

جامعه اگر بخواهد واقع‌بینانه نگاه کند باید بپذیرد: کلاس، از هوا ساخته نمی‌شود؛ از زندگی ساخته می‌شود. وقتی زندگیِ معلم تنگ می‌شود، انرژیِ آموزشی هم محدود می‌شود؛ وقتی امنیت شغلی و آرامش ذهنی کم می‌شود، ظرفیتِ تمرکز و خلاقیت کاهش می‌یابد؛ و وقتی شأن اجتماعی فرسوده شود، رابطه‌ی آموزش نیز ضعیف می‌گردد.

اما نگاه علمی به ما می‌گوید که آموزش، صرفاً «انتقالِ محتوا» نیست. یادگیری یک فرایندِ زیستی-روانی-اجتماعی است.

در عصب‌شناسی شناختی و روان‌شناسی تربیتی، بارها تأکید شده که توجه، حافظه و انگیزش، تحت تأثیرِ محیط و کیفیتِ رابطه قرار دارند. وقتی فرد - چه معلم و چه دانش‌آموز - در وضعیتِ اضطراب مزمن یا فشارِ مداوم قرار می‌گیرد، مغز به‌جای یادگیریِ عمیق، به سمت سازوکارهای دفاعی می‌رود: یادگیری سطحی‌تر می‌شود، خطاها بیشتر می‌شوند، انگیزش افت می‌کند و ظرفیتِ پرسش گری کاهش می‌یابد.

پس اگر از کیفیت آموزش حرف می‌زنیم، باید از کیفیتِ «شرایط» هم حرف بزنیم؛ زیرا شرایط، روی یادگیری اثر مستقیم دارد.

معلم در این میان چه می‌کند؟

معلم با همه‌ی پیچیدگی‌های امروز، هنوز هم تلاش می‌کند یک «امنیتِ انسانی» در کلاس بسازد: امنیتِ احترام، امنیتِ پرسش، امنیتِ تلاش. معلم باید همزمان چند نقش را بازی کند: مربی آموزشی، تنظیم‌کننده‌ی رفتار، راهنمای رشد اجتماعی، و در بسیاری موارد، تکیه‌گاهِ عاطفی دانش‌آموزانی که بیرون از مدرسه با دشواری‌های جدی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

این یعنی معلم، به شکلی پنهان اما واقعی، کارکردی اجتماعی دارد:

معلم برای جامعه امید می‌سازد. تاریخ هم نشان داده وقتی کشورها به پیشرفت نزدیک شده‌اند که آموزش را جدی گرفته‌اند.

تبریک من اما تنها ستایش نیست؛ دعوت به مسئولیت هم هست.  در طول قرن‌ها، آن‌جا که علوم بالیده‌اند و فرهنگ پایدارتر شده، معلم به عنوان محورِ انتقال تجربه و تربیتِ اجتماعی شناخته شده است.

معلم در بسیاری از دوره‌ها «کارمندِ ساعت‌دار» نبوده؛ مرجعِ اعتماد بوده است- کسی که مردم به صداقتِ او تکیه می‌کرده‌اند و نسل‌ها به دانش او اعتبار می‌داده‌اند.

اکنون اگر می‌خواهیم دوباره آن اعتماد بازگردد، باید به یک حقیقت روشن تن بدهیم: اعتماد بدون کرامت و رفاه معنا ندارد.

کرامت در آموزش فقط با احترام لفظی حاصل نمی‌شود؛ با امکانِ تمرکز معلم، با بهبود شرایط کاری، با فرصتِ رشد حرفه‌ای، و با سیاست‌هایی که فرسودگی را کاهش می‌دهد.

می‌دانیم امروز آموزش با چالش‌های چندلایه روبه‌روست:

تغییرات فن آوری، تفاوت توانمندی‌های دانش‌آموزان، نیاز به مهارت‌های جدید، فشار برای نتایج قابل سنجش، و گاهی ناهماهنگی میان انتظارات و امکانات. در چنین وضعی معلم نیاز دارد نه فقط «تقدیر» بگیرد، بلکه حمایتِ ساختاری هم دریافت کند:

حمایت یعنی آموزش از مسیر شعار خارج شود و وارد مسیر برنامه‌ریزی و پشتیبانی شود؛ یعنی معلم بتواند وقتش را صرف تدریسِ مؤثر کند، نه صرف جبرانِ کمبودها؛ یعنی کیفیت آموزش، تابعِ فشارهای روزمره نباشد.

در روز معلم، من می‌خواهم یک جمله را روشن و بی‌تعارف تکرار کنم:

معلم باید هم محترم باشد، هم امن.امنیت یعنی امنیتِ شغلی و روانی؛ امنیتِ اقتصادی؛ امنیتِ امکان رشد. وقتی معلم امن باشد، کلاس امن می‌شود. وقتی کلاس امن شود، یادگیری عمیق می‌شود. وقتی یادگیری عمیق شود، آینده شکل می‌گیرد.

تبریک من اما تنها ستایش نیست؛ دعوت به مسئولیت هم هست. اگر از کیفیت آموزش حرف می‌زنیم، باید از کیفیتِ «شرایط» هم حرف بزنیم؛ زیرا شرایط، روی یادگیری اثر مستقیم دارد.

تبریک می‌گویم به همه‌ی معلمانی که با وجود دشواری‌ها، هنوز هم «چراغ» را خاموش نمی‌کنند؛ به کسانی که در فرایند تربیت، فقط درس نمی‌دهند، بلکه اخلاقِ زیستن را هم آموزش می‌دهند - با نمونه، با نگاه، و با صبوری. به معلمانی که وقتی کودک کلافه است، تلاش می‌کنند دوباره نگاهش را به یادگیری برگردانند؛ وقتی دانش‌آموز از خودش ناامید است، به او نشان می‌دهند که تلاش بی‌نتیجه نیست.

در پایان، روز معلم را به همه معلمان سرزمینم که در کلاس، آینده را تمرین می‌کنید تبریک می‌گویم.

امیدوارم این روز، آغازِ بازگشتِ سرمایه‌گذاری واقعی روی آموزش باشد: سرمایه‌گذاری روی شأن معلم، روی شرایط کارِ او، و روی کیفیتِ زندگیِ انسانیِ این حرفه.زیرا اگر معلم در جامعه رشد کند، جامعه هم رشد می‌کند.

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

درخواست همیاری ( کمک مالی )