مساله "سیگار و تنباکو " در " سرزمین تضادها و تعارض ها" !

  مقدمه

امروز در هر جامعه ای، نوجوان کم سن و سال تا افراد بزرگسال اعم از باسواد و بیسواد، عامی و خاص و هر کسی در هر سن و جنسی می تواند مصرف کننده سیگار و تنباکو باشد.

گاهی افراد مصرف کننده همان کسانی هستند که مضرّات آن را به دیگران گوشزد می کنند، همان رطب خوردگانی که منع رطب می کنند.

پزشکان جزو اولین گروه قابل شماتت به عنوان مصرف کننده هستند. خصوصا متخصصان و فوق تخصصان قلب و عروق و مغز و اعصاب که بیمار را با صلابت از سیگار کشیدن منع می کنند اما حتی در مطب یا بیمارستان، خود سیگار می کشند که همان عالِمان بی عمل خوانده می شوند.

دومین گروهی که شماتت آنان حق هر کودک و نوجوان و جوانی است، معلمان و اساتید دانشگاه هستند.

  سومین گروه که باید زیر تیغ انتقاد و اعتراض بروند پدران هستند که در فضای بسته خانه، اعضای خانواده را نیز شریک بو و سمّ دود سیگار خود می کنند. آنان چون بزرگسال هستند چنین عملی را حق خود می بینند اما حقوق دیگر اعضای خانواده را محترم نمی شمارند و یا بدان اهمیتی قائل نمی شوند.

مبحث جنسیّت برای سیگار شاید پیش و پا افتاده باشد اما حداقل دیروز، زنان ما تا این حد و در ملاء عام سیگار و قلیان نمی کشیدند. در هر جمعی دختران زیر 18سال نیز سیگار می کشند پس مادران فردا نیز همراه پدران در بدآموزی فرزندان خود سهیم و الگویی نامناسب شمرده می شوند. قلیان را در گذشته بیشتر مردان و زنان مُسن مصرف می کردند اما امروز جوانان نیز مشتری پر و پا قرص آن به خصوص از نوع جدید یعنی سیگار و قلیان الکترونیکی (ویپ) به شمار می آیند. در کل فضا و محدوده اعتیاد در تمامی جوامع عوض شده است. آنان سیگار یا قلیان دود می کنند تا خستگی و ناراحتی روز و شب خود را دفع کنند، اما در واقع با اعتیاد به آن، دقایق عمر خود را کوتاه می کنند. به نظر می رسد استنشاق دود سیگار و قلیان، ضعف یا نقصانی را در ذهن و وجود مصرف کنندگان مستتر می سازد.

بیشتر سیگاری ها اولین نخ سیگار را پنهانی، در کم ترین سن و با تعارف دوست خود دود کرده اند. همان هایی که نیاموخته اند در برابر خواسته های غیرمعقول دیگران خاصّه دوستان صمیمی، با قاطعیت و صلابت « نه » بگویند.

بدجنس ترین علت ترویج اعتیاد، همین است که آنان دوست ندارند رفیق سالمی داشته باشند. آنان رفیق شفیق خود را عین خود می خواهند. شاید تنها تعارف خصمانه و ظالمانه انسان ها به یکدیگر، تعارف سیگار و مواد مخدر توسط دوستان است!

پسر نوجوان کم سن و سال با پُک زدن پنهانی به اولین نخ سیگار، قصد دارد بزرگ شدن خود را برای خودش و دیگران خصوصا دختران نوجوان حاضر در جمع یا رهگذر در محله ای، ثابت کند. او در آن لحظه نمی داند این اولین تجربه، آخرین تجربه نیز نخواهد بود. لذتِ هیجانِ آن لحظه، اجازه فهم چنین مسأله ای را به او نمی دهد. یعنی اگر قرار بود چنین عاقلانه بیندیشد که قدم اول را برای آغاز عادت نادرست فردای خود برنمی داشت. دود سیگار چنان رشته ای می فکند بر تاروپود او که دلبستگی و وابستگی عاطفی آن، اغلب تا آخر عمر به عنوان یک دلخوشی برای او استمرار خواهد داشت.

افرادی که روزی یک پاکت سیگار می کشند و هفتاد سالگی را رد کرده اند نیز در پیرامون هر یک از ما کم نیستند. شاید بتوان آن را نوعی خوش شانسی و یا سازگاری با سمّ دانست.

یکی از تلخ ترین و بدترین واقعیت ورای سیگار و تنباکو، مصرف توسط فقرا است. افرادی که قادر به برطرف کردن نیازهای حیاتی خود و خانواده نیستند اما هر روز مبالغ قابل توجهی دود می کنند. متأسفانه به دلیل بالا بودن تعداد جمعیت زیر خط فقر، این قشر درصد قابل توجهی از جمعیت مصرف کننده را تشکیل می دهد.

مختصری از تاریخچه استعمال توتون و تنباکو در ایران

«استعمال توتون و به ویژه تنباکو در ایران در دوره صفویه و در زمان شاه عباس اول به شدت رواج یافت. شاه عباس که شخصی به شدت منضبط بود، از بوی تنباکو متنفر بود پس مصرف آن را ممنوع کرد. داستان معروف تاریخی می‌گوید که او روزی دستور داد به جای تنباکو، سرگین خشک‌ شده اسب در تنباکوی درباریان بگذارند. وقتی درباریان بدون متوجه شدن تفاوت، شروع به تعریف از کیفیت تنباکو کردند، شاه به آن‌ها خندید و گفت: «مُرده‌شوی این باد را ببرد که با پِهِن اسب فرقی ندارد! اما این ممنوعیت‌ها دوام نیاورد. در دوره شاه صفی و شاه سلیمان، قلیان به قدری محبوب شد که شغل « قلیان‌دارباشی» در دربار به یکی از مهم‌ترین منصب‌ها تبدیل شد». (1)

تحریم تنباکو
در ایران فقط در مقطعی از تاریخ، مصرف تنباکو تحریم شد. اما نه به دلیل ارزش قائل شدن برای سلامتی محیط زیست و افراد جامعه که چنین دانش و آگاهی حداقل در سطح عمومی در آن دوره وجود نداشت، بلکه قیام یا نهضت تحریم تنباکو در اعتراض به واگذاری امتیاز انحصار تجارت توتون و تنباکو به انگلیس در سفر سوم ناصرالدین شاه قاجار به این کشور طی سال های 1271- 1268 هجری شمسی توسط میرزای شیرازی انجام گرفت.

درک پاسخ چند پرسش بسیار سخت است :

- چرا تولید و مصرف سیگار به عنوان یک ضرورت حتمی در جوامع مختلف، اجتناب ناپذیر است؟

- آیا جامعه ای بدون تولید و مصرف سیگار قابل تصور نیست؟

- آیا تولید سیگار فقط به دلیل ایجاد درآمد برای دولت هاست؟

- چرا برای آنچه که تولید دولتی است باید « جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات » تشکیل شود؟

- چرا علیرغم تولید توسط دولت، با اِعمال ممنوعیت استعمال، مانع کشیدن آن در محافل عمومی و محل کار می شوند؟

هر چند حداقل در جامعه ما تحقق این مهم موفقیت آمیز و بازدارنده نبوده و نیست. اصولا در جوامعی که قانون نانوشته بسیاری دارند و قوانین نوشته شده در آن شناخته شده نیستند و یا در لا به لای کتاب قانون مدفون هستند، ممنوعیت مصرف سیگار در اماکن عمومی و برای زیر 18 ساله ها، عملا غیرممکن است.

میزان مالیات هر نخ سیگار و هر بسته 50 گرمی تنباکو برای سال 1405

در صحنه ای از یک فیلم ایرانی، هنرپیشه زن حقوق ماهانه همسر معتاد خود به سیگار و مواد مخدر را در گوشه ای از حیاط بر روی هم گذاشت تا آتش بزند و به همسر خود بفهماند که او با مصرف خود هر ماه و هر سال، چنین آتشی را بر زندگی آنان می افروزد. واقعیتی که باید بدان اندیشید اما بسیاری با مصرف هر نخ سیگار و حتی یک پاکت در روز خود، متوجه آن نیستند.

امتیاز تولید و تعیین میزان مالیات بر تولیدات داخلی و همچنین واردات، برعهده دولت است که مصرف کنندگان با استعمال هر نخ سیگار یا هر گرم از تنباکو آن را می پردازند. هر چقدر بیشتر مصرف کنید مالیات پرداختی شما نیز بیشتر خواهد بود. گویی دولت تلاش دارد تا از خاصیت جادویی تمایل ناخواسته به مصرف روزافزون سیگاری ها، حداکثر منفعت را کسب کند. این جریان وقتی دردناک تر می‌شود که درمی‌یابیم:

« در 10 سال اخیر بسیاری از صنایع ایران به دلایل گوناگون تعطیل شده‌ اما تولیدکنندگان دخانیات از 7 واحد صنعتی به 21 واحد رسیده اند. گر چه با افزایش تولید تا حدودی از خروج ارز جلوگیری شده است، اما می‌توانست در زمینه‌های مهم‌تر و واجب تری سرمایه گذاری انجام گیرد.» (2) تجزیه هر ته سیگار در محیط خشك 10 سال طول می‌كشد و می‌تواند یك متر مربع از اطراف خودش را هم به مواد خطرناك آلوده كند که همانند خود سیگار سرطان زاست.

حال شما که سال هاست سیگار می کشید و از جانبداران پر و پا قرص آن شمرده می شوید با نگاهی به ارقام زیر، مالیات پرداختی یک ماهه خود را بر اساس میزان مصرفی که به جیب دولت واریز می نمایید، محاسبه کنید. جهت اطلاع کسانی که با دنیای دود و دَم فرسنگ ها فاصله دارند یادآور شوم که هر بسته سیگار 20 تایی است و هر یک عدد را نخ سیگار می گویند.

« ابلاغ نرخ‌‌های جدید مالیات سیگار و تنباکو در چارچوب مفاد جزء 1 بند (ح) ماده (73) قانون برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی صورت گرفته است. مالیات محصولات دخانی برای سال 1405 به شرح زیر اعلام شده است:

- هر نخ سیگار تولید داخل با نشان ایرانی، 725 ریال
- هر نخ سیگار تولید داخل با نشان بین المللی، 1750 ریال
- هر نخ سیگار وارداتی با هر نشان، 20000 ریال
- هر بسته تنباکوی 50 گرمی تولید داخل، 320000 ریال
- هر بسته تنباکوی 50 گرمی وارداتی آماده مصرف، 927500 ریال (3)

و اما آنچه که مرا واداشت تا این دردنامه را بنگارم. (هر یک از موارد را به دلیل اهمیتی که دارند زیر هم نوشته ام تا با دقت مطالعه نمایید.)

«صد درصد درآمدهای حاصل از سیگار و تنباکو، برای تحقق موارد زیر مصرف می شود:

* کاهش مصرف دخانیات
* پیش گیری و درمان بیماری‌‌های ناشی از آن
* توسعه اماکن ورزشی با اولویت مناطق کم برخوردار
* توسعه اماکن ورزشی در مدارس » (4)

درصد مصرف سه وزارتخانه از درآمد حاصل از سیگار بنا به تصویب مجلس عبارت است از:
50 درصد به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
30 درصد به وزارت ورزش و جوانان
20 درصد به وزارت آموزش و پرورش (5)

استفاده صددرصدی از مجموع درآمدهای حاصل از تولید سیگار و تنباکو، برای « وجدان شویی» ؛ « پول شویی» و یا «خطاشویی » است؟ برای تأیید چنین تناقضی آشکار کدامین عقل بر آن صحّه می گذارد؟! شاید دولت قصد دارد با تولید سیگار، کسری بودجه سالانه را تقلیل دهد؟

ابتدا آلودگی محیط زیست و افزایش انواع بیماری ها در جامعه و سپس تلاش کذایی برای حذف صورت مسأله دود خودروها و آلاینده های کارخانه ها و واحدهای تولیدی یا دود سیگار و قلیان، هر دو باعث آلودگی هوا و محیط زیست می شود. دولت سلامتی مصرف کنندگان دخانیات و افراد پیرامون آنان را به خطر می اندازد و محیط زیست را آلوده می کند تا درآمد حاصل از آن را جهت کاهش مصرف دخانیات، پیش گیری و درمان بیماری‌‌های ناشی از آن، توسعه اماکن ورزشی با اولویت مناطق کم برخوردار و توسعه اماکن ورزشی در مدارس هزینه کند!

منظور نظر دولت با واقعیت های موجود آن چنان در تناقض است که باور آن غیرممکن است! آیا این جریان رسما « تضاد منافع» یا « تعارض منافع » شمرده نمی شود؟ اصولا چرا باید چنین تناقضی را بپذیریم؟

وقتی هنرپیشه ای سیگار می کشد و زیرنویس فیلم از مضرّات سیگار می نویسید یا پزشکی در رسانه ملی در این خصوص سخن می گوید، تضادی آشکار نیست؟

یا از یک سو ممنوعیت مصرف در اماکن عمومی و محل کار، تضاد شمرده نمی شود؟

و یا با فروش آن در دکّه روزنامه فروش ها یا توسط دست فروش ها که امکان خرید را برای زیر 18 ساله ها آسان تر می سازد، ما دوگانه عمل نمی کنیم؟ حتی میوه فروش و گل فروش نیز انواع مختلف سیگار داخلی و خارجی می فروشد، که علت آن را درآمد بیشتر بیان می کند.

درآمد حاصل از تولید و فروش سیگار و تنباکو چگونه به کاهش مصرف آن منجر می شود؟ آمار سالانه افزایشی است و سن قانونی را در هم نوردیده و دیگر فقط مردانه نیست. درک مسأله بسیار دشوار است، چون عمق و وسعت آسیب های وارد شده خارج از حد توان دولت برای کنترل، نظارت و جبران است!

نقش تخریبی سیگار و قلیان معمولی و الکترونیکی (ویپ) بر روی افراد جامعه و محیط زیست

در کنار سیگار و قلیان سنتی، نوع صنعتی یا الکترونیکی آن با نام اختصاری « ویپ » نیز جهت استفاده افرادی که قصد ترک تدریجی دارند یا می خواهند از مضرّات نوع سنتی آن دو در امان بمانند، نیز تولید شده است. اما نوع صنعتی نیز مضرّات خاص خود را دارد و سبب عفونت ریه می شود و متأسفانه مصرف آن نیز تبدیل به نوع جدیدی از اعتیاد گردیده است.

اعتیاد، پدیده ای نیست که قانون یا عقل آن را تأیید کند، چون آسیب ها و مضرّات آن فقط مربوط به مصارف فردی نیست و جامعه ای را درگیر می کند. روابط اجتماعی در خانواده و سایر نهادها، آسیب می بیند.

مصرف کنندگان سیگار بیشتر اوقات از افراد غیرسیگاری تذکر می گیرند و همین باعث برخورد کلامی و گاه فیزیکی بین این دو گروه می شود. چارچوب خانواده می لرزد و آرامش حریم عمومی چون اتوبوس و مترو، محل کار و مغازه ها، مدارس و دانشگاه ها ... را از غیرسیگاری ها سلب می کند. آیا قانون و جامعه چنین حقی دارد که این دو گروه را در مقابل هم قرار دهد تا با یکدیگر ستیزه کنند؟ جدال دائمی اما بی نتیجه غیرسیگاری ها با سیگاری ها؟

مصرف کنندگان سیگار و تنباکو اگر متوجه اهداف دولت شوند، نیّت خیر را بهانه مصرف خود معرفی خواهند کرد. اعتیاد، اعتیاد است، نیّت خیر پسِ آن، مضرّات مصرف سیگار و قلیان را نمی زُداید. در نظر و باور شما منطقی است که چشم های خود را بر روی مصرف انواع مواد مخدر توسط گروه های مختلف سنی و جنسی ببندیم و درآمد آن را با « گناه شویی » برای مصارف خیر در جهت افزایش سلامتی مصرف کنندگان سیگار و قلیان به کار بندیم؟!

سیگار و قلیان علاوه بر آلوده کردن هوا، بوی بسیار ناخوشایندی نیز بر فضایی که در آن کشیده می شود برجا می گذارد. بالکن آپارتمان یا اگر ندارید سرویس بهداشتی، فضایی آن چنان پنهانی و دور از حریم دیگران نیست. بوی سیگار خاصیت ماندگاری دارد و چون هر دائم کشیده می شود پس از بین نمی رود. علاوه بر آنچه که گفته شد سیگار یک مصیبت دیگر در سطح کل جامعه دارد و آن ته سیگارهایی است که دور انداخته می شود. سرفه های گاه و بی گاه آنان نیز آزار دهنده است. آنان با تصور این که چند سانتی متر ته سیگار من چگونه می تواند محیط زندگی را آلوده سازد، پس هنگام رسیدن به ته سیگار و گاه بعد دو پک زدن آن را دور می اندازند که متأسفانه برخی آن را دوباره مصرف می کنند. گویی پشیمان هستند و از لحاظ روانی می خواهند از شرّ ضررهای سیگار خلاص شوند پس پاکت خالی را نیز همراه ته سیگار در هر کوی و برزنی، معابر عمومی، وسط و کنار خیابان ها و داخل جوی ها، زیر درختان و درختچه ها و روی چمن ها، هر گوشه و کناری می اندازند و پر از زباله سیگار می کنند. بدترین مکان برای انداختن آن، دامنه کوه ها، پارک ها، ساحل دریاها و فضاهای سبزی است که بیشتر به دلیل هوای پاک و اکسیژن مورد استفاده قرار می گیرند.

بهتر است بدانید که تجزیه هر ته سیگار در محیط خشك 10 سال طول می‌كشد و می‌تواند یك متر مربع از اطراف خودش را هم به مواد خطرناك آلوده كند که همانند خود سیگار سرطان زاست. علاوه بر سرطان دیگر مضرّات سیگار با افزایش مدت زمان و میزان مصرف؛ لرزش دست ها، افزایش فشار خون، غلیظ شدن خون و افزایش سکته قلبی و مغزی و را می توان نام برد و از تظاهرات ظاهری آن نیز به زرد شدن دندان ها و کبود شدن لب ها اشاره کرد. متأسفانه پرندگان یاد گرفته‌اند که با جای دادن ته‌ سیگار در لانه، می توانند انگل‌ها را دفع کنند و با عایق‌بندی،‌ لانه‌ای راحت‌تر برای خود درست کنند، اما با بلعیدن آن مرگ دردناك و سختی را تجربه می کنند.

سیگار؛ به دلیل ایجاد عادت و وابستگی شدید در صورت عدم مصرف در زمان معین، فرد را دچار سردرد و یا عصبانیت بی دلیل می نماید. سیگار، نیکوتین دارد که ترکیب آلی نیتروژن‌دار است و یک زهر اثرگذار بر سامانه عصبی دارد که در بسیاری از حشره‌کش ها نیز به کار می‌رود. تأثیر نیکوتین بر مغز باعث میل بیشتر افراد به این ماده می‌شود و عملکرد مغز را تغییر می‌دهد. نیکوتین سومین ماده اعتیادآور جهان پس از هروئین و کوکائین است.

اگر مرگ و میر ناشی از بیماری های قلبی و عروقی مردان بیشتر است فقط به دلیل سنگینی بار زندگی خانواده نیست، کشیدن سیگار نیز مزید بر علت است. بدترین شکل مصرف دخانیات مربوط به ورزشکاران حرفه ای و غیرحرفه ای است که الگوی نامناسبی برای نوجوانان و جوانان شمرده می شوند. و بدتر از آن تجربه تلخ کودکی است که از عاقبت این هیجان بی خبر است. به نظر شما حریم خصوصی کدام گروه از افراد بیشتر مورد تعدّی قرار می گیرد: افراد سیگاری یا غیرسیگاری؟!

نکته مهم دیگر در جریان تولید سیگار و تنباکو، بحث انحصار تولید دولت است که متأسفانه مشمول یارانه نیز هست. لذا دولت در طول دوره‌های مختلف، محدودیت‌هایی برای واردات ایجاد و باعث افزایش سیطره قاچاق گردیده است. قاچاق پدیده ای غالب ناشی از بی کفایتی و ناتوانی مدیران در بیشتر زمینه هاست که سیگار نیز از منافع بادآورده آن در امان نمانده است. اما باید بیندیشیم سپردن امتیاز تولید سیگار و تنباکو به بخش غیردولتی تا چه اندازه معقول و موجه خواهد بود یا دولت توانایی نظارت و کنترل بر آن را خواهد داشت؟

هر چند بهتر آن است که افراد در هر سنی با روایت و تربیت خویشتن داری و خودکنترلی آشنا باشند تا از ابتدا در دام چنین عادت شومی نیفتند، اما جا دارد به کوشش قابل تقدیر عده ای از مصرف کنندگان سیگار و قلیان جهت ترک عادت نادرستی که بدان وابسته شده اند، نیز اشاره کنم. داشتن اراده، پشتکار و احترام گذاشتن به حریم خصوصی دیگران و خصوصا اهمیت دادن به سلامتی و آینده همه کودکان جامعه، به شما نیز کمک خواهد کرد تا در این جدال ذهنی و عملی، سربلند و پیروز میدان باشید. کودکان معصوم ترین و بزرگ ترین قربانیان سیگاری ها هستند، پس با ترک خود به آنان زندگی سالمی هدیه بخشیم و برای آنان الگویی شایسته باشیم یا در بهترین شرایط هرگز اولین نخ سیگار را روشن نکنیم.

منابع :
1) دودسان؛ تاریخچه کامل قلیان: افسانه‌ها، واقعیت‌ها و تأثیر آن بر فرهنگ ایرانی، 4 شهریور 1405.
2) دفتر انتشارات و فناوری آموزشی؛ بیایید کمی فکر کنیم؛ چقدر با سیگار پول دود می شود؟! اول دی ماه 1400.
3) ایرنا؛ تعیین نرخ مالیات سیگار و تنباکوی ایرانی و خارجی در سال 1405، 27 شهریور 1405.
4) خبرگزاری مهر؛ جزئیات مالیات سیگار و تنباکو اعلام شد، 27 شهریور 1405.
5) خبرگزاری آنا؛ مجلس مصوب کرد: تعیین مصارف درآمد حاصل از مالیات سیگار، 9 اسفند 1395.

ارسال مطلب برای صدای معلم

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید