صدای معلم

« بیانی‌ به‌عنوان‌ یك‌ كارشناس‌ برجستۀ شناخت‌ خطوط اسلامی‌ و نسخه‌شناسی‌ در مجامع‌ ادبی‌ و مراكز ایران‌ شناسی‌ِ جهان‌ شناخته‌ شده‌ است‌ و در این‌ مجامع‌ برای‌ نوشته‌هایش‌ دربارۀ نسخه‌های‌ خطی‌ همواره‌ اعتبار ویژه‌ قائل‌اند »

چهره های ماندگار : " مهدی بيانی " ؛ معلم ، بنیان‌گذار و نخستین رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

گروه تاریخ/

۱۷ بهمن ۱۳۴۶: ۵۳ سال پيش در چنين روزی مهدی بيانی در تهران درگذشت:  "از هر كتاب ساده می‌توان بهره برد ولی چه کسی می‌تواند منكر تأثير نشاطآور تذهيب و نقش و نگار هنرمندان در آثار شود؟"

 

چهره های ماندگار در صدای معلم مهدی بيانی و رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

« مهدی بیانی در ۱۲۸۵ در همدان متولّد شد. پدرش، میرزا محمدخان مستوفی فراهانی، از خاندان دبیران و مستوفیان فراهان و نیای مادریش میرزا سلیمان بیان السلطنه فراهانی، رئیس بیوتات سلطنتی و صاحبِ رساله قواعد دفاتر و حساب بود. در دو سالگی او پدرش درگذشت و مادرش با او و دیگر فرزندان به تهران آمد. او در مدارس ابتدایی اقدسیّه و اشرف به تحصیلات مقدماتی و فراگیری خوشنویسی پرداخت و پس از اتمام دوره متوسطه در دارالفنون، دوره لیسانس علوم ادبی و فلسفی را در دانش سرای عالی (دارالمعلمین عالی سابق) به پایان برد و در ۱۳۲۴ ش به اخذ دکتری در زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران نایل گشت.

بیانی پس از گذراندن دوره تعلیمات دانشکده افسری و خدمت وظیفه، در ۱۳۱۲ ش همزمان با کار در کتابخانه دانشسرای عالی، تدریس زبان و ادبیات فارسی را آغاز کرد و در ۱۳۱۳ ش به مدیریت کتابخانه عمومی معارف منصوب گردید او در این مقام به گردآوری کتاب‌ها از کتابخانه سلطنتی و کتابخانه معارف برای بنیانگذاری «کتابخانه ملی ایران» پرداخت و پس از تأسیس این کتابخانه در ۱۳۱۶، ریاست آنجا را به عهده گرفت.

در ۱۳۱۹ش، به مدت یک سال از طرف وزارت آموزش و پرورش (وزارت فرهنگ سابق) به ریاست فرهنگ اصفهان اعزام شد و پس از بازگشت و انجام دادن مأموریت آموزشی یکساله در وزارت پیشه و هنر وقت، بار دیگر به ریاست کتابخانه ملی منصوب شد. در ۱۳۳۵ش، ریاست کتابخانه سلطنتی را عهده‌دار شد و این سمت را همراه با استادی دانشگاه تهران و تدریس «تاریخ تکامل خطوط اسلامی» و «کتابشناسی نسخه‌های خطی» تا پایان عمر به عهده داشت[۷]

او همچنین انجمنی برای حمایت و معرفی خوشنویسان و هنر خوشنویسی با نام «انجمن حمایت خط و خطاطان» تأسیس کرد. وی به سبب تبحّر در شناخت خطوط و نسخه‌ها به عنوان کارشناس نسخه‌های خطی و چاپی، با کتابخانه‌های ملی، مجلس شورای ملی و کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران همکاری می‌کرد.

او خود خطی خوش داشت و به ویژه در نستعلیق قوی و ماهر بود. او را از شاگردان میرزا حسین‌خان مستوفی معروف به کاتب‌الخاقان ذکر کرده‌اند. کتاب «احوال و آثار خوشنویسان» که او در ۴ جلد منتشر کرد از آثار پژوهشی ارزشمند در زمینه زندگی‌نامه و معرفی خوشنویسان ایران است که تاکنون ارزش خود را حفظ کرده‌است. » ( 1 )

«  بیانی‌ در خانوادۀ مستوفیان‌ پرورش‌ یافته‌ بود، بعضی‌ از نزدیكان‌ و نیاكانش‌ را می‌توان‌ جزو خوش‌نویسان‌ به‌ شمار آورد. او با فروتنی‌ می‌گفت‌ كه‌ از نعمت‌ خط بهره‌ای‌ به سزا ندارد، در حالی‌كه‌ شكسته‌ و نیز نستعلیق‌ را خوش‌ می‌نوشت‌.

علاقۀ او به‌ خط و خوش‌نویسی‌ انگیزه‌ای‌ بود كه‌ به‌ پایه‌گذاری «انجمن‌ حمایت‌ خط و خطاطان‌» انجامید. او در شناساندن‌ این‌ طبقۀ هنرمند سخت‌ كوشید .

بیانی‌ خط شناس‌ بود، و در احوال‌ خوش‌نویسان‌ و شناختن‌ خطوط آنان‌ آگاه‌، و در تشخیص‌ ریزه‌كاریهای‌ فنون‌ خط و تذهیب‌ دانا و خبره‌ بود و قلمهای‌ مختلف‌ را نیك‌ می‌شناخت‌. خود می‌نویسد: «با ممارست‌ و مداومت‌» در بررسی‌ آثار خوش‌نویسان «تا اندازه‌ای قوۀ تشخیص‌ حسن‌ خط، برایش‌حاصل‌» شده‌، و شاید در عصر حاضر آن‌ اندازه‌ كه‌ او از خطوط خوش‌ دیده‌، و آنها را بررسی‌ كرده‌، كمتر كسی‌ امكانش‌ را داشته‌ است‌ .

بیانی‌ به‌عنوان‌ یك‌ كارشناس‌ برجستۀ شناخت‌ خطوط اسلامی‌ و نسخه‌شناسی‌ در مجامع‌ ادبی‌ و مراكز ایران‌ شناسی‌ِ جهان‌ شناخته‌ شده‌ است‌ و در این‌ مجامع‌ برای‌ نوشته‌هایش‌ دربارۀ نسخه‌های‌ خطی‌ همواره‌ اعتبار ویژه‌ قائل‌اند .

تا زمان‌ بیانی‌ تذكره‌ای‌ جامع‌ و كامل‌ دربارۀ خوش‌نویسان‌ و آثار آنها تدوین‌ نشده‌ بود، اما در تذكره‌های‌ مختصری‌ دربارۀ خوش‌نویسان‌ تألیف‌ شده‌ در ۴ سدۀ اخیر، و نیز در تاریخها و شرح‌ حالها جسته‌ و گریخته‌ از بعضی‌ خوش‌نویسان‌ نام‌ برده‌ شده‌ بود؛ از این‌رو، بیانی‌ بیش‌ از ربع‌ سده‌ از عمر خود را به‌ مطالعه‌ و ثبت‌ و ضبط احوال‌ و آثار خوش‌نویسان‌ اختصاص‌ داد و با بررسی‌ دقیق‌ مآخذ بسیار و مطالعۀ هزاران‌ اثر از خوش‌نویسان‌ ماهر در كتابخانه‌ها، موزه‌ها، مجموعه‌های‌ عمومی‌ و خصوصی‌، و مراكز علمی‌ و هنری‌ ایران‌ و دیگر سرزمینها توفیق‌ یافت‌ كه‌ شرح‌ حال‌ و فهرست‌ آثار هزاران‌ خطاط و خوش‌نویس‌ را فراهم‌ آورد و به‌ تألیف‌ اثر ماندگارش‌، احوال‌ و آثارخوش‌نویسان‌، نایل‌ آید.

مورخان‌ غربی‌ سهم‌ پژوهشهای‌ بیانی‌ را در هنر اسلامی‌ همانند اینال‌ در تركیه‌ دانسته‌اند .
بیانی‌ كتابخانه‌ای‌ داشت‌ كه‌ نزدیك‌ به‌ ده‌ یك‌ آن‌ نسخه‌های‌ خطی‌ بود. مجموعۀ نسخه‌های‌ خطی‌ او بیشتر نسخه‌های‌ برگزیده‌، و اندكی‌ از آنها نایاب‌ یا كمیاب‌ بود. در میان‌ كتابهای‌ او چند نسخه‌ به‌ خط مبرزترین‌ خوش‌نویسان‌ و چندتایی‌ نیز به‌ خط مؤلفان‌ آنها بود. وی‌ مجموعه‌ای‌ از خطوط خوش‌ را نیز گرد آورده‌ بود كه‌ نمونۀ خطوط بیش‌ از ۵۰۰ خوش‌نویس‌ در میان‌ آنها قرار داشت .

پس‌ از وی‌ بخش‌ اعظم‌ نسخه‌های‌ خطی‌ مجموعه‌اش‌ برای‌ كتابخانۀ مجلس‌، و عمدۀ مجموعۀ قطعات‌ خط او را وزارت‌ فرهنگ‌ و هنر وقت‌ برای‌ موزۀ هنرهای‌ تزیینی‌ خریداری‌ كردند .
بیانی‌ سالها عضو هیئت‌ مدیرۀ انجمن‌ فرهنگی‌ ایران‌ و شوروی‌، و دارندۀ امتیاز مجلۀ پیام‌ نوین‌ بود؛بارها به‌ شوروی‌ دعوت‌ شد و از كتابخانه‌ها و گنجینه‌های‌ تاریخی‌ آنجا بازدید كرد. جز این‌، وی‌ برای‌ تكمیل‌ اثر بزرگ‌ خود، احوال‌ و آثار خوش‌نویسان‌ سفرهایی‌ فرهنگی‌ به‌ هند، پاكستان‌، افغانستان‌، تركیه‌، لهستان‌، اتریش‌، آلمان‌، دانمارك‌، هلند، بلژیك‌، فرانسه‌، سویس‌، ایتالیا، انگلستان‌ و آمریكا كرد . 
بیانی‌ در ۱۷ بهمن‌ ۱۳۴۶ در اثر ابتلا به‌ سرطان‌ لوزالمعده‌، پس‌ از عمل‌ جراحی‌ در بیمارستان‌ دانشگاه‌ آخن‌ آلمان‌ درگذشت‌. پیكرش‌ را به‌ تهران‌ منتقل‌ كردند و در گورستان‌ ابن‌ بابویه‌ به‌ خاك‌ سپردند.

استاد او جلال‌الدین‌ همایی‌ در سوگش‌ یك‌ دوبیتی‌ شامل‌ ماده‌ تاریخ‌ درگذشتش‌ سرود: 
اختری‌ از چرخ‌ كمال‌ و هنر گشت‌ به‌ ناگاه‌ نهان‌ زیر میغ‌
سال‌ به‌ شمسی‌ ز سَنا خواستم‌ گفت‌ كه «مهدی‌ بیانی‌ دریغ‌» ( 2 )

چهره های ماندگار در صدای معلم مهدی بيانی و رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

منابع :

( 1 ) ویکی پدیا

( 2 ) مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی


چهره های ماندگار در صدای معلم مهدی بيانی و رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

جمعه, 17 بهمن 1399 15:17 خوانده شده: 123 دفعه چاپ

نظر شما

صدای معلم، صدای شما

با ارائه نظرات، فرهنگ گفت‌وگو و تفکر نقادی را نهادینه کنیم.




نظرسنجی

در شرايط كنوني حضور طلاب و روحانيون حوزه‌هاي علميه در مدارس چه مزيت‌هايي دارد؟

دیدگــاه

تبلیغات در صدای معلم

درخواست همیاری صدای معلم

شبکه مطالعات سیاست گذاری عمومی

کالای ورزشی معلم

تلگرام صدای معلم

صدای معلم پایگاه خبری تحلیلی معلمان ایران

تلگرام صدای معلم

Sport

 سامانه فیش حقوقی معلمان

سامانه فیش حقوقی معلمان بازنشسته

سامانه مراکز رفاهی

تبلیغات در صدای معلم

تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به صدای معلم بوده و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلا مانع است.
طراحی و تولید: رامندسرور