۳۰اردیبهشت، روز ملی جمعیت ؛ فرصت مغتنمی است تا نگاهی عمیقتر به سرنوشت جمعیتی کشور بیندازیم. از منظر یک جمعیتشناس، سرمایه اصلی هر کشوری، «جمعیت و چگونگی ساختار آن» است. اما متأسفانه، آمارهای امروز زنگ خطر را به صدا درآوردهاند.
الف) روندهای هشداردهنده جمعیتی
خلاصهای از آخرین وضعیت جمعیتی کشور:
- جمعیت کل کشور ۸۶,۵۶۲,۰۰۰ نفر سال ۱۴۰۴
- جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سال (سازنده) ۶۰.۴ میلیون نفر
- جمعیت بالای ۶۵ سال ۶.۸ میلیون نفر
نرخ باروری کل (TFR) ۱.۴۴ فرزند. در سال ۱۴۰۳، تعداد موالید به کمتر از ۹۸۰ هزار نفر رسید که پایینترین رقم از سال ۱۳۵۰ محسوب میشود. ما اکنون در آستانه ورود به «چاله و چاه جمعیتی» هستیم.
ساختار سنی ایران نیز در حال گذار از جوانی به میان سالی است. نسبت جمعیت زیر ۱۵ سال حدود ۲۳/۲ درصد و جمعیت ۶۵ سال و بالاتر حدود ۷/۱ درصد برآورد شده است. قاعده هرم جمعیت در حال تنگ شدن است.
جدیدترین آمار جمعیت ایران (تا سال ۱۴۰۵)
جدیدترین آمارها حاکی از آن است که در ۷ ماهه نخست سال ۱۴۰۴، در مجموع ۲۶۱ هزار و ۵۹۱ واقعه فوت در کل کشور به ثبت رسیده است. از سوی دیگر، در بازه زمانی ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، بالغ بر ۷۲ هزار و ۵۱ واقعه ولادت (تولد) ثبت شده است. نرخ باروری کل کشور نیز با افت تاریخی مواجه شده و به سطح هشدارآمیز رسیده است. روز جمعیتشناسی نه فقط یک مناسبت تقویمی، بلکه یادآور مسئولیت جمعی ما برای عبور از بحران خاموش کاهش جمعیت است.
ب) نگرشی فراتر از صرفاً «فرزندآوری»
مسئله جمعیت، فقط به تعداد فرزندان ختم نمیشود. عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی نقشی تعیینکننده در تعداد فرزندان ایدهآل دارند. در پژوهشهایم با همکاری دکتر علی پژهان، به این نکته رسیدهایم که بدون توجه به متغیرهایی چون اشتغال، مسکن و ناامنی اقتصادی، مشوقهای ساده فرزندآوری نتیجه پایدار نخواهند داشت.
دو چالش عمده پیش روی جمعیت جوان کشور، نرخ بیکاری دو برابری جوانان در مقایسه با میانگین کشوری و افزایش سن ازدواج است. ازدواج، گام نخست تشکیل خانواده را با تاخیر روبهرو کرده و پنجره فرصت باروری را تنگتر ساخته است.
ج) افقی برای آینده
قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، با ۷۳ ماده و حدود ۲۵۵ تکلیف، ظرفیت قانونی بالایی دارد. اما تجربه چهار ساله قانون نشان داده که کمبود اعتبارات و ناهماهنگی دستگاهها، مانع تحقق اهداف شده است. تغییرات مورد نیاز ما در عرصههای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی باید با حضور فعال خود جوانان رقم بخورد.
سیاستهای جمعیتی باید با واقعیتهای میدانی و مسائل روز جامعه عجین شود. روز جمعیتشناسی نه فقط یک مناسبت تقویمی، بلکه یادآور مسئولیت جمعی ما برای عبور از بحران خاموش کاهش جمعیت است.
پیام من برای جوانان امروز ایران:
آینده جمعیتی این سرزمین در گرو تصمیمهای شماست. اما این تصمیمها زمانی ثمربخش خواهد بود که بسترهای امنیت اقتصادی، رفاه و امید در جامعه فراهم شود.
جمعیت جوان ایران بزرگترین سرمایه این کشور است، مراقب باشیم این سرمایه به فرسودگی و پیری نگراید!
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
صدای معلم، صدای شما
با ارائه نظرات، فرهنگ گفتوگو و تفکر نقادی را نهادینه کنیم.