یکی از مسائل مهمی که در سالهای اخیر در هنرستانهای فنی و حرفهای و کاردانش، بهویژه در رشتههای مرتبط با کامپیوتر و فن آوری اطلاعات، بیش از گذشته احساس میشود، فاصله میان آنچه در برنامه و کتابهای درسی از هنرجو انتظار میرود و امکانات واقعی موجود در هنرستانها است.
در سالهای اخیر، محتوای آموزشی رشتههای کامپیوتر به سمت فن آوریهای جدیدتر و مهارتمحورتر حرکت کرده است؛ رویکردی که در اصل، اقدامی مثبت و ضروری است. طبیعتاً آموزش برنامهنویسی، توسعه نرمافزار، شبکه، پایگاه داده، طراحی و توسعه وب، فن آوریهای نوین و سایر مهارتهای تخصصی، بدون برخورداری از محیط آموزشی مناسب و تجهیزات متناسب، دشوار خواهد بود.
اما یک پرسش اساسی وجود دارد:
آیا همزمان با بهروزرسانی برنامههای درسی، زیرساخت و تجهیزات هنرستانها نیز متناسب با این تغییرات بهروزرسانی شدهاند؟
در بسیاری از هنرستانها، هنوز با مسائلی مانند کمبود یا فرسودگی رایانهها، ضعف شبکه داخلی، نبود تجهیزات تخصصی، اینترنت نامناسب، کمبود فضای کارگاهی استاندارد، مشکلات برق و کابلکشی، محدودیت منابع سختافزاری و حتی کمبود فضای کافی برای اجرای فعالیتهای عملی مواجه هستیم.
این موضوع در رشتههای کامپیوتر اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش قابلتوجهی از یادگیری این رشته با مطالعه کتاب اتفاق نمیافتد؛ بلکه با «کار کردن» اتفاق میافتد.
هنرجویی که قرار است برنامهنویسی یاد بگیرد، باید واقعاً برنامه بنویسد.
هنرجویی که قرار است شبکه یاد بگیرد، باید شبکه را در یک محیط واقعی یا شبیهسازیشده تجربه کند.
هنرجویی که قرار است با پایگاه داده، سیستمعامل، سرویسهای شبکه، توسعه نرمافزار و فن آوریهای جدید کار کند، باید رایانه و زیرساختی در اختیار داشته باشد که توان اجرای این فعالیتها را داشته باشد.
نمیتوان انتظار داشت آموزش مهارتهای روزآمد با امکاناتی انجام شود که برای نیازهای سالهای گذشته طراحی شدهاند.
بهروزرسانی برنامه درسی؛ مسئلهای فراتر از تغییر کتاب
بهروزرسانی محتوای آموزشی، اگرچه برای همگام شدن آموزش با تحولات فن آوری ضروری است، اما آثار آن فقط متوجه هنرستان و تجهیزات آن نیست؛ بلکه هنرآموزان و هنرجویان نیز مستقیماً تحت تأثیر این تغییرات قرار میگیرند.
هنرآموز کامپیوتر برای اینکه بتواند محتوای جدید را بهدرستی آموزش دهد، باید دانش و مهارت خود را همواره بهروز نگه دارد. این بهروزرسانی در بسیاری از موارد تنها با مطالعه و آموزش نظری امکانپذیر نیست و نیازمند دسترسی به رایانه و تجهیزات سختافزاری مناسب، نرمافزارهای جدید، محیطهای توسعه، ابزارهای تخصصی و گاهی ارتقای سیستم شخصی یا حتی تهیه یک رایانه جدید است.
در شرایط اقتصادی و معیشتی امروز، تأمین چنین هزینههایی برای بسیاری از هنرآموزان به سادگی امکانپذیر نیست. در حالی که از هنرآموز انتظار میرود همگام با تغییرات فن آوری و برنامههای درسی حرکت کند، لازم است در سیاستگذاریها و برنامهریزیهای آموزشی، هزینه و الزامات واقعی این بهروزرسانی برای معلم نیز مورد توجه قرار گیرد.
این مسئله درباره هنرجویان نیز صدق میکند.
هنرجویی که در هنرستان با نرمافزارها و فناوریهای جدید آموزش میبیند، ممکن است برای تمرین و تثبیت آموختههای خود به رایانهای با حداقل مشخصات سختافزاری نیاز داشته باشد. اما با توجه به افزایش هزینه تجهیزات رایانهای و شرایط اقتصادی خانوادهها، همه هنرجویان امکان تهیه یا ارتقای سیستم شخصی خود را ندارند.
در چنین شرایطی، ممکن است فاصله میان آنچه در برنامه درسی پیشبینی شده و آنچه هنرجو در خانه و خارج از هنرستان عملاً امکان تمرین آن را دارد افزایش پیدا کند.
در نتیجه، بهروزرسانی برنامه درسی، اگر بدون توجه همزمان به توان اقتصادی هنرآموزان، هنرجویان و خانوادهها انجام شود، میتواند در عمل چالشهایی ایجاد کند که مستقیماً بر کیفیت و اثربخشی آموزش مهارتی تأثیر بگذارد.
حجم محتوای آموزشی؛ مسئلهای که نباید نادیده گرفته شود
موضوع دیگری که شایسته توجه است، حجم و گستردگی برخی محتوای آموزشی جدید است.
هدف از آموزش مهارتی، صرفاً عبور از سرفصلها و به پایان رساندن صفحات کتاب نیست؛ بلکه هدف اصلی، ایجاد مهارت قابل استفاده در هنرجو است.
در آموزش رشتههای کامپیوتر، یادگیری واقعی معمولاً نیازمند زمان کافی برای توضیح مفاهیم، تمرین، خطا کردن، اصلاح خطا، اجرای پروژه و تکرار است. اگر حجم مطالب به اندازهای باشد که هنرآموز برای پوشش کامل آن ناچار شود با سرعت زیادی پیش برود، ممکن است فرصت کافی برای تمرین و فعالیت عملی کاهش پیدا کند.
از سوی دیگر، اگر هنرآموز بخواهد تمام محتوای پیشبینیشده را با همان عمق و کیفیت مطلوب آموزش دهد، ممکن است فشار قابلتوجهی بر هنرجو وارد شود و در نتیجه، به جای یادگیری عمیق و مهارتی، بخشی از فرآیند آموزش به انتقال سریع مطالب و عبور از سرفصلها محدود شود.
بنابراین، تناسب میان حجم محتوای آموزشی، زمان آموزشی، امکانات موجود و توان یادگیری هنرجو موضوع مهمی است که در طراحی و بازنگری برنامههای درسی باید مورد توجه قرار گیرد.
این دغدغه، صرفاً دغدغه هنرآموز نیست؛ بلکه مسئلهای مشترک میان هنرآموز، هنرجو، هنرستان و خانوادهها است.
اگر هدف، تربیت نیروی ماهر و آماده ورود به بازار کار است، کیفیت یادگیری و میزان تسلط هنرجو بر مهارتها باید در کنار میزان پوشش سرفصلها مورد توجه قرار گیرد.
آموزش مهارتی، نیازمند امکانات مهارتی است
البته این نقد به معنای نادیده گرفتن زحمات مدیران، معاونان، هنرآموزان و مجموعه آموزش و پرورش نیست. بسیاری از همکاران در هنرستانها با وجود محدودیتهای جدی، با خلاقیت، تلاش شخصی و حتی صرف هزینه و وقت خارج از وظایف اداری، تلاش میکنند آموزش باکیفیتی ارائه دهند.
اما نمیتوان کیفیت آموزش را برای همیشه بر پایه فداکاری فردی هنرآموزان بنا کرد.
اگر قرار است آموزشهای فنی و حرفهای و مهارتی، یکی از مسیرهای مهم تربیت نیروی انسانی متخصص کشور باشد، لازم است میان سه بخش، هماهنگی جدیتری وجود داشته باشد:
۱. برنامه و محتوای درسی
۲. تجهیزات و زیرساخت آموزشی
۳. توانمندسازی و پشتیبانی از هنرآموزان
و در کنار این سه بخش، توجه به شرایط اقتصادی و امکان دسترسی هنرجویان به ابزارهای مورد نیاز برای تمرین و یادگیری نیز اهمیت ویژهای دارد.
بهروزرسانی یکی از این بخشها، بدون توجه همزمان به بخشهای دیگر، نتیجه مطلوب را به همراه نخواهد داشت.
شاید لازم باشد هنگام تدوین و تغییر برنامههای درسی جدید، چند سؤال ساده اما اساسی نیز مطرح شود:
«این محتوای آموزشی قرار است با چه تجهیزاتی، در چه فضایی و با چه امکاناتی آموزش داده شود؟»
«آیا هنرآموز امکان و پشتیبانی لازم برای بهروز نگه داشتن دانش و ابزارهای آموزشی خود را دارد؟»
«آیا هنرجو امکان تمرین و تکرار آموختههای خود را در خارج از هنرستان دارد؟»
«آیا حجم محتوای آموزشی با زمان آموزش، امکانات موجود و فرصت لازم برای تمرین عملی تناسب دارد؟»
اگر در کتاب درسی از فن آوری، نرمافزار یا مهارتی صحبت میشود که اجرای عملی آن نیازمند سختافزار، شبکه، اینترنت یا نرمافزارهای خاص است، منطقی است که پیش از ابلاغ یا اجرای گسترده آن، امکان واقعی اجرای آن در هنرستانها نیز بررسی و تأمین شود.
همچنین، در مواردی که برای یادگیری مؤثر یک مهارت، داشتن رایانه شخصی برای هنرجو یا دسترسی مستمر هنرآموز به تجهیزات جدید ضروری است، بهتر است این نیازها نیز در فرآیند برنامهریزی آموزشی مورد توجه قرار گیرند.
از سوی دیگر، تجهیزات کامپیوتری نیز مانند محتوای آموزشی، عمر محدودی دارند. نمیتوان برای سالها از سختافزارهایی استفاده کرد که دیگر توان اجرای نرمافزارها و فناوریهای مورد نیاز برنامه درسی را ندارند و در عین حال انتظار داشت خروجی آموزش مطابق نیاز بازار کار و فناوری روز باشد.
یک مطالبه منطقی...
آنچه هنرآموزان انتظار دارند، الزاماً امکانات لوکس یا تجهیزات غیرضروری نیست.
مطالبه اصلی، تناسب میان اهداف آموزشی و امکانات آموزشی است.
همچنین انتظار میرود در زمان طراحی و اجرای برنامههای درسی جدید، شرایط واقعی هنرآموزان، هنرجویان و خانوادهها نیز مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا آموزش مهارتی زمانی اثربخش خواهد بود که الزامات آن در عمل نیز قابل تأمین باشد.
اگر از هنرستان انتظار داریم نیروی ماهر، خلاق و آماده ورود به بازار کار تربیت کند، باید حداقل امکانات لازم برای تحقق این هدف نیز در اختیار آن قرار گیرد.
شاید اکنون زمان آن رسیده باشد که در کنار بازنگری و بهروزرسانی کتابهای درسی، یک «نقشه راه تجهیز هنرستانها متناسب با برنامههای درسی جدید» نیز تدوین شود؛ بهگونهای که مشخص باشد هر رشته و هر کارگاه، برای اجرای واقعی برنامه درسی خود به چه تجهیزات، چه سختافزار، چه نرمافزار، چه زیرساخت شبکه و چه فضای آموزشی نیاز دارد.
در کنار آن، میتوان سازوکاری برای توانمندسازی مستمر هنرآموزان و حمایت از دسترسی آنان به ابزارها و منابع آموزشی روزآمد نیز در نظر گرفت تا بهروزرسانی برنامههای درسی، صرفاً به تغییر محتوای کتاب محدود نشود.
همچنین شایسته است در طراحی برنامههای آموزشی، میان حجم محتوا و زمان واقعی مورد نیاز برای آموزش و تمرین مهارتها تناسب برقرار باشد تا هدف اصلی آموزش مهارتی، یعنی یادگیری عمیق و کاربردی، تحت تأثیر حجم بالای مطالب قرار نگیرد.
این موضوع نه مطالبه یک هنرستان خاص است و نه خواسته یک گروه خاص.
این یک مسئله آموزشی است.
اگر قرار است آموزش مهارتی را جدی بگیریم، باید از «آموزش مهارت» به معنای واقعی کلمه حمایت کنیم؛ زیرا مهارت، فقط در کتاب و جزوه شکل نمیگیرد.
مهارت در کارگاه، با ابزار واقعی و با تجربه عملی شکل میگیرد.
و برای شکلگیری این مهارت، لازم است برنامه درسی، تجهیزات هنرستان، توانمندی و امکانات هنرآموز، فرصت و توان یادگیری هنرجو و شرایط اقتصادی خانوادهها، در کنار یکدیگر دیده شوند.
امید است مسئولان محترم آموزش و پرورش، در سیاستگذاریهای آینده، صدای هنرآموزانی را که هر روز در محیط واقعی هنرستان با این مسائل مواجهاند نیز بشنوند و میان برنامه درسی، امکانات آموزشی، توانمندسازی هنرآموزان و نیازهای واقعی بازار کار، تناسب و هماهنگی بیشتری ایجاد شود.
نسل جدید هنرجویان شایسته آموزشی متناسب با فناوری زمان خود است؛
و هنرستان شایسته امکاناتی متناسب با آموزشی است که از آن انتظار داریم.
« دیدگاه ها و نظرات افراد و گروه ها لزوما نظر صدای معلم نیست ؛ این رسانه آماده انتشار پاسخ مسئولان و افراد مخاطب می باشد »
« آخرین اخبار و تحلیل ها در حوزه آموزش و پرورش ایران و جهان در صدای معلم »
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
صدای معلم، صدای شما
با ارائه نظرات، فرهنگ گفتوگو و تفکر نقادی را نهادینه کنیم.